સપ્લાયર હલકી ગુણવત્તાવાળો માલપધરાવે ત્યારે “સેલ ઓફ ગૂડ્ઝ એક્ટ” હેઠળ વેપારીને કાનૂની સુરક્ષા

ડૉ. દેવજીસાંખટ(એડવોકેટ) : ઓર્ડર-ઓર્ડર

ભારતીય વેપાર જગતમાં સેલ ઓફ ગૂડ્ઝ એક્ટ-૧૯૩૦એ ખરીદનાર અને વેચનાર બંનેના હકો અને જવાબદારીઓને નિયંત્રિત કરતો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ કાયદો છે. જ્યારે કોઈ સપ્લાયર કે ઉત્પાદક વેપારીને કરાર મુજબનો માલ ન આપતા હલકી ગુણવત્તાવાળો કે ખામીયુક્ત માલ ધકેલી દે છે, ત્યારે આ કાયદો વેપારીને આર્થિક નુકસાનથી બચાવવા માટે મજબૂત કાનૂની ઢાલ પૂરી પાડે છે.વેપારી જ્યારે સપ્લાયર પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં માલ ખરીદે છે, ત્યારે તેમની વચ્ચે થયેલા કાનૂની કે મૌખિક કરારનું પાલન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાનું કામ આ કાયદો કરે છે. જો સપ્લાયર નબળી ગુણવત્તા ધરાવતો માલ સપ્લાય કરે, તો તે કાયદાકીય રીતે કરારનો ભંગ ગણાય છે. આ કાયદા હેઠળ વેપારીને માલ સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરવાની તેમજ થયેલા નુકસાન બદલ વળતર માંગવાની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા આપવામાં આવી છે.

નમૂના મુજબ માલ પૂરો પાડવાની સપ્લાયરની જવાબદારી : કાયદાની કલમ-૧૭ મુજબ, નમૂના પ્રમાણે માલ ખરીદતી વખતે સમગ્ર જથ્થો નમૂના મુજબનો અને છૂપી ખામી વગરનો હોવો જોઈએ. હલકી ગુણવત્તાવાળો માલ મળતાં વેપારીને અસ્વીકાર કરવાનો તથા થયેલા ખર્ચ અને નુકસાનનું વળતર મેળવવાનો હક છે.

વર્ણન અનુસાર માલની સપ્લાય કરવાનો નિયમ :કલમ-૧૫ મુજબ, વર્ણન આધારે ખરીદેલો માલ તે સ્પષ્ટીકરણોને તદ્દન અનુરૂપ હોવો જોઈએ. સપ્લાયર નીચા ગ્રેડનો માલ મોકલીને ભંગ કરે, તો વેપારી કરાર રદ કરી, ચૂકવેલ રકમ વ્યાજ સાથે પરત મેળવવાની કાનૂની નોટિસ આપી શકે છે.

વેચાણ યોગ્ય ગુણવત્તાનો સિદ્ધાંત :કલમ ૧૬(૨) મુજબ, સપ્લાયર દ્વારા વેચાતો માલ બજારમાં વાપરી કે વેચી શકાય તેવી ‘વેચાણ યોગ્ય ગુણવત્તા’ ધરાવતો હોવો જોઈએ. ક્ષતિગ્રસ્ત કે હલકી ગુણવત્તાવાળો માલ મળતાં, કાયદો વેપારીને માલ પરત કરવાનો અધિકાર આપી રક્ષણ આપે છે.

ચોક્કસ હેતુ માટે માલની યોગ્યતા : કલમ ૧૬(૧) મુજબ,જો વેપારીએ સપ્લાયરને પોતાનો ચોક્કસ હેતુ સ્પષ્ટ કહ્યો હોય અને સપ્લાયરની કુશળતા કે નિર્ણય પર આધાર રાખીને માલનો ઓર્ડર આપ્યો હોય, તો સપ્લાયરે તે હેતુ પૂરો પાડે તેવો જ માલ આપવો પડે છે.

‘ખરીદનાર સાવધ રહો’નો નિયમ અને અપવાદો : સામાન્ય રીતે ‘ખરીદનાર સાવધ રહો’ નો સિદ્ધાંત લાગુ પડે છે, એટલે કે ખરીદનારે તપાસીને માલ લેવો જોઈએ. પરંતુ, સપ્લાયર જ્યારે હલકી ગુણવત્તાનો માલ ચાલાકીથી અથવા છૂપી ખામીઓ સાથે મોકલે છે, ત્યારે આ સિદ્ધાંતના અપવાદો લાગુ પડે છે.

માલ તપાસવાનો વેપારીનો કાનૂની અધિકાર :કલમ ૪૧ મુજબ, માલ આવ્યા પછી વેપારીને તેની યોગ્ય તપાસ કરવાનો પૂરતો સમય અને તક મળવી જોઈએ. જ્યાં સુધી વેપારી માલને ચકાસીને તેની ગુણવત્તા કરાર મુજબની છે કે નહીં તેની ખાતરી ન કરી લે, ત્યાં સુધી માલનો સ્વીકાર થયો ગણાતો નથી.
હલકી ગુણવત્તાવાળો માલ અસ્વીકાર : જો સપ્લાયરે ઓર્ડર કરતાં અલગ, ખરાબ કે હલકી ગુણવત્તાનો માલ મોકલ્યો હોય, તો કલમ ૩૭ અને ૩૮ હેઠળ વેપારી પાસે તે માલને અસ્વીકાર કરવાનો પૂર્ણ અધિકાર છે. જો સપ્લાયર ઓર્ડર કરેલા માલ સાથે હલકી ગુણવત્તાનો માલ ભેળવીને મોકલે, તો વેપારી કાં તો આખો જથ્થો રદ કરી શકે છે અથવા માત્ર કરાર મુજબનો સારો માલ રાખીને બાકીનો માલ સપ્લાયરને પરત મોકલી શકે છે. આ નિર્ણય સંપૂર્ણપણે વેપારીના હાથમાં રહે છે.

અસ્વીકૃત માલ પરત લેવાની સપ્લાયરની જવાબદારી :કલમ ૪૩ મુજબ, હલકી ગુણવત્તાના કારણે માલ અસ્વીકાર કરતી વખતે વેપારી તેને પોતાના ખર્ચે પાછો મોકલવા બંધાયેલો નથી. વેપારીએ માત્ર લેખિત જાણ કરવાની રહે છે કે માલ અસ્વીકૃત છે અને તે લઈ જવો. માલ પરત લઈ જવાનો ખર્ચ અને જોખમ સપ્લાયરનું રહેશે.

નુકસાની અને આર્થિક વળતર મેળવવાનો અધિકાર :હલકી ગુણવત્તાવાળો માલ મળવાના કારણે વેપારીને પોતાના ધંધામાં જે આર્થિક નુકસાન થાય છે, તેનું વળતર મેળવવાનો કાનૂની અધિકાર સેલ ઓફ ગૂડ્ઝ એક્ટની કલમ ૫૩ અને ૫૬ હેઠળ મળે છે. જો નબળા માલના કારણે વેપારી પોતાના આગળના ગ્રાહકોને સમયસર માલ પૂરો પાડી ન શકે અથવા બજારમાં તેની પ્રતિષ્ઠાને હાનિ પહોંચે, તો તે સપ્લાયર પાસે નુકસાની વસૂલ કરી શકે છે.

ચૂકવેલી રકમ પાછી મેળવવાનો દાવો :જો ચૂકવણી પછી મળેલ માલ હલકી ગુણવત્તાનો નીકળે, તો વેપારી રકમ પરત મેળવવા હકદાર છે. સપ્લાયર ના પાડે તો સેલ ઓફ ગૂડ્ઝ એક્ટની કલમ ૬૧ હેઠળ કોર્ટમાં વસૂલાત માટે દાવો કરી શકાય છે.

માલના કબજા પર લીયનનો અધિકાર :જો એડવાન્સ રકમ ચૂકવ્યા પછી સપ્લાયર નાણાં પરત ન કરે, તો વેપારી માલ પર ‘લીયન’ (અધિકાર) રાખી શકે છે. એડવાન્સ રકમ અને સાચવણીનો ખર્ચ ન મળે ત્યાં સુધી માલનો કબજો સપ્લાયરને ન સોંપવાનો આ અધિકાર વેપારીના નાણાકીય હિતોનું મજબૂત રક્ષણ કરે છે.

સેલ ઓફ ગૂડ્ઝ એક્ટ, ૧૯૩૦એ વેપારીઓ માટે એક કાનૂની ઢાલ સમાન છે, જે તેમને અપ્રમાણિક સપ્લાયર્સ અને હલકી ગુણવત્તાવાળા માલના વેચાણ સામે સંપૂર્ણ સુરક્ષા પૂરી પાડે છે. જો સપ્લાયર નબળો માલ પધરાવવાનો પ્રયાસ કરે, તો વેપારીએ ગભરાવાની જરૂર નથી પરંતુ કાયદાની જોગવાઈઓનો યોગ્ય ઉપયોગ કરીને, યોગ્ય પુરાવાઓ સાચવીને, અને કોર્ટ સમક્ષ યોગ્ય રજૂઆત કરીનેન્યાય મેળવી શકે છે.

કોર્ટ કેસમાં ફ્રી કાનૂની માર્ગદર્શન માટે 9662633144 નંબર પર વોટ્સએપ કરી સંપર્ક કરી શકો છો, સામાજિક ઉત્તરદાયિત્વનાં ભાગ તરીકે આપને વિનામૂલ્યે કાનૂની માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે.