તક અને સાવચેતી

રેખા પટેલ ( ડેલાવર)

“તૂટેલા વિશ્વાસ અને મન પર પડેલા ઘા ભરાતા ઘણો સમય લાગે છે”

આજની ઝડપભેર દોડતી દુનિયામાં સમયસર મળેલી તકનો લાભ લેવો જરૂરી છે. ઘણી વાર એ માટે સમય, આરામ અને સંબંધોમાં પણ સમાધાન કરવું પડે છે. પરંતુ કોઈ પણ તક એવી ન હોવી જોઈએ કે જેના બદલામાં પોતાની સુરક્ષા, સ્વાભિમાન કે આત્મસન્માન ગુમાવવું પડે. એવી તક ક્યારેય સાચી તક નથી.

તક ઝડપી લેવા કોઈ બોલાવે અને આપણે જઈએ એ સામાન્ય બાબત છે, પરંતુ ત્યાં કોઈ અજુગતી કે અયોગ્ય ઘટના બને, તો સૌથી પહેલાં પોતાની સુરક્ષા અને સાવચેતી વિશે વિચારવું જરૂરી છે.
ખાસ કરીને સ્ત્રીઓએ પોતાની સુરક્ષા અંગે સજાગ રહેવું જોઈએ. ઈજ્જત અને આબરૂ દરેક વ્યક્તિ માટે મહત્વની છે. સ્ત્રીઓ માટે તો આ માત્ર બે શબ્દો નથી, પરંતુ તેમના સ્વાભિમાન, વ્યક્તિત્વ અને અસ્તિત્વ સાથે જોડાયેલા મૂલ્યો છે.

પૈસા, પદ અને પ્રસિદ્ધિ ફરી મેળવી શકાય છે, પરંતુ તૂટેલો આત્મવિશ્વાસ પાછો મેળવવામાં વર્ષો લાગી જાય છે.
સ્વાભિમાન કરતાં મોટો કોઈ પુરસ્કાર નથી. તેથી આગળ વધવું જરૂરી છે, પરંતુ એટલી જ જરૂરી છે પોતાની સુરક્ષા, પોતાની મર્યાદા અને પોતાની કિંમતને ક્યારેય ન ભૂલવી.

જે સફળતા સન્માનને છીનવી લે, અથવા જે પ્રગતિ માટે તમારા મૂલ્યો સાથે સમાધાન કરવાનું કહે, તે સફળતા નહીં, પરંતુ એક ભ્રમ છે. કોઈના ખોટા અપમાનજનક શબ્દોનો ઘા પણ સહન ના કરવો જોઈએ. આ રીતે તેઓ માનસિક રીતે નબળા બનાવે છે.

આ સૃષ્ટિમાં સ્ત્રી એ માત્ર એક વ્યક્તિ નથી, પરંતુ સર્જનનું મૂળ છે. તે નવા જીવનને જન્મ આપે છે, પરિવારને સંસ્કાર આપે છે. છતાં કુદરતે તેને શારીરિક રીતે પુરુષ કરતાં વધુ કોમળ બનાવી છે. આ કોમળતા તેની નબળાઈ નથી, પરંતુ તેની પ્રકૃતિ છે. દુર્ભાગ્યે, કેટલાક લોકો આ જ વાતનો ગેરલાભ ઉઠાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.

આ સમસ્યા આજની નથી. સમયના પ્રવાહ સાથે સમાજ બદલાયો છે, કાયદા બન્યા છે, શિક્ષણ વધ્યું છે અને સ્ત્રીઓમાં જાગૃતિ પણ આવી છે. આજે સ્ત્રીઓ દરેક ક્ષેત્રમાં પુરુષોની સાથે ખભેખભા મિલાવીને આગળ વધી રહી છે. પરંતુ જીવનમાં કેટલીક પરિસ્થિતિઓ એવી હોય છે જ્યાં સાવચેતી સ્ત્રીઓને મોટી મુશ્કેલીઓથી બચાવી શકે છે.

વિશ્વાસ સાથે વિવેક રાખવો એ વધુ જરૂરી છે. કોઈને પણ એવી તક ન આપવી કે જ્યાં તે આપણા આત્મસન્માન, વિશ્વાસ કે મર્યાદાનો ગેરલાભ ઉઠાવી શકે.
આપણી જાત પ્રત્યેની સૌથી મોટી જવાબદારી આપણી જ છે. કારણ કે “સાવચેતી નબળા નહીં પણ સુરક્ષિત બનાવે છે.”

કોઈ વ્યક્તિ તમને એકલા મળવા બોલાવે, અનાવશ્યક દબાણ કરે અથવા ગેરવર્તન થવાની શક્યતા જણાય, તો શરૂઆતથી જ સાવચેત થવું કે સ્પષ્ટપણે જવાબ આપવો જોઈએ.

કેટલીક સ્ત્રીઓ ઓફિસમાં પોતાની મહેનત અને આવડતના બળે આગળ વધવા માંગતી હોય છે. પરંતુ ક્યારેક પ્રમોશન, નવી જવાબદારી કે ખાસ તકના બહાને તેમને એકલા મળવા બોલાવવામાં આવે છે. શરૂઆતમાં બધું સામાન્ય લાગે છે, પરંતુ જ્યારે વાત કામથી આગળ વધીને અંગત માંગણીઓ કે અયોગ્ય વર્તન સુધી પહોંચે છે, ત્યારે પરિસ્થિતિ બદલાઈ શકે છે. એમાં પણ જો કોઈ સમસ્યાના સમાધાન હેઠળ સ્ત્રી જો ફસાઈ જાય તો માર્ગ વિકટ બની જાય છે.

આ જ સ્થિતિ નવા કલાકારો, મોડેલ્સ કે ગાયકો સાથે પણ ઘણી વાર સર્જાય છે. “તમને મોટો બ્રેક અપાવીશું”, “એક વાર એકલા મળો, પછી તમારી કારકિર્દી બદલી નાખીશું” જેવા મીઠા શબ્દોની પાછળ ક્યારેક ખોટો ઈરાદો છુપાયેલો હોય છે.
સોશ્યલ મીડિયા ઉપર પણ આમ બનતું આવ્યું છે. નવા ઉગતા કલાકારોને વાતોમાં ફસાવી લેવાનો પ્રયત્ન થાય છે.

દરેક વખતે માત્ર પુરુષોનો જ વાંક કાઢવો યોગ્ય નથી. સમાજમાં મહિલાઓ પર થતા અન્યાયની ચર્ચા નો અર્થ એ નથી કે દરેક કેસમાં પુરુષ જ દોષિત હોય. કેટલીકવાર એવા પણ બનાવો બને છે જ્યાં પુરુષો નિર્દોષ હોવા છતાં ખોટા આરોપો, સામાજિક અપમાન અથવા કાનૂની કાર્યવાહીનો ભોગ બને છે.
કોઈ પણ પ્રકારનું શોષણ કે ગેરવર્તન કરનાર જ તેના માટે જવાબદાર હોય છે.

છતાં સ્ત્રીઓ અત્યાચાર અને માનભંગનો શિકાર વધારે બને છે. દરેક સ્ત્રીએ એક વાત હંમેશાં યાદ રાખવી જોઈએ—સફળતા સુધી પહોંચવાનો રસ્તો ક્યારેય પોતાના સ્વાભિમાનમાંથી પસાર થતો નથી. જે તક આત્મસન્માન, કે સુરક્ષાની કિંમત માંગે, તેમાં સફળતા નથી.