વો ભૂલી દાસ્તાન..‘મામાનું ઘર’: ઉનાળું વેકેશનની મોજ

શાળામાં વેકેશન પડે એ સમયે શરૂઆતમાં ઘેર ઘેર બાર મહીનાના ઘઉં ભરવાનું ચાલુ થાય અને પાસ પડોશની સ્ત્રીઓમાં એકબીજાને ઘેર ઘઉં વીણાવવા જવાનો દૌર ચાલે. ઘરકામ અને બપોરનું જમવાનું પતાવીને શેરીની સ્ત્રીઓ વારાફરતી એકબીજાને ઘેર ઘઉં વીણાવવા એકઠી થાય. વાત તો ઘઉં વિણવાની હોય પણ સહજીવનની એ મજા હતી કે વાતો કરતાં કરતા મજાક મશ્કરી ગીતો ગાતાં ગાતાં ગુણી બે ગુણી ઘઉં ક્યારે સાફ થઈ જાય ખબર પણ ન પડે. શેરીની સ્ત્રીઓ એટલે કે મમ્મીઓ સાથે અમે બાળગોપાલ કચ્ચર બચ્ચર પરચુરણ પણ ઘેર ઘેર ભેગા ફરતા હોઈએ. બહેનપણીઓ સાથે વધુ સમય રહી શકાય,રમી શકાય એની મોજ! સૌ સાથે સાથે કામ કરતાં આખીયે બપોર આનંદમાં વિતી જાય. વળી ગોળ-વરિયાળીના પાણી, લીંબુ શરબત, શેરડીના રસ, આઈસ્ક્રીમ, સોડા..વગેરે વગેરે આકર્ષણો પણ યજમાન ઘેર વારંવાર પીરસાતાં રહેતાં એ ખાવાપીવાની આનંદ કરતાંય વધુ ઉમળકો ને મજા ક્યારે મળશે એની પ્રતીક્ષામાં આવતી.એ સમયે આઈસ્ક્રીમ એક લકઝરી ગણાતો. એ બધું ત્યારે ખૂબ મૂલ્યવાન લાગતું કારણ એ મજા વસ્તુઓની નહીં, સાથે જીવાતા સહજીવનની હતી !

વેકેશનમાં મમ્મી પપ્પા વાંચવાના ચોપડાનો ઢગ ખડકી દે.. . સવાર સાંજ રાત…કાં તો રમતો ને કાં તો ચોપડીઓ….કોણ કયું પુસ્તક પહેલા વાંચશે એની ભાઈ બહેનમાં ઝપાઝપી થાય. ચોપડી પુરી ન થાય ત્યાં સુધી હાથમાંથી મુકવી ન ગમે..કમને ઉભા થવું પડે તો ય, બીજાના હાથમાં ન આવે એમ સંતાડીને મૂકીએ.

વળી લગભગ દરેકના ઘેર ફઈબા વેકેશન કરવા આવ્યા હોય એટલે શેરી તો સવાર સાંજ ધમધમતી રહેતી. મામા ફૈનાં નાની મોટી ઉંમરના ભાંડરડા સૌ સાથે મળીને મોજ લૂંટે. ઉનાળુ બપોરમાં બાળ મંડળી કોઈ એકના ઘેર એકઠી થાય. કેરમ, ઇષ્ટો… ખરા તડકે બપોરે ઘરની રમતો રમાતી હોય.સાથે સાથે કાચી કેરીમાં મીઠું-મરચું ભભરાવીને ખાવાની હોડ લાગે… કેરમ, ગંજીપત્તા, અંતકડી વગેરે વગેરે..ની મજા લઈએ. સાંપ સીડી, વેપાર, ચાઈનીઝ ચેકર અને સ્ક્રેબલ જેવી બોર્ડ ગેમ રમાતી. પણ આજે મળે છે એવી ઢગલાબંધ એટ્રેકટિવ બોર્ડ ગેમનો એ જમાનો નહોતો, છતાં મજા તો અનેરી હતી અને સાંજ પડે શેરીઓમાં સાતત્તાળી, સંતાકૂકડી, કુંડાળા ચિતરીને રમીએ, ઇંડાચોર, નારગોળ, દોરડા ફૂદવાના..મજજો જ મજજો…નર્યા થાકવાનું જ હોય છતાંય આનંદ અકબંધ. એવો કે અંધારું થવા લાગે તો જીવ બળતો ક હવે નહીં રમી શકાય!

એ જમાનો એસી કે કુલરનો ન હતો. આખા દિવસ તપી રહ્યા બાદ મોડીરાતે નીકળતો ઠંડો પવન ખાઈને જાતને ઠંડી કરવા આખી શેરી ખુરશી/ખાંટલા ઢાળી ઘર બહાર ઉમટી હોય.રાતના મોડે સુધી ફળિયા કે ડેલીઓ મમ્મીઓ પપ્પાઓ બેઠા હોય. બૈરાંઓમાં વાતુંનો રસ જામ્યો હોય અને અમે બાળકો બસ મોડી રાત સુધી રમત રમત… અમે બધા ભેગા થઈને થાપો, લાકડું લોઢું સાતત્તાલી … શેરીઓ ગજાવીએ… અને કુલ્ફી/ગોળાની મોજ .. રાતના અગિયાર વાગ્યા આસપાસ ’હરભોલે’ ગોલા સેન્ટરની રેકડી આવે અને અમે બાળકો એને ઘેરી વળીએ. હાસમભાઇની કુલ્ફી કે જેને અમે ગુલ્ફી જ કહેતા! આઈસ્ક્રીમ ખાવો એ તો એકદમ લક્ઝરી ગણાતી, ક્યારેક જ મળે! વળી, રમી રમીને થાક્યાં પાક્યા અગાશીએ સુવા જવામાંય અવસર લૂંટવાનો હોય!

પાસપડોશની અડીને આવેલી અગાસીઓમાં આવન જાવન, ધમાચકડી.. બધે ધમધમાટ હોય. હાંફતા થાકતા એવા તો લોથપોથ થયા હોય અને એમાં ખુલ્લી અગાશીએ સુવાનું મળે…તારા જોતા ને અલકમલકની વાતો કરવામાં તો જાણે અમીરસ ઘુંટાતો… અને સરી પડીએ નિંદ્રામાં! એવી ઊંઘ આવી જતી કે ગરમી કે ઉનાળાની શી મજાલ! મોડી રાતે એવી ઠંડી વળી જાય કે તેના સામે આજના એસીની મજા પાણી ભરે!

સામાન્ય રીતે ફઇબા વેકેશન કરીને જાય પછી આપણે મામાની ઘેર જવાનું હોય. એટલે બાળકોને તો મજા મજા… આખું વેકેશન પિતરાઈઓ સાથે રહેવા મળે, રમવા મળે, એમાં ભળે કેરીની મજા…!

વેકેશનનો સમય ચાલી રહ્યો છે, ઉનાળું વેકેશન પડતાં જ બે-ત્રણ દાયકા પહેલાનો જમાનો યાદ આવી જાય

ઉપર કહ્યું તેમ,એ સમયે વેકેશનનો અર્થ હતો મામાનું ઘર. મામાનું ઘર એવી જગ્યા હતી કે જ્યાં જવા માટે આમંત્રણ કે ઔપચારિકતાની જરુર જ ન હોય. અલબત્ત, ક્યારે જશું, કેટલાં દિવસ રોકાઇશું, એની પણ કોઈ આગોતરી જાણ કરવી એ જમાનામાં જરૂરી ન હતી. છતાં અચાનક આવેલાં મહેમાનો જોઈને ત્યારે, આજની જેમ કોઈને અકળામણ ન થતી, ઉલટ, ઉમળકો જ વધતો! જાણ કર્યા વગર જ ટપકી પડાતું મામાની ઘેર…! રીક્ષા ઉભી રહે ને મમ્મી અમને ઉતારતી હોય ત્યાંરે એમને ખબર પડે કે મહેમાનો આવ્યા. હજુ તો ઘરમાં પગ ન મુક્યો હોય ત્યાં તો નાના-નાની મામા-મામીના હસું હસુ થતા ચહેરા પર, આવકારમાં ભીનો ઉમળકો વર્તાવા મંડે! અમે સામાન મૂકીએ ત્યાં તો નાનીએ મામીને કહી જ દીધું હોય કે લાપસીના આંધણ મુકો અને એ કહે એ પહેલાં મામીએ ચોક્કસપણે આંધણ મૂકી જ દીધા હોય, એ પણ નક્કી હોય! મામી હમેશા અમને ભણેજોને ’તમે’ અને ’બહેન’ કહીને બોલાવે… .બેન ખઇ લો ..ચા સાથે આ આપું તે આપું….. વગેરે વગેરે… મામીના પ્રેમાળ, રખાવટ વાળા સ્વભાવની વિશેષતા તો ત્યારે નહોતી સમજાતી પણ એ મીઠા બોલ સાંભળીને, આપણે કંઈક ખાસ છીએ, લાડકા છીએ,એવું સતત લાગતું, અને એની બહુ મજા આવતી!જેટલાં દિવસ રોકાઈએ એટલા દિવસ મામી મીઠાઈ બનાવે, લાડુ, લાપસી, શિરો, દૂધપાક, કેરીના રસ… મામીની રસોઈ સાદી પણ અમી ઝરે એવી સાત્વિક અને સ્વાદિષ્ટ…!

નાની ને મામી ટંકે ટંકે આગ્રહ કરીને કરીને અમને જમાડે, એ વખતનો એમનો હરખ! એ યાદ કરીને વિચાર આવે કે, દિવસો સુધી મહેમાન માટે એવો ને એવો તાજો ઉમળકો ક્યાંથી લાવતા હશે! લાંબો ગાળો મહેમાનો રોકાય તો એમનાય રૂટિન ખોરવાતા હશે, નિરાંત કપાતી હશે. . છતાંય અણગમો કે ઓછો ઉમળકો એમના કોઈના ચહેરા પર ક્યારેય નથી જોયો એ બહુ મોટી વાત છે, એ હવે સમજાય છે બોર તળાવ, ક્રેસન્ટ, ગાંધી સ્મૃતિ, રુવાપરી… પિલ ગાર્ડન, તખતેશ્વર, વિક્ટોરિયા … બસ, આ અમારા પર્યટન સ્થળો… પણ મામા, માસી, અને કઝિન બધા સાથે હોય. મોજનો આખો દરિયો લહેરાતો બસ…! આનંદ…આનંદ…મામાનું ઘર કાશ્મીર કુલું મનાલી હતું ને બરફ ગોળા- કુલ્ફી સમર ટ્રીટ હતારાત્રે અમે ભાઈ બહેન બધા ભેગા થઈને વાટકી પર પ્લેનચેટ બોલાવતાં! અમારા માસી પણ જોડાયા હોય. એમાં જાતજાતના આત્માઓ આવીને અમારી સાથે વાતો કરતાં!(એવું અમે માનતા) રમવાની મજા તો આવે જ, મજા કરતાંય વધુ, મને ડર લાગે છે એ કોઈને ખબર ન પડી જાય એટલે બમણા ઉત્સાહથી ભાગ લઈએ. વળી બહાદુર બંકા, અમે બધા સૂતી વખતે ભૂતની વાર્તા કરતા કરતા સુઇએ..(આજના જમાનામાં ગેઝેટ્સ અને ઇન્સ્ટાગ્રામની જેમ એ જમાનામાં બાળકોમાં ’ભૂત’ની વાતો હોટટોપીક હતો!) અને પછી એવી તો બીક લાગે કે..મામી કે નાનીને વળગીને સુઈ જઈએ…! મામના ઘરની આવી તો કેટકેટલી વાતો …મામાની ઘરે મનફાવે ત્યારે જઇ શકીએ, મનફાવે એટલું રોકાઈ શકીએ… ઔપચારિકતા વગરની, નરી આત્મીયતા .. એ સ્મરણો જીવનભરનું ભાથું… પિતરાઈઓ મામા-માસી-ફોઈ- કાકા….વેકેશન સ્વજનોની હૂંફને તાજી કરવાનો અવસર હતો. કઝીન્સ બધા, દિવસો સુધી સાથે રહેવું, એક ભાણે જમવું, રમવું, નાચવું , કુદવુ… એ મજાઓ હવે લૂપ્ત થતી જાય છે. મામાંનું ઘર’ની આપણી અદ્ભૂત સામાજિક વિરાસત હવે લુપ્ત થવાની કગાર પર છે પણ આને સંઘરીને આવનારી પેઢીને બતાવવા સાચવવી પણ કેવી રીતે? આવી ભાવનાત્મક ધરોહરનાં તો સ્થાપત્ય પણ ક્યાં મળે!? મામાના ઘરનું સ્થાન, હિલસ્ટેશન અને પર્યટન સ્થળોએ લીધું છે ત્યારે હવેની પેઢી મામાના ઘરના મહામુલા સુખથી વંચિત રહી જવાની!