કફ અને સૂફી ખાંસી માટે રામબાણ ઈલાજ છે : સિતોપલાદી ચૂર્ણ

ડૉ. મનીષ આચાર્ય : મેડિકલ માયાજાળ

આયુર્વેદિક ઔષધ શ્વસનતંત્રને મજબૂત કરી ગળાના દુખાવા અને બળતરામાં આપે છે ત્વરિત રાહત

સૂફી ખાંસી, કફ માટે અનન્ય પાચનનો પર્યાય કલૌંજી

રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને પાચન વધારે છે, જોકે ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ તબીબી સલાહ મુજબ જ સેવન કરવું

ગેસ અને અપચો, પેટનું ફૂલવું, શરદી અને ઉધરસ, કફ ડિસઓર્ડર, ત્વચા અને વાળની સંભાળ, સામાન્ય આરોગ્ય સહાય, સાંધાની અનિયમિતતા માટે કલૌંજી ખૂબ જ ઉપયોગી

આયુર્વેદ અને સ્વદેશી દવાઓમાં રસ ધરાવતા લોકો માંહે ભાગ્યે જ કોઈ એવું હશે જેણે આ સી ચૂર્ણનું નામ નહીં સાંભળ્યું હોય.
તે કફ અને ગળાના દુખાવા માટે આયુર્વેદનું પ્રખ્યાત સંયોજન છે. સીતોપલાદી ચૂર્ણ એ આયુર્વેદની પરંપરાગત અને પ્રખ્યાત ચૂર્ણ બનાવટ છે, જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે શરદી, ઉધરસ, કફ, ગળામાં દુખાવા તેમજ શ્વસનતંત્રની
સમસ્યાઓમાં થાય છે. તે શાસ્ત્રીય ગ્રંથોમાં વર્ણવેલ બહુ-ઔષધીય મિશ્રણ છે, જેમાં મુખ્ય ઘટકો તરીકે સાકર, પીપળી, વંશલોચન, એલચી અને તજનો સમાવેશ થાય છે.
સીતોપલાદી ચૂર્ણના મુખ્ય ફાયદા તે સૂકા કફ, સૂકી ઉધરસમાં મદદરૂપ બને છે. ગળાના દુખાવા અને બળતરાને શાંત કરવામાં સહાય કરે છે. કફને ઢીલો કરી કાઢવામાં ઉપયોગી થાય છે. શ્વસનતંત્રને મજબૂત કરવામાં કામ
આવે છે, શરદી અને ઉધરસમાં રાહત અપાવાનું કામ કરે છે. ભૂખ અને પાચન શક્તિ વધારવાનું કાર્ય કરે છે. શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને ટેકો આપવાની ભૂમિકા ભજવે છે.
મુખ્ય ઘટકો
સાકર (સીતોપલ)
પીપરીમુળ
વંશલોચન
એલચી
તજ
આ તમામ ઘટકોનું મિશ્રણ પરંપરાગત રીતે કફને સંતુલિત કરવા અને ગળાને શાંત કરવા માટે વપરાય છે. આયુર્વેદમાં શરદી અને ઉધરસ, ગળાની તકલીફ, લાળનો ઉપદ્રવ, શ્વાસની સામાન્ય તકલીફ, નબળું પાચન, મોસમી
એલજીર્માં મદદરૂપ કેટલાક આયુર્વેદિક સ્ત્રોતો તેને યોગનું એક સ્વરૂપ માને છે જે કફ અને વાત દોષોને સંતુલિત કરે છે.
સેવન પદ્ધતિ સામાન્ય રીતે ૧-૩ ગ્રામ સિતોપલાદી ચૂર્ણને મધ, ઘી અથવા હૂંફાળા પાણી સાથે લેવામાં આવે છે. ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોએ તેના સેવનમાં સાવચેત રહેવું જોઈએ કારણ કે તેમાં ખાંડની સાકર હોય છે. તેના
વધુ પડતા સેવનથી કેટલાક લોકોમાં પિત્ત અથવા બળતરાની સમસ્યા વધી શકે છે. ગર્ભાવસ્થા, બાળકો અથવા લાંબી માંદગીના કિસ્સામાં. અંગાર તબીબી દેખરેખ જરૂરી છે. “સીતોપલાદી ચૂર્ણને આયુર્વેદમાં ગળા અને
શ્વસનતંત્રનું મિત્ર માનવામાં આવે છે, જે કફને સંતુલિત કરવામાં અને શરીરને રાહત આપવામાં મદદરૂપ બને છે.
કલોંજીનું નામ અને તેની ચર્ચા આજકાલ બહુ સાંભળવા મળે છે. અંગ્રેજીમાં તેને ગશલયહહફ તફશિંદફ કહેવામાં આવે છે.
મૂળભૂત રીતે તે એક સુગંધિત ઔષધીય બીજ છે જેનો ઉપયોગ ભારત, મધ્ય પૂર્વ અને એશિયાના ઘણા દેશોમાં સદીઓથી ખોરાક અને પરંપરાગત દવાઓ એમ બન્નેમાં કરવામાં આવે છે. ભારતીય ભાષા તેને કલોંજી, મંગરેલા,
કૃષ્ણજીરક વગેરે નામોથી ઓળખવામાં આવે છે. તેના બીજમાં થાઇમોક્વિનોન, અસ્થિર તેલ, ફ્લેવોનોઈડ્સ અને અન્ય બાયો-એક્ટિવ તત્વો મળી આવે છે, જેના પર આધુનિક વૈજ્ઞાનિક સંશોધન પણ કરવામાં આવ્યું છે. સંસ્કૃતમા
તેને કૃષ્ણજીરક, ઉપકુંચિકા, હિન્દીમાં તેને કલોંજી, મંગરેલા અંગ્રેજીમાં બ્લેક સીડ, બ્લેક ક્યુમિન બીજ કહેવામાં આવે છે. તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ Nigella sativa છે.

તેના મુખ્ય ફાયદા જોઈએ તો
૧. પાચનમાં મદદરૂપ બને છે. આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિકોણથી, નિજેલા બીજને દીપાનય એટલે કે અગ્નિને વધારનાર માનવામાં આવે છે. તેને પાચન માટે બહુ ઉપયોગી ગણવામાં આવે છે. મદદરૂપ માનવામાં આવે છે. ગેસ, અપચો
અને પેટ ફૂલવું જેવી સમસ્યાઓમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે.

૨. શરદી, ઉધરસ અને કફમાં પરંપરાગત ઉપયોગ નિજેલા બીજ પરંપરાગત રીતે શ્વસનતંત્રને ટેકો આપવા અને ઉધરસ સંબંધિત સમસ્યાઓની સારવાર માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.

૩. તે એન્ટીઑકિસડન્ટ ગુણધર્મો ધરાવે છે. નિજેલામાં મોજુદ થાઈમોક્વિનોન અને અન્ય તત્વો શરીરને ઓક્સિડેટીવ તણાવથી બચાવવામાં મદદ કરી શકે છે

૪. હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે સંભવિત લાભો કેટલાક વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસોએ લોહીની ચરબી (લિપિડ્સ) અને હૃદયના સ્વાસ્થ્ય પર નિગેલાની સંભવિત અસરોનો અભ્યાસ કર્યો છે, આ વિષય પર વધુ સંશોધન ચાલુ છે.

૫. બ્લડ સુગર મેનેજમેન્ટમાં મદદરૂપ, કેટલાક સંશોધનોએ દર્શાવ્યું છે કે નિગેલાના બીજ બ્લડ સુગરને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે. તેમ છતાં, તે ડાયાબિટીસની સારવારમાં તે સહાયક બની શકે છે.

૬. સાંધાઓની સમસ્યાઓમાં પરંપરાગત ઔષધ, સાંધામાં અસ્વસ્થતા અને જડતા માટે દેશી દવાઓમાં નિજેલા તેલ અને બીજનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે.

૭.ત્વચા અને વાળની સંભાળ વાળની સંભાળ, ત્વચાને સ્વસ્થ રાખવા માટે નાઇજેલા તેલનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. આમ પરંપરાગત ઉપયોગો, ગેસ અને અપચો, પેટનું ફલવું, શરદી અને ઉધરસ, કફ ડિસઓર્ડર, ત્વચા અને
વાળની સંભાળ સામાન્ય આરોગ્ય સહાય, સાંધાની અનિયમિતતા માટે કલૌંજી ખૂબ જ લોકપ્રિય છે.

ઉપયોગની રીત; બીજ સ્વરૂપમાં લગભગ ૧-૩ ગ્રામ કલૌંજી બીજ હૂંફાળા પાણી સાથે અથવા આહાર સાથે, તેલ તરીકે બાહ્ય ઉપયોગ માટે વાળ અને ત્વચા પર લગાવી શકાય છે. તેનો આંતરિક ઉપયોગ યોગ્ય સલાહ સાથે
કરવો જોઈએ. તે બાબતે વ્યક્તિની ઉંમર, પ્રકૃતિ અને આરોગ્યની સ્થિતિ અનુસાર માત્રા બદલાઈ શકે છે. તેનું સેવન વધુ માત્રામાં કરવાથી પેટમાં બળતરા કે ગરબડ થઈ શકે છે. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ઔષધીય ડોઝ લેતા
પહેલા તબીબી સલાહ લેવી જરી છે. ડાયાબિટીસ, બ્લડ પ્રેશર અથવા અન્ય દવાઓ લેતા લોકોએ તેનો ઉપયોગ નિષ્ણાંતની અંગત દેખરેખ હેઠળ કરવો જોઈએ.
કલોંજી આખી દુનિયામાં “બ્લેક સીડ” તરીકે ઓળખાય છે. પરંપરાગત તબીબી પ્રણાલીઓમાં તે ખૂબ આદરણીય છે, તેથી તેની ગણતરી સૌથી આરોગ્યપ્રદ બીજમાં થાય છે. આધુનિક વૈજ્ઞાનિક સંશોધન તેના વિવિધ જૈવ સક્રિય
તત્વોનો પણ અભ્યાસ કરી રહ્યા છે.