શું પેરિસ બહુ ઝડપથી મુસ્લિમ શહેર બની જશે?

ફ્રાન્સથી બ્રિટન સુધી ઇમિગ્રેશન, ઇસ્લામિક કટ્ટરપંથ અને યુરોપની બદલાતી ઓળખ અંગે ગંભીર સવાલો

રીના બ્રહ્મભટ્ટ

પેરિસનું નામ સાંભળતાં જ આંખ સામે એફિલ ટાવર, સીન નદીના કિનારા, જૂની ઇમારતો, કળા, ફ્રેન્ચ કાફે અને પોતાની આગવી જીવનશૈલી માટે જાણીતી સંસ્કૃતિની તસવીર ઊભી થાય છે. દુનિયાભરના ફેશન સ્ટેટમેન્ટ પણ પેરિસથી શરુ થાય છે.કોઈપણ મોડેલ હોય તે પેરિસ જઈ મોડેલિંગ કરવા કે ફોટોશુટ કરવા જવા ઇચ્છશે.સદીઓથી પેરિસ યુરોપના રાજકીય, સાંસ્કૃતિક અને બૌદ્ધિક જીવનનું મહત્ત્વનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. પરંતુ આજના પેરિસની ચર્ચા માત્ર તેની સુંદરતા, પ્રવાસન કે આર્થિક સમૃદ્ધિ પૂરતી સીમિત નથી. ફ્રાન્સમાં ઇમિગ્રેશન, ધાર્મિક ઓળખ, સામાજિક એકીકરણ અને રાષ્ટ્રીય મૂલ્યો અંગે ચાલી રહેલી ચર્ચાઓએ આ શહેરને વૈશ્વિક ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધું છે.

અહીં પેરીસ કે સમગ્ર યુરોપની વાત કરવાનું કારણ છે કે, ફ્રાન્સમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી શિક્ષણ વ્યવસ્થાની કથળતી સ્થિતિ, શિક્ષકોની અછત, મોંઘવારી અને વધતા જીવનખર્ચને લઈને લોકોમાં અસંતોષ વધી રહ્યો છે. સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થયેલા વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ પ્રદર્શનો ધીમે ધીમે દેશવ્યાપી આંદોલનમાં ફેરવાયા છે. ૧૭ ઑક્ટોબરે અનેક શહેરોમાં દેખાવો દરમિયાન પોલીસ સાથે અથડામણ, દુકાનોમાં લૂંટફાટ અને સરકારી ઇમારતોમાં આગચંપીની ઘટનાઓ બની હતી. આ હિંસક બનાવોને કારણે ફ્રાન્સમાં કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિ અંગે ગંભીર ચિંતા ઊભી થઈ છે. પણ આ સાથે જ ફક્ત ફ્રાન્સ જ નહીં સમગ્ર યુરોપમાં શરણાર્થી બનીને આવેલા મુસ્લિમોને લઈને પણ ખાસ્સી તેવી ચર્ચાઓ ઉભી થઇ છે.

શું કોઈ પણ દેશ પોતાની શેરીઓમાં હિંસા, તોડફોડ અને લૂંટફાટને સામાન્ય ઘટના બનવા દઈ શકે?

ના, કોઈપણ દેશ કે પ્રજા માટે દેખાવો કરવાનો અધિકાર લોકશાહીનો ભાગ છે, પરંતુ વિરોધના નામે બીજાની સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડવું કે પોલીસ પર હુમલો કરવો સ્વીકાર્ય નથી. હિંસા કરનાર સામે કાયદા મુજબ કાર્યવાહી થવી જ જોઈએ.ખેર આ મુદ્દા સાથે હાલ અહીં અનેક મુદ્દાઓ જે ઉભા થયા છે અને જેની લાંબાગાળાની અસરો ઉભી થવાની છે તે ચર્ચા અહીં મુખ્ય આશય છે.

માન્યું કે માનવતાને નાતે કોઈ પ્રજા કે દેશમાં તેવી સ્થિતિ હોય કે જ્યાં રહેવું જ મુશ્કેલ હોય તો તેને શરણ આપવું તે એક સારી માનવીય ઉચ્ચ ભાવના છે.પરંતુ આ જ શરણાર્થીઓ થી તમારા દેશમાં તમારી જ ઓળખાણ, તમારી જ સંસ્કૃતિ અને ધરોહરને નુકસાન થઇ રહ્યું હોય તો ત્યાં ઉહાપોહ થવાનો જ છે.

વેલ, અહીં વાત માત્ર ફ્રાન્સની જ કેમ ? અસલમાં સમગ્ર યુરોપ આજે અનેક સામાજિક અને રાજકીય પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. ફ્રાન્સમાં ઇમિગ્રેશન, ઇસ્લામવાદી વિચારધારા અને ધર્મનિરપેક્ષતાના નિયમો અંગે ચર્ચા છે. બ્રિટનમાં શરણાર્થીઓને આશ્રય આપવાની નીતિ સામે વિરોધ થાય છે. જર્મનીમાં ઇમિગ્રેશન અને સુરક્ષા અંગે રાજકીય ચર્ચાઓ ચાલે છે, જ્યારે સ્વીડનમાં સામાજિક એકીકરણ અને કટ્ટરપંથ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવે છે.

પરંતુ આપણે હાલ ખાસ તો ફ્રાન્સની વાત કરીશું કે ફ્રાન્સના પેરિસની વાત કરીશું,

શું પેરિસ ઝડપથી મુસ્લિમ શહેર બની રહ્યું છે?

આ સવાલ યુરોપની બદલાતી વસ્તી અને સાંસ્કૃતિક ઓળખ અંગેની ચર્ચામાં વારંવાર ઊભો થાય છે. ફ્રાન્સમાં મુસ્લિમ સમુદાય દેશના ધાર્મિક જીવનનો નોંધપાત્ર ભાગ છે. પરંતુ પેરિસ ઝડપથી મુસ્લિમ બહુમતીવાળું શહેર બની રહ્યું છે એવો દાવો કરવા માટે ચોક્કસ વસ્તીવિષયક આંકડા જરૂરી છે.ફ્રાન્સની INSEE સંસ્થાના ૨૦૧૯-૨૦૨૦ના અભ્યાસમાં મુખ્ય ફ્રાન્સમાં ૧૮થી ૫૯ વર્ષની વયના લોકોમાંથી આશરે ૧૦ ટકા લોકોએ ઇસ્લામને પોતાનો ધર્મ ગણાવ્યો હતો. આ આંકડો આખા ફ્રાન્સની વર્તમાન મુસ્લિમ વસ્તીનો ચોક્કસ આંકડો નથી અને પેરિસ શહેર માટે પણ સીધો લાગુ પડતો નથી.

તેમ છતાં, ઇમિગ્રેશન અને વસ્તીમાં થતા ફેરફારોની અસર સ્થાનિક સમાજ પર કેવી પડે છે, એ અંગે ચર્ચાઓ ઉઠી છે તે હકીકત છે.મુખ્ય સવાલ માત્ર વસ્તી બદલાવાનો નથી. સવાલ એ છે કે નવા આવેલા લોકો સ્થાનિક ભાષા, કાયદા અને સમાજ સાથે કેટલી સારી રીતે જોડાય છે? જો કોઈ કટ્ટરપંથી જૂથ ધાર્મિક ઓળખના નામે અન્ય લોકો પર દબાણ કરે, મહિલાઓની સ્વતંત્રતાને મર્યાદિત કરવાનો પ્રયાસ કરે કે દેશના કાયદાથી ઉપર ધાર્મિક નિયમો રાખવાની માગણી કરે, તો કોઈપણ સરકાર તેને અવગણી શકે નહીં.

આ અંગે ભૂતકાળમાં તમને સેમ્યુઅલ પેટીની હત્યા યાદ છે ?

૧૬ ઑક્ટોબર, ૨૦૨૦ના રોજ ફ્રાન્સના શિક્ષક સેમ્યુઅલ પેટીની હત્યા કરવામાં આવી હતી. તેઓ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અંગે ભણાવતી વખતે મહંમદ પયગંબરનાં વ્યંગચિત્રોનો સંદર્ભ આપી ચૂક્યા હતા. આ ઘટનાએ ફ્રાન્સમાં શિક્ષકોની સુરક્ષા અને ઇસ્લામિક કટ્ટરપંથ અંગે ગંભીર ચર્ચા જગાવી હતી.અહીં અમે પણ તેમ કહીએ છીએ કે, કોઈની ધાર્મિક લાગણીઓ ને સ્વાતંત્રતા સાથે ન જ જોડવી જોઈએ.પણ તેની સામે તમે કાયદાકીય જવાબ આપી શકો કે માંગી શકો છો.હત્યા તે કોઈ વિવાદનો ઉકેલ ન હોઈ શકે.આ સિવાય પણ ૨૦૨૩માં અરાસ શહેરમાં શિક્ષક ડોમિનિક બર્નાર્ડની પણ છરીના હુમલામાં હત્યા કરવામાં આવી હતી.આ બંને ઘટનાઓ ફ્રાન્સ માટે ગંભીર ચેતવણી હતી.

ફ્રાન્સમાં ઇસ્લામવાદી પ્રભાવ સામે નવા કાયદાની ચર્ચા?

ફ્રાન્સમાં ૨૦૨૬ દરમિયાન ઇસ્લામવાદી જૂથો જાહેર સંસ્થાઓમાં પ્રભાવ જમાવવાનો પ્રયાસ કરે છે કે નહીં, તે અંગે ચર્ચા તેજ બની હતી. આ મુદ્દે ફ્રાન્સની સંસદમાં કાયદાકીય કાર્યવાહી અંગે ખરડો રજૂ થયો હતો.આ ચર્ચાનો કેન્દ્ર એવો આરોપ છે કે કેટલાક કટ્ટરપંથી જૂથો સ્થાનિક સમાજથી અલગ માળખાં ઊભાં કરીને ધાર્મિક નિયમોને દેશના કાયદા કરતાં ઉપર રાખવા માગે છે.

વેલ,આવા આરોપોની તપાસ પુરાવાના આધારે થવી જોઈએ. પરંતુ જો કોઈ જૂથ ખરેખર કાયદાની સત્તાને નબળી પાડવાનો કે ધર્મના નામે બીજાના અધિકારો પર નિયંત્રણ લાવવાનો પ્રયાસ કરે, તો સરકાર પાસે તેને રોકવા માટે અસરકારક કાયદા હોવા જરૂરી છે.

તે સિવાય બ્રિટનમાં પણ શરણાર્થીઓને આશ્રય આપવાની નીતિ સામે વિરોધ ચાલી રહ્યો છે

બ્રિટનમાં નાની હોડીઓ દ્વારા ઇંગ્લિશ ચેનલ પાર કરીને આવતા સ્થળાંતરિત લોકોનો મુદ્દો લાંબા સમયથી રાજકીય ચર્ચાનો વિષય છે. શરણાર્થીઓની અરજીઓની પ્રક્રિયા, સરકારી ખર્ચ, સરહદની સુરક્ષા અને દેશનિકાલ અંગેના પ્રશ્નો વારંવાર ઊભા થાય છે.સ્થાનિક લોકોમાં કેટલાકને આવાસ, જાહેર સેવાઓ અને સરકારી ખર્ચ અંગે ચિંતા છે. બીજી તરફ, યુદ્ધ કે અત્યાચારથી બચીને આવતા લોકોને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા મુજબ આશ્રય મેળવવાનો અધિકાર પણ હોઈ શકે છે.પણ તમારે ભારતના પારસીઓ કે ગુજરાતના સુરતના સંજાણ બંદરે ઈરાનથી આવેલા પારસીઓને આ મુદ્દે જોવા જોઈએ.આજે પારસી કોમમ્યુનિટી ને ગુજરાત જ નહીં ભારતમાં બહુ આદર થી જોવાય છે.દૂધમાં સાકરની જેમ સાચે જ આ કોમ્યુનિટી ભળી ગઈ છે..