પગની નસોમાં લોહીનું ગંઠાઈ જવું તે એક જોખમી સ્થિતિ છે

ડૉ.મનીષ આચાર્ય : નેચરોપેથ

આ સ્થિતિમાં તજજ્ઞ ડોક્ટરની સારવાર જરૂરી છે

કેટલાક કુદરતી પદાર્થો આ સારવારમાં મદદરૂપ બની શકે છે

લોહીનું ગંઠાઈ જવું એ વળી નવતર જીવનશૈલી અને દવાઓના આડેધડ ઉપયોગના કારણે પેદા થયેલી એક બીજી ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા છે. તે એક મોટું જોખમ બની શકે છે. તેના પરિણામે ખતરનાક જટિલ પરિસ્થિતિઓનું નિર્માણ કરી શકે છે. શરીરના કોઈપણ ભાગમાં તે બની શકે છે, પરંતુ ખાસ કરીને પગમાં લોહીનું ગંઠાઈ જવું વધુ જોખમી છે. આ ગંઠાઈ જવાથી જે ભયાનક સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે તેને ડીપ વેઈન થ્રોમ્બોસિસ (DVT) કહેવામાં આવે છે. આ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં પગની એક અથવા એકથી વધુ ઊંડી નસોમાં લોહી ગંઠાઈ જાય છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં આ ગંઠન તૂટી જાય છે અને તેના કણો ફેફસાંમાં જઈ શકે છે, જે પલ્મોનરી એમબોલિઝમ તરફ દોરી જાય છે. લોહીના ગંઠાવાનું વિસર્જન કરવા માટે તબીબી સારવાર ઉપલબ્ધ હોવાની સાથે જ કેટલાક કુદરતી ઉપાયો પણ આ ઉપચારને પ્રક્રિયાને વેગ આપી શકે છે. તેમાં ખાસ પ્રકારની કસરતો, કમ્પ્રેશન સ્ટોકિંગ્સ વિગેરે ઉપચારને ઘણા ઝડપી બનાવે છે.
આ ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયાને ધીમી પાડતા કે અટકાવતા કેટલાક કુદરતી પદાર્થો જોઈએ તો તેમાં આદુ, તજ, હળદર, લસણ, લાલ મરચું, પાણી, વિટામિન ઇ’થી સમૃદ્ધ ખોરાક, વિટામિન સી, ફેટી એસિડ્સ નિવારણ માટે ઓમેગા – 3 વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. લોહીના ગંઠાવાનું કુદરતી રીતે ઓગળવામાં થોડો સમય લાગે છે. લોહીના ગંઠાવાનું વિસર્જન કરવામાં મદદ કરવા માટે ઘરેલું ઉપચાર જ્યારે લોહીના ગંઠાઈ જવાની સ્થિતિનો સામનો કરવા માટે તબીબી સારવાર ફરજિયાત રીતે આવશ્યક છે, પરંતુ અમુક ઘરગથ્થુ ઉપચારો અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર રક્ત પ્રવાહને પૂર્વવત કરી શકે છે અને કુદરતી રીતે ગંઠાવાનું રોકવા અથવા ઓગળવામાં મદદ કરી શકે છે. આ સાથે અહીં કેટલાક અસરકારક ઉપાયો આપ્યા છે. કસરત વ્યાયામ રક્ત પરિભ્રમણને વેગ આપે છે, જે લોહીના ગંઠાવાનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. સક્રિય રહેવાથી શરીરને પહેલેથી જ બનેલા ગંઠાવાનું તોડવામાં પણ મદદ મળી શકે છે. ચાલવું, સાયકલ ચલાવવી અને સ્વિમિંગ જેવી હળવી પ્રવૃત્તિઓ સારી પસંદગી છે કારણ કે તે અસરકારક હોવા ઉપરાંત શરીર માટે સરળ છે. કસરત કમ્પ્રેશન સ્ટોકિંગ્સ કમ્પ્રેશન સ્ટોકિંગ્સ વધુ સારી રીતે પરિભ્રમણને ટેકો આપવા અને લોહીના ગંઠાવાની સંભાવનાને ઘટાડવા માટે ધીમેથી પગને સ્ક્વિઝ કરે છે. તે એવી વ્યક્તિઓમાં સમસ્યાઓનું જોખમ ઘટાડવામાં પણ મદદ કરે છે જેમનું લોહી પહેલાથી જ ગંઠાયેલુ છે. કમ્પ્રેશન સ્ટોકિંગ્સ – લોહીના ગંઠાવા માટે ઘરેલું ઉપચારમાં આદુ,,,,

આદુ
એ દાહ વિરોધી અસરો સાથે તે કુદરતી રીતે લોહીને પાતળું કરે છે, તે લોહીના ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા અટકાવીને લોહીની ગાંઠોને તે તોડે છે. ગંઠાવાનું તોડવામાં તેમાં રહેલું જીંજરોલ નામનું એક સંયોજન પ્લેટલેટ્સને એકીકૃત થતા રોકી ગંઠાઈ જવાથી બચાવે છે. આપણે અનેક રીતે આદુનું સેવન કરી શકી છીએ, જેમ કે આદુની ચા પીવી, આદુનો રસ પીવો , ચટણીમાં આદુનો ઉપયોગ કરવો વિગેરે.

તજ
તજ એક જાણીતો મસાલો છે જેમાં કુદરતી રીતે કુમારિન નામનું સંયોજન હોય છે. આ સંયોજન રક્તને પાતળુ પાડવાનો ગુણધર્મ ધરાવે છે, તે લોહીના પ્રવાહને બહેતર કરવામાં મદદ કરે છે. આપણા દૈનિક આહારમાં થોડી માત્રામાં તજનો સમાવેશ કરવાથી અન્ય કુદરતી ઉપાયોને ટેકો મળી શકે છે, જે ગંઠાઈ જવાને રોકવામાં મદદ કરે છે. તજ જો કે, તજનો ઉપયોગ સાવધાની સાથે કરવો જોઈએ. લાંબા સમય સુધી કુમરિનથી ભરપૂર તજ ખાવાથી લીવરને નુકસાન થઈ શકે છે. તજનો મધ્યમ માત્રામાં ઉપયોગ કરવો હંમેશા શ્રેષ્ઠ છે અને જ્યાં સુધી ડૉક્ટરની સલાહ ન હોય ત્યાં સુધી તેને ઉચ્ચ માત્રાના પૂરક તરીકે લેવાનું ટાળો.

હળદર
હળદર એ આપણા દેશનું જાણીતું ઓસડીયું છે. તે પોતાની તીવ્ર દાહ વિરોધી અસરો માટે જાણીતું છે. તેમાં કર્ક્યુમિન, એક સંયોજન છે જે લોહીના ગંઠાવાનું બંધ કરવામાં મદદ કરી શકે છે. તમે પૂરક સ્વરૂપમાં હળદરનો ઉપયોગ કરી શકો છો અથવા તેને તમારા રોજિંદા રસોઈમાં સામેલ કરી શકો છો.

લસણ
લસણ એક કુદરતી રક્ત પાતળું કરતી ઔષધિ છે જે લોહીના ગંઠાવાનું તોડવામાં મદદ કરી શકે છે. તેમાં એલિસિન, એક સંયોજન છે જે પ્લેટલેટ્સને ગંઠાઈ જવાથી અને જામી જવાથી અટકાવે છે. લસણને ભોજનમાં ઉમેરીને અથવા તેને પૂરક તરીકે લઈ શકાય છે.

લાલ મરચું
લાલ મરચું કુદરતી રીતે રક્ત પાતળું કરવાનું કામ કરે છે અને પરિભ્રમણને વધારવામાં મદદ કરે છે. તેમાં કેપ્સાસીન, એક સંયોજન છે જે લોહીના ગંઠાવાનું બંધ કરવામાં મદદ કરી શકે છે. તમે તેને તમારા આહારમાં સામેલ કરી શકો છો અથવા તેને પૂરક સ્વરૂપમાં લઈ શકો છો.

પાણી
સારી રીતે હાઇડ્રેટેડ રહેવાથી લોહીને પાતળું અને વહેતું રાખીને લોહીના ગંઠાવાનું અટકાવવામાં અને ઓગળવામાં મદદ મળી શકે છે.સરળતાથી તંદુરસ્ત પરિભ્રમણને ટેકો આપવા માટે દરરોજ આઠ ગ્લાસ પાણી પીવાની ખૂબ ભલામણ કરવામાં આવે છે. પાણી વિટામિન ઇથી સમૃદ્ધ ખોરાક બદામ, અખરોટ, એવોકાડો, સ્પિનચ અને સૂર્યમુખીના બીજ જેવા વિટામિન E વાળા ખોરાક, લોહીના ગંઠાવાનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. આ પોષક તત્વ કુદરતી રીતે લોહીને પાતળું કરે છે અને પ્લેટલેટ્સને એકસાથે ચોંટતા અટકાવે છે, જ્યારે બદામ અને બીજમાં રહેલી તંદુરસ્ત ચરબી રક્ત પરિભ્રમણને સુધારે છે. આ ખોરાક નિયમિતપણે ખાવાથી સમગ્ર હૃદય અને રક્તવાહિનીઓના સ્વાસ્થ્યને ટેકો મળે છે. વિટામિન ઇ સ્પિનચ – લોહીના ગંઠાવાનું ઘરેલું ઉપચાર વિટામિન સી વિટામિન સી, એક શક્તિશાળી એન્ટીઑકિસડન્ટ, લોહીના ગંઠાવાનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે અને યોગ્ય રક્ત પરિભ્રમણને સમર્થન આપે છે. વિટામિન સીના ઉત્તમ સ્ત્રોતોમાં સાઇટ્રસ ફળો, મરી અને સ્ટ્રોબેરીનો સમાવેશ થાય છે. વિટામિન-સી મરી ઓમેગા -3 ફેટી એસિડ્સ ઓમેગા-3 ફેટી એસિડ્સ એ મહત્વપૂર્ણ ચરબી છે જે લોહીને સરળતાથી વહેતું રાખવામાં અને ગંઠાઈ જવાની શક્યતા ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. તેઓ કુદરતી રીતે સૅલ્મોન, ટુના અને મેકરેલ જેવી માછલીઓમાં જોવા મળે છે. ઓમેગા -3 પૂરક એવા લોકો માટે પણ ઉપલબ્ધ છે જેઓ પૂરતી ચરબીવાળી માછલી નથી લેતા. માછલી સિવાય ફ્લેક્સસીડ અને ચિયા સીડ્સમાં પણ ઓમેગા-3 ફેટ વધારે હોય છે, જે લોહીને ઓછું જાડું બનાવવામાં મદદ કરે છે. ઓમેગા 3 ફેટી એસિડ્સ સૅલ્મોન એ નોંધવું અગત્યનું છે કે જ્યારે આ કુદરતી ઉપાયો લોહીના ગંઠાવાનું ઓગળવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે, ત્યારે તેમને તબીબી સારવાર બદલવી જોઈએ નહીં. જો તમને લાગે કે તમારા પગમાં લોહી ગંઠાઈ ગયું છે, તો તમારે તરત જ તબીબી સંભાળ લેવી જોઈએ. તમે તબીબી સારવાર માટે જઈ શકો છો જેમ કે લોહી પાતળું કરનાર અને ક્લોટ-બસ્ટિંગ દવાઓ. નિવારણ રોજિંદી સરળ પદ્ધતિઓ અપનાવવાથી તમારા પગમાં લોહીના ગંઠાઈ જવાની શક્યતા ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. તમે છૂટક કપડાં અને મોજાં પહેરી શકો છો. પ્રસંગોપાત, તમારા પગને તમારા હૃદયથી ઓછામાં ઓછા 6 ઇંચ ઉંચા કરો. જો તમારા ડૉક્ટર ભલામણ કરે તો કમ્પ્રેશન સ્ટોકિંગ્સનો ઉપયોગ કરો. સક્રિય રહેવું અને તમારા ડૉક્ટર દ્વારા ભલામણ કરાયેલ વ્યાયામ દિનચર્યાઓમાં વ્યસ્ત રહેવું પણ મદદરૂપ થઈ શકે છે. તમારા શરીરને હલનચલન રાખવા માટે લાંબા સમય સુધી બેસવાનો સમય મર્યાદિત કરો અને વારંવાર ઉઠો. લોહીના ગંઠાવાનું અટકાવવા માટે ઓછા મીઠાવાળા આહાર અને પગની ઇજાઓ ટાળવી પણ મહત્વપૂર્ણ છે. તમારા પગને પાર કરવાનું અથવા તમારા ઘૂંટણની નીચે ગાદલા મૂકવાનું ટાળો. તમારા પલંગના માથાને 4 થી 6 ઇંચ સુધી વધારવાથી પણ મદદ મળી શકે છે. વધુમાં, તમારા ડૉક્ટર દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી બધી દવાઓ લેવી મહત્વપૂર્ણ છે. કટોકટીની તબીબી સહાય ક્યારે લેવી? જો તમને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડતી હોય, ઊંડો શ્વાસ લેતી વખતે છાતીમાં તીવ્ર દુખાવો થતો હોય, લોહી ઉધરસ આવતું હોય અથવા ઝડપી અથવા અનિયમિત ધબકારા જોવા મળે, તો તાત્કાલિક તબીબી સંભાળ લો અથવા તરત જ હિમેટોલોજિસ્ટની સલાહ લો, કારણ કે આ લોહીના ગંઠાવાનું સૂચવી શકે છે. ઉપરાંત, જો તમે તમારા હાથ અથવા પગમાં સોજો, અસ્પષ્ટ પીડા અથવા કોમળતા, ત્વચામાં હૂંફ અથવા કોઈપણ લાલાશ અથવા વિકૃતિકરણ જોશો તો તરત જ ડૉક્ટરને મળો. લોહીના ગંઠાવા હંમેશા સ્પષ્ટ લક્ષણો બતાવતા નથી, તેથી જો તમને આમાંના કોઈપણ ચેતવણી ચિહ્નોનો અનુભવ થાય તો તબીબી સહાય લેવી મહત્વપૂર્ણ છે. વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો 1. લોહીના ગંઠાવાનું કુદરતી રીતે જ ઓગળવામાં કેટલો સમય લાગે છે? લોહીના ગંઠાઈને કુદરતી રીતે ઓગળવામાં જે સમય લાગે છે તે ગંઠાઈના કદ અને સ્થાનના આધારે બદલાઈ શકે છે. તમારા ડૉક્ટરની ભલામણોનું પાલન કરવું અને જ્યાં સુધી તમારું ગંઠન સંપૂર્ણપણે ઓગળી ન જાય ત્યાં સુધી કોઈપણ સૂચિત દવાઓ લેવાનું ચાલુ રાખવું મહત્વપૂર્ણ છે.