વાણી એ માત્ર શબ્દો નથી

ડૉ.શરદ ઠાકર : આજનો મોર્નિંગ મંત્ર

પરમાત્માના ચરણોમાં ડૉ.શરદ ઠાકરના પ્રણામ. મિત્રો, આજે વાણી વિશે થોડીક વાત કરવી છે. આપણે જે કંઈ બોલીએ છીએ તેનાથી આપણે મિત્રો અને દુશ્મનો ઉત્પન્ન કરીએ છીએ. વાણી એ બીજું કશું જ નથી પણ આપણા વિચારોને સામેના માણસના મનમાં સંક્રમિત કરવા માટેનું એક માધ્યમ છે. જેવી રીતે ખાંસી અથવા છીંક દ્વારા વાયરસનો ચેપ આપણે બીજા માણસને લગાડી શકીએ છીએ. તે જ રીતે વાણી દ્વારા આપણા વિચારોનો પ્રભાવ બીજા ઉપર પાડી શકીએ છીએ. અહીં ફરક માત્ર એટલો છે કે વાયરલ ચેપ હંમેશા ખરાબ જ હોય જ્યારે વાણીનો ચેપ સારો અથવા ખરાબ હોઇ શકે છે.

ઘણીવાર આપણે અજાણતા બોલી ગયા હોઈએ એમ કડવા વેણ બોલ્યા પછી સામે વાળાની માફી માંગતા એવું કહીએ છીએ કે મારા મનમાં એવું ન હતું, આ તો એમ જ બોલાઈ ગયું. માટે માઠું ન લગાડતા. તાત્ત્વિક અર્થમાં આ વાત ખોટી છે. આપણા મનમાં સૌથી પહેલાં વિચાર જન્મે છે. એ વિચાર જન્મ્યા પછી એની અભિવ્યક્તિ માટેના શબ્દો જન્મે છે. એ શબ્દો વાક્યનું રૂપ ધારણ કરે છે અને પછી આપણી સ્વરપેટીમાંથી અવાજ સાથે મનમાં રચાયેલા એ વાક્યો બહાર નીકળે છે. એટલે આપણા બોલાયેલા વાક્યો માટે જ જો આપણે એમ કહેતા હોઈએ કે મારા મનમાં એવું કશું ન હતું, તો એ પાયામાંથી જ ખોટી વાત છે.

રમણ મહર્ષિ એક સરસ ઉદાહરણ આપતા કે જ્યારે તાંબાના તારમાંથી વિદ્યુત પ્રવાહ પસાર થતો હોય અને એ વિદ્યુત પ્રવાહને જો કોઈ અવરોધ ન નડે તો એ પ્રવાહ પસાર થતો જ રહે છે. પરંતુ જ્યારે એ તાંબાના તારમાં કોઈ અવરોધ પેદા થાય છે તો એ સાથે જ એમાં વહેતા વિદ્યુતનું રૂપાંતરણ પ્રકાશમાં થાય છે. એટલે જ ઇલેક્ટ્રિસિટીના વાયરમાંથી આવતો વિદ્યુતપ્રવાહમાં જેવો અવરોધ પેદા થાય છે એ સાથે જ વીજળીના ગોળામાં પ્રકાશ રૂપે ફેરવાઈ જાય છે. આપણાં મનમાં પણ વિચાર રૂપી વિદ્યુત પ્રવાહ વહેતો રહે તો કોઈ જ વાંધો આવતો નથી. પણ જ્યારે તેને વાણી રૂપનો અવરોધ નડે છે ત્યારે એ શબ્દો રૂપે પ્રગટ થાય છે. પછી જે પ્રગટ થાય છે એ પ્રકાશ પણ પાથરી શકે છે અને વિનાશ પણ નોતરી શકે છે. માટે હાસ્ય કલાકારો કહે છે કે માણસના મોઢામાં બત્રીસ દાંત છે અને એક જ જીભ છે. દાંત મજબૂત છે અને જીભ મૃદુ છે, પરંતુ ક્યારેક એ જીભને કારણે પેલા બત્રીસે દાંત પડી જાય એવો સમય આવે છે. માટે જીભ ઉપર લગામ રાખવી જોઈએ.

એક ચિંતકે ખૂબ સારું કહ્યું છે કે મૌન એ આ જગતની સૌથી વાચાળ ભાષા છે. જો તમારા મનમાં ચાલતા વિચારોનો વીજળી પ્રવાહ પ્રબળ હશે તો તમારે એને વાણી રૂપે વ્યક્ત કરવાની આવશ્યકતા નહિ રહે. તમારું મૌન જ સામે રહેલા માણસ પર પ્રભાવ પાડશે.