વિટામિન, પ્રોટીન અને એનો ધંધો

હજુ માત્ર પાંત્રીસ ચાલીસ વર્ષ પહેલાં ગામડામાં છાશ મફત મળતી. છાશ વેચવાની વાત એક અનૈતિક બાબત ગણાતી. ગામડાના માણસોને પૂછો તો કહે કે છાશ તે કાઇ વેચાતી હશે??
જેને ઘેર પશુઓ હોય તેની પાસે છાશનો લગભગ અખૂટ કહી શકાય એવો સ્ટોક પડ્યો હોય અને ઘેર જે આવે એને જોઈતા અનુસાર છાશ મળી પણ જાય — આવી વ્યવસ્થા ભારતના ગામડે ગામડે હતી.
પછી આવ્યો “કંપની યુગ”!! કંપનીઓ દૂધ લઈ જવા લાગી એટલે છાશ પણ વેચાવા લાગી. આજે મોંઘી રેસ્ટોરાંમાં બસ્સો રૂપિયામાં છાશનો એક ગ્લાસ મળે છે. આમેય સંસ્કૃતમાં એક સુભાષિત છે એમાં કહે છે કે ખ0 અ 8અ00। ।ખ2-.ખ અર્થાત્ છાશ તો દેવરાજ ઇન્દ્રને પણ દુર્લભ (એવું લાભપ્રદ) પીણું છે. પણ છાશનો મહિમા ફરી ક્યારેક. છાશ ઉપર જે પરાશ વળે તે જોઈ છે?સ્થિર થયેલી છાશ ની ઉપર પીળાશ પડતું એક પ્રવાહી રહે છે જેને મોટેભાગે આપણે ફેંકી દઇએ છીએ. એને આપણે પરાશ કહીએ છીએ.
આ પરાશ જ્યારે દૂધને ફાડવામાં કે મેળવવામાં આવે ત્યારે હમેશા બનતી હોય છે અને એને ફેંકી દેવામાં આવે છે. યુરોપમાં ચીઝનું ઉત્પાદન ઘણું મોટું પણ ચીઝ બનાવતી વખતે જ્યારે દૂધને રેનેટ નામનાં એક પદાર્થ દ્વારા (જે મૂળ તો ગાયના વાછરડા ની જઠરની આંતરત્વચાનો એક ટુકડો હોય છે પણ હવે એને કૃત્રિમ રીતે મેળવવામાં આવે છે) ફાડવામાં આવે ત્યારે એમાં પણ આવી પરાશ બને છે જેને પહેલાના સમયમાં ફેંકી દેવામાં આવતી અથવા તો પશુઓને આપી દેવામાં આવતી.
પરંતુ પરાશમાં ખૂબ પ્રોટીન અને અન્ય એન્ઝાઈમ રહેલા હોય છે. આથી પરાશ ને પાઉડર નું સ્વરૂપ આપવાની ટેકનોલોજી શોધાયા બાદ આ પરાશનો પાઉડર આજે બેફામ વેચાય છે. ભલભલા લોકો આજે આ પરાશનો પાઉડર ખાવાના આગ્રહી છે… આ પાઉડર એટલે બીજું કશું નહિ પણ વ્હે પ્રોટીન !! વ્હે પ્રોટીન ચીઝ બનાવતી વખતે ઉત્પન્ન થયેલ પ્રોટીન અને એનઝાઈમ યુક્ત પ્રવાહીનું પાઉડર સ્વરૂપ છે!! જે આજે અત્યંત ઊંચા ભાવે વેચાતું હોવા છતાં અત્યંત લોકપ્રિય છે.
વ્હે પ્રોટીનથી આજે ભાગ્યે જ કોઈ અજાણ હશે. જીમમાં જઇને શરીરને કસતા લોકો વ્હે પ્રોટીન સપ્લીમેન્ટ લેવાનો આગ્રહ રાખતા હોય છે જેનાથી એમના શરીરને આવશ્યક પ્રોટીન મળી રહે અને શરીરને અત્યાધિક વ્યાયામનો થાક પણ ના લાગે.
આ વ્હે પ્રોટીનનો કારોબાર આજે ભારતમાં ખૂબ જ ચાલે છે. ભારતીય કંપનીઓ પણ સારી ગુણવત્તાનું વ્હે પ્રોટીન બનાવે છે. વ્હે પ્રોટીન એક સપ્લિમેંટ છે. એ ખોરાક નથી. પણ આજે ફાસ્ટ યુગમાં સપ્લિમેંટ લોકોની જરૂરિયાત બનાવી દેવામાં આવ્યા છે.
ભારતમાં સપ્લીમેંટ તરીકે ઓળખાતી ચીજોનું બજાર છેલ્લા અમુક જ વર્ષોમાં હજારો ગણું વધ્યુ છે
વિટામિન ડી તરીકે ઓળખાતી અમુક ટેબ્લેટ કે સીરપ જાણે પિપરમેન્ટની ગોળીઓ હોય એમ વેચાય છે ભારતમાં!!
વિટામિન બી ની ગોળીઓ પણ એવી રીતે ચપોચપ ખવાય છે!
આ બેય વિટામિન ખરેખર તો હોર્મોન છે જે શરીર પોતે બનાવે છે. પણ આજે લોકોની સાવ ખાડે ગયેલી , ધન પશુ જેવી લાઇફ સ્ટાઇલને લીધે આ હોર્મોનની ખામી બાળકોને પણ આવે છે!! બાળકો થી લઈને વૃદ્ધો સુધીના લોકો આ સપ્લિમેંટ લેતા દેખાય છે.
વિટામિન ડી 3 તડકાની અને પછી ગરમીની હાજરીમાં કેલ્શિયમ અને કોલેસ્ટેરોલ ની મદદથી શરીર પોતે બનાવે છે એવો એક હોર્મોન છે. પણ આજે કોને તડકે રમવું છે કે ગરમીમાં બેસવું છે? બધાને એસી જોઈએ છે, બધાને ટીવી કે મોબાઈલ સામે બેસવું છે! એટલે આ હોર્મોન શરીરમાં ઘટતો જાય અને છેવટે ગોળીઓ ગળવાનો વારો આવે!
એવું વિટામિન બી 12 નું પણ ખરું. સૂક્ષ્મ જીવો જે આંતરડામાં વસતા હોય તે જ આપણા ખોરાકથી આ વિટામિનનું નિર્માણ કરે પણ આજે લોકોના આંતરડા તામસી , ભેળસેળીયો અને કેમિકલ યુક્ત ખોરાક ખાઈને પાયમાલ થઈ ગયા છે એટલે એની પણ ગોળીઓ!!
હવે તો થાઈરોઈડના હોર્મોનની પણ ગોળીઓ જાણે સામાન્ય દવાઓ હોય એમ ફાકવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત અનેક રસાયણો સપ્લીમેન્ટ તરીકે વેચાય છે.આયુર્વેદમાં રસાયણ એટલે એવું ઔષધ કે જે માણસને યુવાન રાખે અને બુઢાપો અટકાવે! પણ આપણે જે સપ્લિમેંટ ની વાત માંડી છે તે રસાયણ આયુર્વેદ વાળા રસાયણ નથી તે તો કેમિકલ છે.
ક્રીએટીન નામનું એક સપ્લિમેંટ આજે યુવાનોમાં લોકપ્રિય છે જે શરીરને સુગઠિત રાખવા ઉપયોગી કહેવાય છે. કુકડા ની કલગી જોઈ છે ? એમાંથી એક હેલિયુરેનિક એસિડ નામનું સપ્લીમેંટ બનાવવામાં આવતું જે શરીરની ત્વચાને એકદમ કડક અને યંગ દેખાવામાં સહાય કરે છે. હવે આ સપ્લીમેન્ટ ને બેક્ટેરિયાની મદદથી મેળવવામાં આવે છે. કૂકડાની કલગી હવે કાપવામાં નથી આવતી. ગ્લૂટાથીયોન નામનું સપ્લિમેંટ શરીરનું એજીંગ (વૃદ્ધત્વ) ઓછું કરવા માટે લેવામાં આવે છે એનાથી ચામડી તેજસ્વી અને ટાઇટ બને છે એવું કહેવાય છે. તો વળી કોલોજન નામનાં અમુક સપ્લિમેંટ પણ આ રીતે શરીર યંગ દેખાય એની માટે લેવાય છે.
પગના કે સાંધાના દુખાવા જો હાડકાના સાંધાની વચ્ચે આવેલ એક ગાદી ના ઘસારાને લીધે હોય તો એની માટે પણ સપ્લિમેંટ આવી ગયા છે. કોન્ડ્રોઈટીન સલ્ફેટ નામનું સપ્લીમેંટ આ ગાદીના ઘસારામાં ઉપયોગી સાબિત થયું છે એવો દાવો કરવામાં આવે છે અને લોકો આ સપ્લીમેંટ પણ લેતા હોય છે.
વિટામિન સી (એસ્કોરબિક એસિડ) રોગ પ્રતિકારકતા અને યુવાની માટે ચાવીરૂપ ગણાય છે. આમ તો ફળ અને શાકભાજીમાં થી તે મળી જાય છે એમ છતાં એની ગોળીઓ લેવાની સલાહ કરવામાં આવે છે . એક નોબેલ પ્રાઇઝ વિજેતા કેમિસ્ટરી નો વિજ્ઞાની લાઇનસ પોલિંગ તો વિટામિન સી ને અમૃત કહેતો (આયુર્વેદ પણ એવું કહે છે) અને કોરોનાની સારવાર માટે વિટામિન સી અમૃત છે એવું જણાવતું પુસ્તક પણ લખતો ગયેલો.
આમ તો આથો નાખેલા દરેક પદાર્થ ખૂબ ઉપયોગી છે પણ આજે યુગ અલગ છે , આજે લોકોને ઝટપટ રિઝલ્ટ જોઈએ છે તો આવા લોકો માટે પ્રોબાયોટિક સપ્લીમેન્ટ પણ હાજર છે! અનેક કંપનીઓ હવે પ્રોબાયોતિક પીણા અને સેશે બનાવે છે ..ડોકટરો પણ અનેક રોગોમાં એની સલાહ કરે છે!
માછલીઓ માંથી મળતા ઓમેગા થ્રી ફેટી એસિડ પણ શરીરને ગુણકારી ગણાતા હોવાથી એના પણ સપ્લીમેન્ટ ડેવલપ થયા છે.
આવા તો અનેક સપ્લીમેન્ટ આજે અનેક લોકોના જીવનનો ભાગ બનતા જાય છે. ખોરાકની ગુણવતા દિન પ્રતિદિન બગડતી જાય છે સામે લોકોના જીવન અશાંત અને અજંપા નસંતોષ ભર્યા થતા જાય છે જેને પરિણામે લોકો સપ્લીમેંટ ને રવાડે ચડે છે.
સરકારો પણ અમુક દેશો (જેમકે કેનેડા)માં લોટ ,જ્યુસ વગેરેમાં સપ્લઇમેન્ટ ભેળે છે કે જે કાયદેસર છે. આદર્શ રીતે સપ્લીમેંટ લેવાની આવશ્યકતા પડે જ નહિ તે ઉત્તમ છે. પણ જો પડે તો ડોક્ટર ની સલાહ અનુસાર લેવા જ ઉત્તમ . સપ્લીમેન્ટ ખોરાક નથી પણ રસાયણો છે જે શરીરને નુકસાન પણ કરી શકે છે. અનેક લોકો આવા નુકસાનના ભોગ બનીને ખૂબ દુખી રોગી જીવન જીવતાં હોય છે.
સપ્લીમેંટ લેવા કરતા દેવોને દુર્લભ છાશ પીવી વધુ લાભપ્રદ છે. હા, છાશ ઉપરની પરાશ ફેંકવા જેવી નથી, એની કઢી બનાવી શકાય.. લોટ/આટામાં ભેળવી શકાય.
એક સમયે ગામડે મફત મળતી છાશ અને આજે ત્રણ હજાર રૂપિયે કિલો મળતું વે પ્રોટીન ! યે હમ આ ગયે હૈ કહા?!