સરકારની નવી ગાઇડલાઇન જાહેર, દર્દીઓ, ડૉક્ટરો અને ફાર્માસિસ્ટ માટે કડક સૂચનાઓ
કિડનીને નુકસાન અને એન્ટિમાઇક્રોબાયલ રેઝિસ્ટન્સ રોકવા પર વિશેષ ભાર
- Advertisement -
પેઇનકિલર્સ અને એન્ટિબાયોટિક્સના મનસ્વી તથા બિનજરૂરી ઉપયોગને રોકવા કેન્દ્ર સરકારે મહત્વપૂર્ણ પગલાં લીધાં છે. સેન્ટ્રલ ડ્રગ્સ સ્ટાન્ડર્ડ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઇઝેશન (CDSCO)ના ન્યૂ ડ્રગ્સ ડિવિઝને 22 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ NSAIDs એટલે કે નોન-સ્ટેરોઇડલ એન્ટિ-ઇન્ફ્લેમેટરી ડ્રગ્સ અને એન્ટિબાયોટિક્સના અંધાધૂંધ ઉપયોગ તથા તેનાથી ઊભા થતા આરોગ્ય જોખમોને લઈને પરિપત્ર જાહેર કર્યો છે. CDSCOની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર આ પરિપત્ર પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવ્યો છે. પરિપત્રમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે NSAIDs અને એન્ટિબાયોટિક્સ સહિત દવાઓનું આયાત, ઉત્પાદન, વેચાણ અને વિતરણ નિયમો અનુસાર જ થવું જોઈએ.
CDSCOએ જણાવ્યું છે કે મોટાભાગની પેઇનકિલર દવાઓને સેડ્યુલ એચ હેઠળ રાખવામાં આવી છે. તેથી આવી દવાઓનું રિટેલ વેચાણ પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના કરી શકાય નહીં. સેડ્યુલ એચ દવાઓના લેબલ પર પણ પ્રિસ્ક્રિપ્શન અંગેની ચેતવણી દર્શાવવાની જોગવાઈ છે. એ જ રીતે ઘણી એન્ટિબાયોટિક દવાઓ શિડ્યુલ એચ અને એચ ૧ હેઠળ આવે છે. શિડ્યુલ H1 દવાઓ માટે વધુ કડક નિયંત્રણો છે અને તેના લેબલ પર તબીબી સલાહ વિના ઉપયોગ જોખમી હોવાનું તથા રજિસ્ટર્ડ તબીબના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના રિટેલ વેચાણ ન કરવાની ચેતવણી આપવાની જોગવાઈ છે. સરકાર દ્વારા લોકોને પેઇનકિલર્સ અને એન્ટિબાયોટિક્સનો પોતાની રીતે વારંવાર અથવા લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ ન કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. દુખાવો, તાવ કે અન્ય લક્ષણો ચાલુ રહે અથવા વારંવાર પાછા આવે તો જાતે દવા લેવાને બદલે તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ. ખાસ કરીને સામાન્ય વાયરલ ઇન્ફેક્શન જેવી પરિસ્થિતિમાં સામાન્ય રીતે એન્ટિબાયોટિક્સની જરૂર પડતી નથી. તેથી સેલ્ફ-મેડિકેશન તરીકે એન્ટિબાયોટિક્સ લેવાનું ટાળવા જણાવાયું છે.
સરકારે બિનજરૂરી કોમ્બિનેશન ધરાવતી દવાઓનો ઉપયોગ, ખોટી એન્ટિબાયોટિકની પસંદગી, અયોગ્ય ડોઝ અને જરૂરિયાત કરતાં વધુ સમય સુધી એન્ટિબાયોટિક આપવાનું ટાળવા જણાવ્યું છે. તેનો એક મહત્વપૂર્ણ હેતુ AMR) એટલે કે દવાઓ સામે બેક્ટેરિયાની પ્રતિકારક ક્ષમતા વધતી અટકાવવાનો છે. CDSCO અગાઉ પણ એન્ટિબાયોટિક્સના તર્કસંગત ઉપયોગ અને એએમઆર ઘટાડવા માટે શિડ્યુલ એચ અને એચ 1 હેઠળ નિયંત્રણો અંગે માર્ગદર્શન આપી ચૂક્યું છે. નવી માર્ગદર્શિકામાં ફાર્માસિસ્ટ, રિટેલરો અને દવા વિતરકોને શિડ્યુલ એચ, એચ 1 તથા અન્ય પ્રિસ્ક્રિપ્શન દવાઓના વેચાણ અને વિતરણ સંબંધિત કાયદાકીય જોગવાઈઓનું કડક પાલન કરવા જણાવાયું છે. ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર એન્ટિબાયોટિક્સ અથવા પ્રિસ્ક્રિપ્શનવાળી NSAIDs આપવી નહીં અને ગ્રાહકોને આવી દવાઓનું સેલ્ફ-મેડિકેશન કરવા માટે પ્રોત્સાહિત ન કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે. દવાના પેકેટ પર દર્શાવેલી ચેતવણીઓ અને વેચાણની શરતોનું પણ પાલન કરવાનું રહેશે. રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના ડ્રગ કંટ્રોલ અધિકારીઓને તબીબો, હેલ્થ પ્રોફેશનલ્સ, ફાર્માસિસ્ટ, રિટેલરો તથા સામાન્ય લોકોમાં પેઇનકિલર્સ અને એન્ટિબાયોટિક્સના બિનજરૂરી ઉપયોગથી થતા જોખમો અંગે જાગૃતિ ફેલાવવા નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. સાથે જ લાગુ જોગવાઈઓનું પાલન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા પણ જણાવાયું છે.
- Advertisement -
ડૉક્ટરોને પણ દવા લખતી વખતે સાવચેતી રાખવા સૂચના
CDSCOએ હેલ્થ પ્રોફેશનલ્સને પેઇનકિલર્સ અને એન્ટિબાયોટિક્સ ત્યારે જ પ્રિસ્ક્રાઇબ કરવાની સલાહ આપી છે જ્યારે તબીબી રીતે તેની જરૂરિયાત હોય. દવા લખતી વખતે દર્દીની ઉંમર, આરોગ્ય સ્થિતિ, અન્ય બીમારીઓ, હાલમાં ચાલી રહેલી દવાઓ અને સંભવિત જોખમોને ધ્યાનમાં લેવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. પેઇનકિલર લખતી વખતે ખાસ કરીને કિડની સંબંધિત જોખમ ધરાવતા દર્દીઓમાં ન્યૂનતમ અસરકારક ડોઝ અને શક્ય તેટલા યોગ્ય ટૂંકા સમયગાળાને પ્રાધાન્ય આપવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. એન્ટિબાયોટિક્સના કિસ્સામાં પણ યોગ્ય દવાની પસંદગી, યોગ્ય ડોઝ અને યોગ્ય સમયગાળો નક્કી કરવા ભાર મૂકાયો છે. સંભવિત બેક્ટેરિયલ ચેપ, ચેપનું સ્થળ અને તેની ગંભીરતા જેવા પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવા જણાવાયું છે. જરૂરિયાત મુજબ માઇક્રોબાયોલોજિકલ તપાસ અને સ્થાનિક સ્તરે એન્ટિબાયોટિક સામેની સંવેદનશીલતાના પેટર્નને પણ ધ્યાનમાં લેવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
મોંઘીદાટ દવાઓ ફાર્મા કંપનીઓની ઊઘાડી લૂંટ : સુપ્રીમ
નવી દિલ્હીમાં સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્સરની દવાઓના ભાવ વધારા પર આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે 2700ની દવા 27000માં વેચાઈ રહી છે, જે દર્દીઓ સાથે ખુલ્લી લૂંટ છે. આયુષ્યમાન કાર્ડ હેઠળની સારવારમાં પણ હોસ્પિટલો દ્વારા થતી છેતરપિંડી અને કરદાતાઓના પૈસાના દુરુપયોગ અંગે સુપ્રીમે કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી જવાબ માંગ્યો છે. આગામી સુનાવણી 29મીએ થશે. કેન્સરની દવાઓના મોંઘા ભાવોને લઇને સુપ્રીમ કોર્ટે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું હતું, સુપ્રીમે કહ્યું હતું કે આ તો દર્દીઓ પાસેથી ધોળા દિવસે થતી ઉઘાડી લૂંટ છે. કેન્સર સામેની એક દવા રિટેલર્સને ૨૭૦૦ રૂપિયામાં પુરી પડાય છે જ્યારે તેનો વેચાણભાવ એટલે કે એમઆરપી ૨૭,૦૦૦ રૂપિયા છે. દર્દીઓને ખુલ્લેઆમ ફાર્મા કંપનીઓ અને વેચાણકર્તાઓ દ્વારા લૂંટવામાં આવી રહ્યા છે. આશ્ચર્યની વાત છે કે આ મુદ્દે કાર્યવાહી કરવાના બદલે પ્રશાસન મૌન છે.
