અનંત અંબાણી સનાતનની સેવામાં ઈશ્ર્વરનું સંતાન

આવું વિરાટ કાર્ય કોઈ સમૃદ્ધ દેશની સરકાર પણ કરી ન શકે, હું માનું છું કે અનંત ઈશ્ર્વરનું પોતાનું સંતાન છે: અંબાણી પરિવારે જે-જે સત્કાર્યો કર્યાં છે તેનું ઈશ્ર્વરે આપેલું ફળ છે, તેમની જેવી સરળતા જોવા મળવી દુર્લભ છે

‘દાન એ જ મારું કર્તવ્ય’ એવા પવિત્ર ભાવથી જીવતા અનંતનો સદા હસતો ચહેરો એ તેમના અઢળક સત્કર્મોનું સાચું કુદરતી પ્રતિબિંબ

અનંત અંબાણીની અનુકંપાનું સૌથી વિરાટ સ્વરૂપ છે વનતારા

તમે ક્યારેય અનંત મૂકેશભાઈ અંબાણીને ધ્યાનપૂર્વક નિહાળ્યા છે? તેમનાં મુખ પર ક્યારેય ગુસ્સો, ગ્લાની કે તણાવ જોયા? ના. બિલકુલ નહીં. દાન-સદ્કાર્યો અને કરૂણા તમને તાજગી આપે છે, સ્ફૂર્તિ, સંતોષ આપે છે. અને સૌથી મોટી વાત: આનંદ આપે છે. આનંદ બહુ દુર્લભ જણસ છે. એ સુખ કરતાં પણ ઊંચું શિખર છે, સૌથી ઊન્નત માનસિક અવસ્થા છે. જગતનાં સૌથી મોટાં ધનકુબેર ઈલોન મસ્ક પાસે દુનિયાભરનું સુખ છે. પરંતુ, તેમની પાસે આનંદ છે કે નહીં એ આપણને ખ્યાલ નથી. સુખ એક ભૌતિક બાબત છે, આનંદ તો આત્મિક હોય. અનંત અંબાણી આવી જ અવસ્થાએ પહોંચેલો એક ઓલીયો આત્મા છે. મહત્ત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે, તેની દાનવૃત્તિ, અનુકંપા, સરળતા અને મળતાવડો સ્વભાવ કૃત્રિમ નથી, એ કંઈ દેખાડો નથી અને રિલાયન્સની માર્કેટિંગ સ્ટે્રટેજીનો હિસ્સો પણ નથી. હું કદી અનંતને મળ્યો નથી પરંતુ તેમની બોડી લેન્ગ્વેજ અને હાવભાવથી એટલું જાણી શકું છું કે, અનંત બિલકુલ આર્ટિફિશિયલ માણસ નથી.
હમણાં જ મેં ક્યાંક લખ્યું હતું, વિજ્ઞાન જેને “હેલ્પર્સ હાઈ” કહે છે, તે સાત્ત્વિક આનંદ અને અનોખી માનસિક શાંતિ અનંત અંબાણીના ચહેરા પર અહર્નિશ સ્પષ્ટ છલકાય છે. કોઈ જરૂરિયાતમંદની વહારે જઈને છૂટા હાથે નિષ્કામ દાન આપવાની તેમની આદત મગજના રિવોર્ડ સેન્ટરને સક્રિય કરી ડોપામાઈનનો સતત સંચાર કરે છે, જેના લીધે તેમના મુખારવિંદ પર અદભુત સંતોષ અને ઊર્જાસભર ખુશીનો કાયમી અહેસાસ જોવા મળે છે. સર્વ સમાજ અને અબોલ પશુઓ પ્રત્યે તેમના હૃદયમાં રહેલી અપાર કરુણાથી શરીરમાં ‘ઓક્સિટોસિન’ એટલે કે લવ હોર્મોનનું પ્રમાણ સદા ઊંચું રહે છે, જે તેમના વર્તનમાં સહજ આત્મીયતા, ઊંડી સહાનુભૂતિ અને સામેવાળાને પોતાના કરી લેવાની અમીરાત પ્રગટાવે છે. સતત સેવાકાર્યોમાં રત રહેવાથી ઝરતું ‘સેરોટોનિન’ તેમના મૂડને સદાય પ્રફુલ્લિત, સ્થિર અને પ્રસન્નચિત્ત રાખે છે; પરિણામે સેંકડો વ્યવસાયિક અને સામાજિક જવાબદારીઓ વચ્ચે પણ તેઓ ક્યારેય મૂડલેસ, નિસ્તેજ કે તણાવગ્રસ્ત જણાતા નથી. દાનની સરવાણી વહાવી મનને મળતી પરમ તૃપ્તિ શરીરમાં કુદરતી ‘એન્ડોર્ફિન્સ’ મુક્ત કરે છે, જે માનસિક થાકને ક્ષણવારમાં ઓગાળી દે છે અને તણાવ વધારતા ‘કોર્ટિસોલ’ હોર્મોનને સાવ ઘટાડી નાખે છે. સામાન્ય લોકો જ્યારે સુખ ભૌતિક બાબતોમાં શોધે છે, ત્યારે એ અન્યને આપીને ભીતરથી પરમ સુખનો અનુભવ કરે છે. સાચા વૈષ્ણવજન તરીકેનું સાત્ત્વિક દાન તેમના અંત:કરણને શુદ્ધ રાખી બાહ્ય આભામંડળને અત્યંત તેજોમય બનાવે છે.
સતત આપતા રહેવાનો આ ભાવ તેમના મન અને તનને હળવાફૂલ રાખે છે, જેના કારણે તેમના ચહેરા પર તાજગી અને આંખોમાં એક વિશિષ્ટ ચમક સતત ઝળહળે છે. વિજ્ઞાન અને અધ્યાત્મનો આ સંગમ સાબિત કરે છે કે અંતરની ઉદારતા સીધી ચહેરાનું તેજ બનીને ખીલે છે, અને ‘દાન એ જ મારું કર્તવ્ય છે’ એવા પવિત્ર ભાવથી જીવતા અનંતનો સદા હસતો ચહેરો એ તેમના અઢળક સત્કર્મોનું સાચું કુદરતી પ્રતિબિંબ છે.
ગઈકાલે અનંતે જીઓના શેર બજારમાં લિસ્ટિંગ સમયે આપેલું વક્તવ્ય તેમની વિનમ્રતા પર વધુ એક મહોર છે. આ સ્પીચ પછી લોકો ચોતરફ તેમની ચર્ચા કરી રહ્યાં છે. આજે જ્યારે વિશ્ર્વ ભૌતિક સુખ અને સત્તાની દોડમાં ડૂબેલું છે, ત્યારે એક યુવાન ભારતીય ઉદ્યોગપતિનું નામ આકાશમાં તારા જેવું ચમકે છે – અનંત મુકેશ અંબાણી. તેઓ માત્ર રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના નિર્દેશક નથી, તેઓ એક એવી આત્મા છે જેમણે પોતાની જિંદગીને સર્વ ભૂત હિત, જીવસેવા અને સનાતન ધર્મની સેવામાં સમર્પિત કરી દીધી છે. તેમની અનુકંપા અજોડ છે. વનતારા તેનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. આવું વિરાટ કાર્ય કોઈ સમૃદ્ધ દેશની સરકાર પણ કરી ન શકે. હું માનું છું કે અનંત ઈશ્ર્વરનું પોતાનું સંતાન છે. અંબાણી પરિવારે જે-જે સત્કાર્યો કર્યાં છે તેનું ઈશ્ર્વરે આપેલું ફળ છે. તેમની જેવી સરળતા જોવા મળવી દુર્લભ છે.
અનંત અંબાણીનું જીવન એક મહાન સંદેશ આપે છે. તેઓ 10 એપ્રિલ 1995ના રોજ મુંબઈમાં જન્મ્યા. મુકેશ અંબાણી અને નીતા અંબાણીના સૌથી નાના સંતાન. ધન-સંપત્તિના પર્વત વચ્ચે પણ તેમનું હૃદય સાદગી અને ભક્તિથી ભરેલું છે. બાળપણથી તેમને સ્વાસ્થ્યની પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો – અસ્થમા, કુશિંગ સિન્ડ્રોમ અને અન્ય મુશ્કેલીઓ. પરંતુ માતા-પિતાના પ્રેમ અને પોતાની સકારાત્મક વૃત્તિએ તેમને ક્યારેય હાર માનવા ન દીધું. તેઓ કહે છે કે માતા-પિતાએ તેમને ક્યારેય બીમાર હોવાનું અનુભવવા ન દીધું. આ સંઘર્ષે તેમને વધુ કરુણાળુ અને ઈશ્ર્વરપ્રેમી બનાવ્યા. આજે તેઓ રાધિકા મર્ચન્ટ સાથે વિવાહિત છે, અને તેમનું પરિવાર જીવન પ્રેમ, સન્માન અને સંયુક્ત મૂલ્યોથી ભરપૂર છે. અકાશ અને ઈશા સાથેની ભાઈ-બહેનની સગાઈ, માતા નીતાબેનની સેવા-ભાવના અને પિતા મુકેશભાઈના માર્ગદર્શને તેમને એક સંપૂર્ણ વ્યક્તિત્વ આપ્યું છે. તેઓ ગુરુવાર, તિરુમલા, સોમનાથ, દ્વારકા જેવા પવિત્ર સ્થાનો પર જાય છે, પાદયાત્રા કરે છે, અને હૃદયથી ભક્તિ કરે છે. તેમની સરળતા, વિનમ્રતા અને પરિવારપ્રેમ આજના યુગમાં અત્યંત દુર્લભ છે.
સનાતન ધર્મ માટે તેમની સખાવત એવી છે કે અગાઉ કોઈ ઉદ્યોગપતિએ આટલી પ્રતિબદ્ધતાથી કાર્ય કર્યું નથી. અહલ્યાબાઈ હોલકર પછી કોઈ પ્રથમ એવી વ્યક્તિ આવી છે જે આટલી પ્રતિબદ્ધતાથી સનાતન માટે કાર્ય કરતી હોય. અહલ્યાબાઈએ મંદિરો બનાવ્યાં, ધર્મસ્થાનોનું રક્ષણ કર્યું અને પ્રજાની સેવા કરી. અનંતે આજના યુગમાં તે જ ભાવનાને વિશાળ સ્વરૂપ આપ્યું છે. તેમના જન્મદિવસે તેઓ કરોડો રૂપિયાની દાનસેવા કરે છે. દ્વારકામાં યાત્રીઓ માટે યાત્રી ભવન, અંબાજી અને સોમનાથમાં ભોજનપ્રસાદ સેવા જે લાખો ભક્તોને લાભ આપે છે, સાલંગપુરમાં ગૌશાળા, કેરળના ગુરુવાયુર અને રાજરાજેશ્ર્વરમ મંદિરમાં દાન અને ગોપુરમના જીર્ણોદ્ધાર માટે લાખો રૂપિયા, તિરુમલામાં વાળનું દાન અને ઇલેક્ટ્રિક બસો – આ બધું તેમની ભક્તિ અને સેવાનું પ્રતીક છે. તેઓ કહે છે કે ભારતની આધ્યાત્મિક પરંપરાઓ માત્ર પૂજાના સ્થાનો નથી, તે વિશ્ર્વાસ, સમુદાય, કરુણા અને પ્રકૃતિ સાથેના જોડાણને પોષે છે. આ સેવાઓ દ્વારા તેઓ કરોડો લોકોના જીવનને સ્પર્શે છે. આ સનાતનની સાચી સેવા છે – મંદિરોનું રક્ષણ, યાત્રીઓની સુવિધા, ગૌસેવા અને જીવમાત્ર પ્રત્યેની દયા.
પરંતુ અનંત અંબાણીની અનુકંપાનું સૌથી વિરાટ સ્વરૂપ છે વનતારા. વનતારા એટલે જંગલનો તારો. જામનગરમાં રિલાયન્સના રિફાઇનરી કોમ્પ્લેક્સની ગ્રીન બેલ્ટમાં ફેલાયેલું આ 3000 થી 3500 એકરનું વિશાળ કેન્દ્ર માત્ર એક પ્રાણી આશ્રયસ્થાન નથી. તે એક જીવસેવાલય છે, એક ધર્મસ્થાન છે, જ્યાં ઈશ્ર્વરની સૃષ્ટિના દરેક જીવને નવું જીવન મળે છે. અનંતે કહ્યું છે કે તેઓ માને છે કે તેઓ પ્રાણીઓની સેવા માટે પસંદ કરાયેલા છે. સ્વામી વિવેકાનંદની જીવસેવાની ભાવનાથી પ્રેરિત આ કેન્દ્રમાં ઘાયલ, દુવ્ર્યવહારનો ભોગ બનેલા, વનવિનાશ અને સર્કસ-લોગિંગમાંથી બચાવેલા હજારો પ્રાણીઓને આશ્રય મળે છે. હાથીઓની સંખ્યા 250થી વધુ છે – વિશ્ર્વનું સૌથી મોટું હાથી સંભાળ કેન્દ્ર. 998 એકરમાં ફેલાયેલા આ વિસ્તારમાં હાથીઓ સાંકળ વગર, મુક્તપણે ફરે છે, કાદવમાં નહાય છે, ઘાસ ચરે છે અને પ્રકૃતિ સાથે જોડાય છે. વિશ્ર્વની સૌથી મોટી હાથી હોસ્પિટલ અહીં છે – 25,000 ચોરસ ફૂટની, હાઈપરબેરિક ઓક્સિજન ચેમ્બર, લેઝર, એન્ડોસ્કોપી, સીટી સ્કેન અને વિશેષ સારવાર સાથે. આયુર્વેદિક મસાજ, હાઈડ્રોથેરાપી પૂલ અને વિશેષ આહાર તેમને નવું જીવન આપે છે.
વનતારામાં માત્ર હાથીઓ જ નહીં. સિંહ, વાઘ, ચિત્તા, મગર, વિવિધ પક્ષીઓ, સરીસૃપ અને દુર્લભ પ્રજાતિઓ – હજારો પ્રાણીઓ, સેંકડો પ્રજાતિઓ. એશિયાનું સૌથી અદ્યતન વન્યજીવ હોસ્પિટલ અહીં છે – લગભગ એક લાખ ચોરસ ફૂટનું, એમઆરઆઈ, સીટી સ્કેન, આઈસીયુ, ઓપરેશન થિયેટર, રોબોટિક સર્જરી અને વિશ્ર્વના નિષ્ણાતો સાથે વિડિયો ક્ધફરન્સિંગની સુવિધા સાથે. 75થી વધુ વન્યજીવ એમ્બ્યુલન્સ, 200થી વધુ વિશેષજ્ઞો, વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગશાળાઓ, પોષણ માટે વિશાળ રસોડું અને 24 કલાકની સેવા. અહીં પ્રાણીઓને માત્ર સારવાર નથી મળતી, તેમને ગૌરવ, આઝાદી અને પ્રેમ મળે છે. કેટલાકને પુન:વનમાં મુક્ત કરવામાં આવે છે, કેટલાકને આજીવન સુરક્ષિત આશ્રય. આ કાર્ય એટલું વિરાટ છે કે કોઈ સરકાર પણ આટલા પાયે, આટલી ગુણવત્તા અને આટલી કરુણા સાથે કરી શકે તેમ નથી. અનંતે આને પોતાનું ધર્મ અને સેવા માન્યું છે. તેઓ કહે છે કે સર્વ ભૂત હિત એ સનાતનનો મૂળ મંત્ર છે.
આ બધું જોઈને આપણી આંખોમાં પણ ચમક આવી જાય. એક યુવાન, જેની પાસે વિશ્ર્વની સૌથી મોટી સંપત્તિ છે, તે પ્રાણીઓના દુ:ખને પોતાનું દુ:ખ માને છે. તે મંદિરોમાં જઈને વાળ દાન કરે છે, પાદયાત્રા કરે છે, અને કરોડો લોકોને અન્ન અને આશ્રય આપે છે. તેની વાણીમાં વિનમ્રતા છે, હાવભાવમાં સરળતા છે, અને કાર્યોમાં ઈશ્ર્વરીય કૃપા છે. પરિવારની ભાવના તેમને મજબૂત બનાવે છે. માતા નીતાબેનની સેવા-ભાવના, પિતાનું માર્ગદર્શન અને પત્ની રાધિકાનો સહારો – આ બધું મળીને એક મહાન આત્માનું નિર્માણ કરે છે. તેમની સરળતા એવી છે કે મોટા-મોટા લોકો પણ તેમની સામે નમે છે. તેઓ લાઇમલાઇટથી દૂર રહે છે, પરંતુ તેમના કાર્યો વિશ્ર્વને પ્રકાશિત કરે છે.
હું હંમેશા લોકોને કહેતો હોઉં છું : પૈસાનું-લક્ષ્મીજીનું સન્માન કેવી રીતે થાય, તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવાનો હોય- એ જાણવું હોય તો ધનકુબેર વણિકનું જીવન નિહાળો. એમને ત્યાં લક્ષ્મી શા માટે ટકે છે તે સમજાઈ જશે. આપણે અલક્ષ્મીને નોતરતાં યુવાનોનાં ઉદાહરણો ભાળીએ જ છીએ. થોડાં પૈસા આવે ત્યાં કાળા કાચવાળી થાર કે સ્કોર્પિયો ફેરવવા માંડે. અઠવાડિયામાં ત્રણ દિવસ ચિકન-મટન અને દરરોજ દારૂ. દર બે મહિને પાંચ દિવસ પટ્ટાયા. ત્યાંની સન્નારીઓ તેમને નામજોગ ઓળખતી હોય. અહીંથી જાય ત્યારે પાછા મેડમ માટે કેસર પેંડા પણ લઈ જાય. ઘેર દર વખતે મુંબઈ-દિલ્હીનું કહીને ગયા હોય. આપણી ગૃહિણીઓ જ્યારે મોબાઈલ ચેક કરવાની જેમ પાસપોર્ટ ચકાસવાનું શીખી જશે ત્યારે બહુ ઝાઝાં ઘર ભાંગવા માંડશે. આ લોકોની ચર્ચા પણ સાંભળવા જેવી હોય. આપણાં માટે સેન્ડવિચ માત્ર ખાવાનું વસ્તુ છે, તેમનાં માટે તેમની ગમતી ફેન્ટસી છે. એક કહે: ‘હવે પટ્ટાયામાં અગાઉ જેવી મજા નથી, હું મકાઉ જ જાઉં છું!’ બીજો કહે: ‘ઉઝાબેકિસ્તાન અને દુબઈ જેવું ક્યાંય નહીં!’ આખો એક મોટો વર્ગ છે: જેમની જિંદગી આ વર્તૂળમાં જ ખત્મ થઈ જાય છે. ઈરેકટાઈલ ડિસ્ફંકશન શરૂ ન થઈ જાય ત્યાં લગી એમની આ લીલાઓ ચાલું હોય છે. દેશ બદલાય, સ્થળ બદલાય, ખંડ બદલાય… પણ બંદાની દૃષ્ટિ અર્જુનની જેમ ચકલીની આંખ પર જ ટકેલી હોય. આવા લોકોએ અનંત અંબાણી પાસેથી પ્રેરણા લેવાની છે. આ લક્ષ્મીનો આદર નથી, અપમાન છે અને અલક્ષ્મીને રેડ કાર્પેટ ઈન્વિટેશન છે. મોડર્ન બનવું એટલે અય્યાશી કરવી એમ નહીં, મોડર્ન એને કહેવાય જે અન્યોનાં જીવનમાં કશુંક પરિવર્તન લાવે.
વનતારા અને તેમની સનાતન સેવા જોઈને લાગે છે કે ઈશ્ર્વરે જ આ આત્માને પૃથ્વી પર મોકલ્યો છે. અગાઉના યુગમાં અહલ્યાબાઈ હોલકરે ધર્મનું રક્ષણ કર્યું. આજે અનંત અંબાણી તે જ ધર્મને વિશાળ સ્વરૂપે સેવી રહ્યા છે – મંદિરો, યાત્રીઓ, ગૌમાતા અને વન્યજીવો દ્વારા. તેમની અનુકંપા અજોડ છે કારણ કે તે માત્ર પૈસાની નથી, તે હૃદયની છે. તે માત્ર પ્રોજેક્ટ નથી, તે સાધના છે. જ્યારે હાથી તેમને સુંઢથી સ્પર્શે છે, જ્યારે ભક્તોને ભોજન મળે છે, જ્યારે ઘાયલ પ્રાણી સાજો થાય છે – ત્યારે ઈશ્ર્વરની કૃપા સ્પષ્ટ દેખાય છે.
અનંત અંબાણી આપણને યાદ અપાવે છે કે સાચી સમૃદ્ધિ સેવામાં છે, સાચી શક્તિ કરુણામાં છે, અને સાચું જીવન ધર્મમાં છે. તેમનું જીવન એક પ્રેરણા છે – કે પૈસા અને સત્તા હોવા છતાં પણ વ્યક્તિ વિનમ્ર, ભક્ત અને સેવક બની શકે છે. વનતારા એ માત્ર એક કેન્દ્ર નથી, તે ભવિષ્યની પેઢી માટે એક મંદિર છે, જ્યાં જીવમાત્રની સેવા થાય છે. અંબાણી પરિવારના સત્કાર્યોનું ફળ છે આ આત્મા. હું માનું છું કે અનંત ઈશ્ર્વરનું પોતાનું સંતાન છે, જે આ પૃથ્વી પર સનાતનની જ્યોતને પ્રજ્વલિત કરવા આવ્યા છે.