ખાસ-ખબર સંવાદદાતા
ભારતીય આયુર્વેદ અનેક એવી બીમારીઓને ઠીક કરવાનું સામર્થ્ય ધરાવે છે, જેનો ઇલાજ આજે પણ આધુનિક મેડિકલ સાયન્સ નથી શોધી શક્યું. આયુર્વેદમાં બીમારીઓને મટાડવા અને શરીરને ફરી એનર્જેટીક બનાવવા માટે આલ્કોહોલિક પીણાંનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ પીણાં રોગનિવારક હોય છે અને તે આસવ અને અરિષ્ટના રૂપમાં હાજર છે. આ ડ્રિંક્સમાં આલ્કોહોલનું પ્રમાણ બહુ વધારે નથી હોતું, પરંતુ તેનું સેવન પ્રમાણસર કરવું જોઈએ. સામાન્ય રીતેઆસવ અને અરિષ્ટમાં આલ્કોહોલનું પ્રમાણ 5થી 10 ટકા જેટલું હોય છે. આ લેખમાં અમે તમને આસવ અને અરિષ્ટમાં રહેલા આલ્કોહોલિક ક્ધટેન્ટ વિશે જણાવીશું.
આસવ અને અરિષ્ટ એ બે હર્બલ ડ્રિંક્સ છે, જે ઉત્પાદન દરમિયાન ઈથેનોલ પ્રોડ્યૂસ કરે છે. આ પીણાં જડીબુટ્ટીઓમાં પલાળીને આથો લાવીને બનાવવામાં આવે છે. આ જડીબુટ્ટી પાવડર સ્વરૂપમાં હોઈ શકે છે અથવા ડેકોક્શન (જેને ઉકાળો પણ કહેવામાં આવે છે) હોઈ શકે છે. પછી આ જડીબુટ્ટીઓને ખાંડ અથવા ગોળના દ્રાવણમાં થોડા સમય માટે ત્યાં સુધી મિક્સ કરવામાં આવે છે, જ્યાં સુધી તે સંપૂર્ણપણે ઓગળી ન જાય. આ દરમિયાન આ ડ્રિંક ફર્મેન્ટેશન પ્રોસેસમાંથી પસાર થાય છે, જેના કારણે આલ્કોહોલ બને છે. આ ડ્રિંકમાં રહેલા તમામ એક્ટિવ ઇન્ગ્રીડિયેન્ટને દૂર કરી દેવામાં આવે છે અથવા તો ગાળી લેવામાં આવે છે. ડ્રિંક તૈયાર થયા બાદ તેને પ્રિઝર્વેટીવ તરીકે રાખવામાં આવે છે.
કઈ રીતે તૈયાર કરાય છે આસવ?
આસવને તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા અરિષ્ટથી થોડી અલગ છે. એક નિશ્ર્ચિત તાપમાન પર પાણીને ઉકાળવામાં આવે છે અને તેને ઠંડુ કર્યા બાદ તેમાં જરૂરિયાત મુબજ ખાંડ અથવા ગોળ નાંખવામાં આવે છે. બધી જ વસ્તુઓ રેસીપી પ્રમાણે નાંખવામાં આવે છે. આ ડ્રિંકને પણ અરીષ્ટની જેમ જ સ્ટોર કરવામાં આવે છે. ક્ધટેનરને 7 માટીને સ્તરો વડે સીલ કરીને ઠંડા તાપમાનમાં રાખવામાં આવે છે.
- Advertisement -
આસવ અને અરિષ્ટ કેટલી માત્રામાં લેવું?
જ્યારે આપણે દવાના ડોઝ વિશે વાત કરીએ છીએ, ત્યારે હંમેશાં સલાહ આપવામાં આવે છે કે પહેલા ચિકિત્સક સાથે વાત કરવી જોઇએ. યોગ્ય ડોઝ જાણવા માટે દર્દીએ યોગ્ય ચેકઅપ કરાવવું જોઈએ અને પછી સારવાર અને તેનો કોર્સ નક્કી કરવામાં આવે છે. અસાવા અને અરિષ્ટનો પરંપરાગત ડોઝ લગભગ 48-96 મિલી છે. પરંતુ તે દરરોજ લગભગ 50-100 એમએલ સુધી બદલાઈ શકે છે, જે સવારે એકવાર અને બીજો રાત્રે આપવામાં આવે છે. બાળકો અથવા નબળા દર્દીઓ માટે સમાન ડોઝ ઓછો કરવામાં આવે છે અને આપવામાં આવે છે.
અરિષ્ટને કઇ રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે?
પાઉડર ઔષધિઓ અને ઔષધીય છોડ ઉમેરીને અરિષ્ટ તૈયાર કરવામાં આવે છે, ત્યારબાદ કસાયા બનાવવામાં આવે છે. આ કસાયામાં લોકો તેના નેચરલ એસેન્સને જાળવી રાખવા માટે મધ કે ગોળ ઉમેરે છે. જે ઘટકો ઓગળ્યા નથી તે તમામને બહાર કાઢવામાં આવે છે અને ફિલ્ટર કરેલા કસાયાને ફર્મેન્ટેશન પ્રોસેસ માટે મોટા ક્ધટેનરમાં રાખવામાં આવે છે. અરિષ્ટની રેસીપી મુજબ આ પ્રક્રિયા દરમિયાન મધને ગરમ કરવામાં આવે છે અને તેમાં ઉમેરવામાં આવે છે. ઉમેરવામાં આવેલી તમામ પાવડર જડીબુટ્ટીઓ અને દવાઓ પ્રક્સેપ દ્રવ્યમાં સૂચિબદ્ધ છે. ક્ધટેનરને માટીના ઢાંકણથી બંધ રાખવામાં આવે છે અને ધારને માટીવાળા કાપડથી સાત સ્તરોમાં સીલ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ આ ક્ધટેનરને ખાસ રીતે ભૂગર્ભમાં અથવા ડાંગરમાં કે કોઇ ક્યુરેટેડ રૂમમાં રાખવામાં આવે છે, જેથી આથો લાવવા માટે યોગ્ય તાપમાન જાળવી શકાય. જો ઇચ્છિત તાપમાન જાળવવામાં ન આવે, તો ડેકોક્શનમાં સડાની ગંધ આવવાથી તેનો સ્વાદ ખરાબ થઈ શકે છે. ફર્મેન્ટેશનની પ્રક્રિયા બાદ કવરને હટાવવામાં આવે છે અને કોઈપણ સમસ્યાને શોધવા માટે તેની તમામ સામગ્રીની તપાસ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને સાધના કહેવામાં આવે છે. ક્ધટેનરને થોડા દિવસો પછી ખોલવામાં આવે છે, ડ્રિંકને ગાળવામાં આવે છે અને ડિકેન્ટેશન કરવામાં આવે છે.
- Advertisement -
અરિષ્ટના ઉદાહરણો
અશોકારીષ્ટ- હેમરહોઇડ્સ, હેવી પીરિયડ્સ અને તાવના દર્દીઓને આપવામાં આવે છે.
દશામૂલારીષ્ટમ- કોલ્ડ અને કફ જેવી સમસ્યાઓની સારવાર માટે તેનો ઉપયોગ થાય છે.
દ્રક્ષારિષ્ટ- એનેમિક દર્દીઓ અને ગળાના ઇન્ફેક્શન માટે ઉપયોગી સાબિત થાય છે.
સરસ્વતારીષ્ટમ- યાદ શક્તિ વધારવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
અમ્રિતારીષ્ટ- તાવના દર્દીઓને આપવામાં આવે છે.
અર્જુનારીષ્ટ- કાર્ડિયાકની સમસ્યા, કોલ્ડ અને કફ ધરાવતા દર્દીઓને આપવામાં આવે છે.
આસવના ઉદાહરણ
લોહાસવમ- આયર્નની ઉણપ ધરાવતા દર્દીઓને આપવામાં આવે છે.
ઉશીરાસવા- લોહીના સમસ્યા અથવા ઞઝઈં ધરાવતા દર્દીઓને આપવામાં આવે છે.
ઇથેનોલમાંથી મિથેનોલ બની જાય તો?
આલ્કોહોલ બનાવવા માટેની પદ્ધતિનાં અંતે કેમીસ્ટોના જણાવ્યા અનુસાર ઇથાઇલ આલ્કોહોલ બને છે પરંતુ જો તેનાં બદલે મીથાઇલ આલ્કોહોલ બને તો તે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. આલ્કોહોલ બે જાતનાં હોય છે. ઇથાઇલ આલ્કોહોલ અને મિથાઈલ આલ્કોહોલ. પીવામાં જે વપરાય છે તે ઇથાઇલ આલ્કોહોલ હોય છે જે નુકશાનકારક નથી. પણ મિથાઇલ આલ્કોહોલ પીવા માટે કોઈ હિસાબે યોગ્ય નથી. સ્પિરિટમાં મિથાઇલ આલ્કોહોલ હોય છે જેથી તે કોઇ પી શકતું નથી. ફૂડ એન્ડ ડ્રગ વિભાગનાં અધિકારીએ આ મામલે કહ્યું હતું કે માત્ર મિથેનોલનાં કારણે તો આંખો જાય પણ આ પીણાંનાં કારણે મોત થયા છે અને માટે તેમાં મિથેનોલ સિવાય બીજું કોઈ કેમિકલ ભેળવ્યું હોવાની પણ આશંકા છે.
