ત્રણ જુદા જુદા પ્રકારના વિદ્યાર્થીઓ

ડૉ. સુધીર શાહ, એડ્વોકેટ

અમેરિકાની યુનિવર્સિટીમાં ભણવા જતાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓના ત્રણ જુદા જુદા પ્રકારો હોય છે. પ્રથમ પ્રકારમાં એવા વિદ્યાર્થીઓનો સમાવેશ થાય છે જેઓનો ઉદ્દેશ અમેરિકાની યુનિવર્સિટીમાં ભણવા જવા પાછળ ફક્ત ને ફક્ત ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરવાનો હોય છે. બીજા પ્રકારના વિદ્યાર્થીઓ ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરવા ચાહે છે, પણ એ પ્રાપ્ત કરવા પાછળ એમનો ઉદ્દેશ એ હોય છે કે ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવાથી અને એ પણ અમેરિકાની પંકાયેલી યુનિવર્સિટીઓમાંથી મેળવવાના કારણે એમને ભણી રહ્યા બાદ અમેરિકામાં એક યા ત્રણ વર્ષ કામ કરવાની છૂટ મળશે, જે દરમિયાન તેઓ અમેરિકાની યુનિવર્સિટીમાં ભણવા માટેનો જે ખૂબ મોટો ખર્ચો કર્યો હોય એ કમાઈ શકે. અને ત્યાર બાદ એમણે અમેરિકાની જાણીતી યુનિવર્સિટીમાંથી ડિગ્રી મેળવી છે એટલે એમને અમેરિકાની, ભારતની યા વિશ્ર્વની મોટી કંપનીમાં ઊંચા પગારે નોકરી પ્રાપ્ત થઈ શકે. આ બે પ્રકારના વિદ્યાર્થીઓના ઈરાદાઓથી સાવ વિરુદ્ધ ત્રીજા પ્રકારના વિદ્યાર્થીઓ અમેરિકાની યુનિવર્સિટીઓમાં એટલા માટે ભણવા જતા હોય છે કે એમનાં માતા-પિતા ‘ફેમિલી પ્રેફરન્સ કેટેગરી’ હેઠળ ઈમિગ્રન્ટ વિઝા મેળવીને અમેરિકાના સ્થાયી થઈ ગયાં હોય છે, પણ તેઓ એજઆઉટ થવાના કારણે ડિપેન્ડન્ટ ઈમિગ્રન્ટ વિઝા મેળવી નથી શક્યા, આથી ભણવાના બહાને તેઓ અમેરિકામાં એમનાં મા-બાપ જોડે રહેવા અને કામ કરવા, શક્ય હોય તો ગ્રીનકાર્ડ મેળવવા માટે જ અમેરિકાની યુનિવર્સિટીઓમાં ભણવા જતા હોય છે. ત્રીજા પકારના અમુક વિદ્યાર્થીઓ પણ અમેરિકામાં એમનાં સગાંવહાલાં રહેતાં હોય છે એમની મોટેલો, સ્ટોરો, ગેસ સ્ટેશનો, વગેરેમાં કામ કરવા માટે તેઓ જતા હોય છે. ભણવાનું તો ફક્ત બહાનું જ હોય છે. અમેરિકાની યુનિવર્સિટીઓમાં ભણવા માટે પ્રવેશ મેળવવો હોય તો એ ભારતીય વિદ્યાર્થીએ સૌપ્રથમ એને અંગ્રેજી ભાષા બરાબર આવડે છે એ દેખાડી આપવા માટે ‘ટોફેલ’ યા ‘આઈલ્ટ્સ’ની પરીક્ષા આપવાની રહે છે. જે વિષયમાં એમણે અભ્યાસ કરવો હોય એ વિષય શિખવાડતી અને એમાં જાણીતી થયેલ પાંચ-સાત યુનિવર્સિટીઓમાં સ્ટેટમેન્ટ ઓફ પર્પઝ યા એસે લખીને, સાથે સાથે રેકમન્ડેશન લેટરો મેળવીને પ્રવેશ માટે અરજી કરવાની રહે છે. અરજી કરતાં એમણે એ પણ જણાવવાનું રહે છે કે એમનો ખર્ચો કોણ પૂરો પાડશે? અને એ વ્યક્તિ પાસે એમનો ખર્ચો પૂરો પાડવા જોઈએ એટલી રકમ છે? અને હોય તો એના પુરાવાઓ આપવાના રહેશે.

યુનિવર્સિટી એમને પોતાને ત્યાં એડ્મિશન આપે અને જો એકથી વધુ યુનિવર્સિટીઓએ એડ્મિશન આપ્યાં હોય તો પછી એમાંથી એમણે જે યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ માટે જવું હોય એની પસંદગી કરવાની રહે છે અને નિયત કરેલ ફોર્મ ભરીને સ્ટુડન્ટ વિઝાના ઈન્ટરવ્યૂમાં જવાનું રહે છે. પરદેશી વિદ્યાર્થી જ્યારે એમના દેશમાં આવેલ અમેરિકન કોન્સ્યુલેટમાં સ્ટુડન્ટ વિઝાનો ઈન્ટરવ્યૂ આપવા જાય છે ત્યારે કોન્સ્યુલર ઓફિસરોએ એ ધારી લેવું પડે છે કે એ વિદ્યાર્થી ભણવા માટે નહીં, પણ અમેરિકામાં ઘૂસવા માટે સ્ટુડન્ટ વિઝા, જેની સંજ્ઞા ‘એફ-1’ યા ‘એમ-1’ યા ‘જે-1’ છે એની અરજી કરી રહ્યો છે. આથી વિદ્યાર્થીએ કોન્સ્યુલર ઓફિસરને ખાતરી કરાવી આપવી પડે છે કે એનો અમેરિકામાં જવાનો ઈરાદો અને સ્ટુડન્ટ વિઝાની માગણી એ ફક્ત અમેરિકામાં ભણવા માટે જ કરી રહ્યો છે. એ અમેરિકામાં ગેરકાયદેસર કામ કરવા ઈચ્છતો કે નથી ગેરકાયદેસર રહેવા ઈચ્છતો. એની પાસે અમેરિકામાં ભણવા માટેની ટ્યુશન ફી આપવા માટેના તેમ જ રહેવા-ખાવાના અને પરચૂરણ ખર્ચા માટેનાં નાણાંની યોગ્ય જોગવાઈ છે અને સ્વદેશમાં એના કૌટુંબિક અને નાણાકીય સંબંધો એટલા ગાઢ છે કે એ સંબંધો જ એનો અભ્યાસ પૂરો થતાં સ્વદેશ પાછા ખેંચી લાવશે. સ્ટુડન્ટ વિઝાના ઈન્ટરવ્યૂમાં સામાન્ય રીતે કોન્સ્યુલર ઓફિસરો લગભગ દરેક વિદ્યાર્થીઓને કહેતા હોય છે કે મને એક એવું સબળ કારણ આપો કે જેથી મને ખાતરી થાય કે અભ્યાસ પૂરો થતાં તમે સ્વદેશ પાછા આવી જશો.

આજે ભણતરની બાબતમાં અમેરિકાની યુનિવર્સિટીઓ વિશ્ર્વમાં આગળ પડતું સ્થાન ધરાવે છે અને વિશ્ર્વનો દરેકેદરેક વિદ્યાર્થી અમેરિકાની યુનિવર્સિટીઓમાં વધુ અભ્યાસ કરવાની ખેવના ધરાવે છે. પણ અમેરિકાના હાલના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ‘હાર્વર્ડ’ યુનિવર્સિટીની ગ્રાન્ટ બંધ કરી દીધી છે અને એમાં ભણતા પરદેશી વિદ્યાર્થીઓના ‘સેવિસ’ રેકોર્ડ રદ કરી નાખ્યા છે. એ સઘળા પરદેશી વિદ્યાર્થીઓને અમેરિકા છોડીને જવું પડે અથવા તો તાબડતોબ અમેરિકાની બીજી કોઈ યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ મેળવવો પડે એવી પરિસ્થિતિનું નિર્માણ થયું છે. આ કારણસર હવેથી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓમાંના અનેક વિદ્યાર્થીઓએ અમેરિકામાં ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરવાનો ઈરાદો ત્યજી દીધો છે. અને તેઓ કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા, ઈંગ્લેન્ડ, આ બધા દેશોની યુનિવર્સિટીઓમાં ભણવા જવાનું વિચારી રહ્યા છે. અમેરિકાના પ્રેસિડન્ટ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના આ એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડરોને હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીએ કોર્ટમાં પડકાર્યા છે, કોર્ટેે મનાઈહુકમ પણ આપ્યા છે, પણ આવા ઓર્ડરો બહાર પાડવાના કારણે વિશ્ર્વના લગભગ બધા જ દેશોના પ્રથમ અને બીજા પ્રકારના વિદ્યાર્થીઓ હવે વિચારવા લાગ્યા છે કે શું અમેરિકાની યુનિવર્સિટીમાં ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે જવું જોઈએ?