ડૉ. દેવજી સાંખટ (એડવોકેટ) ઓર્ડર-ઓર્ડર
ભારતમાં નવા સ્ટાર્ટઅપ માટે કાયદાકીય નિયમોનું પાલન કરવું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત સરકાર દ્વારા દેશમાં સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ‘સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા’ જેવા વિવિધ પોલિસી લેવલના પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. તેમ છતાં, કંપની નોંધણીથી લઈને ટેક્સ, રોજગાર, બૌદ્ધિક સંપદા અને ડેટા સુરક્ષા સુધીના ઘણા કાયદાઓ દરેક નવા બિઝનેસ માટે લાગુ પડે છે.
- Advertisement -
(૧) ધ કંપનીઝ એક્ટ, ૨૦૧૩ : આ કાયદો ભારતમાં પ્રાઇવેટ લિમિટેડ અથવા વન પર્સન કંપનીઓની સ્થાપના, સંચાલન અને નિયમનને સુનિશ્ચિત કરે છે. તેમાં બોર્ડ મિટિંગ, શેરની ફાળવણી, ડિરેક્ટર્સની જવાબદારીઓ અને વાર્ષિક રિટર્ન ફાઇલિંગ સંબંધિત તમામ મૂળભૂત કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ નિયમો સમાવિષ્ટ છે.
(૨) ધ ઇન્ડિયન પાર્ટનરશિપ એક્ટ, ૧૯૩૨ : જ્યારે બે અથવા વધુ વ્યક્તિઓ અનરજિસ્ટર્ડ અથવા સામાન્ય રજિસ્ટર્ડ પાર્ટનરશિપ ફર્મ તરીકે સ્ટાર્ટઅપ શરૂ કરે છે, ત્યારે આ કાયદો લાગુ થાય છે. તે ભાગીદારો વચ્ચેના અધિકારો, નફા-નુકસાનની વહેંચણી અને જવાબદારીઓને સ્પષ્ટ કરે છે.
(૩) ધ ઇનકમ ટેક્સ એક્ટ, ૧૯૬૧ : દરેક સ્ટાર્ટઅપ માટે આવકવેરા કાયદા હેઠળ ટેક્સ પેઇંગ, TDS કાપવો અને એડવાન્સ ટેક્સ ફાઇલ કરવો ફરજિયાત છે. માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ટાર્ટઅપ્સ આ કાયદા હેઠળ ૩ વર્ષ સુધી આવકવેરામાં રાહતનો લાભ મેળવી શકે છે.
- Advertisement -
(૪) ધ ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસીસ ટેક્સ એક્ટ, ૨૦૧૭ : જો સ્ટાર્ટઅપનું વાર્ષિક ટર્નઓવર નિર્ધારિત સીમા વટાવે અથવા તે ઇ-કોમર્સ કે અન્ય રાજ્યમાં વેપાર કરે તો GST રજિસ્ટ્રેશન લેવું પડે છે. આ કાયદો ટેક્સ સંગ્રહ, ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ અને માસિક-ત્રિમાસિક GST રિટર્ન ફાઇલિંગનું સંચાલન કરે છે.
(૫) ધ શોપ્સ એન્ડ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ એક્ટ : આ દરેક રાજ્યનો સ્થાનિક કાયદો છે, જે શોપ, ઓફિસ કે કમર્શિયલ સેટઅપ શરૂ કરતી વખતે સ્થાનિક મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનમાંથી રજિસ્ટ્રેશન મેળવવા માટે ફરજિયાત બનાવે છે. તે કામના કલાકો, રજાઓ અને વેતનની સ્થિતિનું નિયમન કરે છે.
(૬) ધ ટ્રેડ માર્ક્સ એક્ટ, ૧૯૯૯ : સ્ટાર્ટઅપના બ્રાન્ડ નેમ, લોગો અથવા સ્લોગનને ચોરી થતાં અટકાવવા માટે ટ્રેડમાર્ક રજિસ્ટ્રેશન કરાવવું જરૂરી છે. આ કાયદો સ્ટાર્ટઅપને વિશિષ્ટ ઓળખ આપે છે અને અન્ય કોઈને બ્રાન્ડનો દુરુપયોગ કરતા કાનૂની રીતે રોકે છે.
(૭) ધ ઇન્ડિયન કોન્ટ્રેક્ટ એક્ટ, ૧૮૭૨ : વિક્રેતાઓ, ક્લાયન્ટ્સ, ફાઉન્ડર્સ અને વિદેશી ભાગીદારો સાથે કરવામાં આવતા તમામ કરારો આ કાયદા હેઠળ માન્ય ગણાય છે. NDA, ફાઉન્ડર્સ એગ્રીમેન્ટ અને સર્વિસ કરાર કાયદાકીય રીતે લાગુ કરવા આ એક પાયાનો કાયદો છે.
(૮) ધ પ્રિવેન્શન ઓફ સેક્સ્યુઅલ હેરેસમેન્ટ (POSH) એક્ટ, ૨૦૧૩ : ૧૦ કે તેથી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવતા દરેક સ્ટાર્ટઅપ માટે કાર્યસ્થળે મહિલાઓની સુરક્ષા માટે POSH પોલિસી બનાવવી ફરજિયાત છે. તેમાં ઇન્ટરનલ કમ્પ્લેન્ટ્સ કમિટી (ICC) ની રચના કરવી અને તાલીમ આપવી જરૂરી છે.
(૯) ધ એમ્પ્લોઇઝ પ્રોવિડન્ટ ફંડ્સ એક્ટ, ૧૯૫૨ : જ્યારે કોઈ સ્ટાર્ટઅપમાં કર્મચારીઓની સંખ્યા ૨૦ કે તેથી વધુ થાય છે, ત્યારે EPF રજિસ્ટ્રેશન ફરજિયાત બને છે. આ હેઠળ કંપનીએ પોતાના કર્મચારીઓના ભવિષ્ય નિધિ (PF) માં નિયમિત ધોરણે ફાળો આપવો પડે છે.
(૧૦) ધ એમ્પ્લોઇઝ સ્ટેટ ઇન્સ્યોરન્સ એક્ટ, ૧૯૪૮ : ૧૦ કે તેથી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવતી કંપનીઓ માટે ESI કાયદો લાગુ પડે છે જેમાં ચોક્કસ પગાર મર્યાદા વાળા કર્મચારીઓ આવે છે. તે કર્મચારીઓને તબીબી સંભાળ, માતૃત્વ લાભ અને અકસ્માત સામે વીમા સુરક્ષા પૂરી પાડે છે.
(૧૧) ધ પેમેન્ટ ઓફ ગ્રેચ્યુઇટી એક્ટ, ૧૯૭૨ : જે સંસ્થામાં ૧૦ કે તેથી વધુ કર્મચારીઓ કામ કરે છે ત્યાં આ કાયદો લાગુ થાય છે. ૫ વર્ષ કે તેથી વધુ સમય સુધી સcontinuous સેવા આપનાર કર્મચારીને રાજીનામું કે નિવૃત્તિ સમયે ગ્રેચ્યુઇટીની રકમ ચૂકવવી કાનૂની રીતે જરૂરી છે.
(૧૨) ધ પેમેન્ટ ઓફ બોનસ એક્ટ, ૧૯૬૫ : ૨૦ કે તેથી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવતા સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે ચોક્કસ પગાર મર્યાદા ધરાવતા કર્મચારીઓને વાર્ષિક નફામાંથી બોનસ આપવાનું આ કાયદા હેઠળ નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યું છે.
(૧૩) ધ ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટેન્ડર્ડ્સ એક્ટ, ૨૦૦૬ : ફૂડ-ટેક, ક્લાઉડ કિચન, રેસ્ટોરન્ટ, પેક્ડ ફૂડ કે ઓનલાઇન ગ્રોસરી ક્ષેત્રના સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે આ કાયદો અત્યંત મહત્વનો છે. તે ખોરાકની ગુણવત્તા, સ્વચ્છતા અને પેકેજિંગ માટે FSSAI લાયસન્સ અથવા રજિસ્ટ્રેશન લેવાનું કાનૂની રીતે ફરજિયાત બનાવે છે.
(૧૪) ધ માઇક્રો, સ્મોલ એન્ડ મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝીસ ડેવલપમેન્ટ એક્ટ, ૨૦૦૬ : ઉદ્યમ રજિસ્ટ્રેશન કરાવવાથી સ્ટાર્ટઅપ MSME તરીકે માન્યતા મેળવે છે. આ કાયદો સ્ટાર્ટઅપને મોડા પેમેન્ટ સામે કાનૂની રક્ષણ, વ્યાજ સબસીડી અને સરકારી ટેન્ડરોમાં પ્રાથમિકતા આપે છે.
(૧૫) ધ ફેક્ટરીઝ એક્ટ, ૧૯૪૮ : પોતાનો મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્લાન્ટ અથવા ફેક્ટરી ધરાવતા સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે આ કાયદો લાગુ પડે છે. તે કામદારોની સલામતી, આરોગ્ય, કામના કલાકો, ઓવરટાઇમ અને વર્કિંગ કંડિશનનું નિયમન કરે છે તથા ફેક્ટરી લાયસન્સ લેવું ફરજિયાત બનાવે છે.
ભારતના ઝડપથી વિકસતા આર્થિક અને ડિજિટલ યુગમાં, કોઈપણ સ્ટાર્ટઅપની વાસ્તવિક સક્ષમતા માત્ર તેના આઈડિયા કે ફંડિંગ પર નહીં, પરંતુ તેના મજબૂત કાનૂની અને ગવર્નન્સ માળખા પર નિર્ભર કરે છે. શરૂઆતના તબક્કે જ આ તમામ કોર્પોરેટ, શ્રમ, ટેક્સ અને ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ કાયદાઓનું ચુસ્ત પાલન કરવાથી કંપની ભવિષ્યમાં આવતા ભારે દંડ, કોર્ટ વિવાદો અને બિઝનેસ અટકવાના જોખમોથી મુક્ત રહે છે.
કોર્ટ કેસમાં ફ્રી કાનૂની માર્ગદર્શન માટે 9662633144 નંબર પર વોટ્સએપ કરી સંપર્ક કરી શકો છો, સામાજિક ઉત્તરદાયિત્વનાં ભાગ તરીકે આપને વિનામૂલ્યે કાનૂની માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે.
