PM મોદીએ હમણાં કોલકાતામાં જે મંદિરમાં શિશ ઝૂકાવ્યું એ તીર્થની વાત…
જ્યારે લોકો મંદિરની નજીકના જંગલના રસ્તેથી પસાર થતા હતા, ત્યારે તેઓ મંદિરની ઘંટડીનો અવાજ સાંભળી શકતા હતા: આ અવાજે મંદિરને “થંથાનિયા” નામ આપ્યું: આમ, આ મંદિર છેલ્લાં 300 વર્ષથી લોકોની શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર છે
- Advertisement -
થોડા દિવસો પૂર્વે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ કોલકાતાના ઐતિહાસિક અને લગભગ 300 વર્ષ જૂના થંથાનિયા કાલીબારી મંદિરમાં દર્શન કરીને માતા કાલીના આશીર્વાદ લીધા. આ મંદિર પશ્ચિમ બંગાળની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક ઓળખનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે. મંદિરની વિશેષતા એ છે કે અહીં પરંપરા મુજબ માતા કાલીને માંસાહારી પ્રસાદ અર્પણ કરવામાં આવે છે, જે શક્તિ ઉપાસનાની પ્રાચીન પરંપરાનો ભાગ છે.
થંથાનિયા કાલીબારી એહિન્દુ દેવી કાલીને સમર્પિત એક હિન્દુ મંદિર છે, જે હિન્દુ તાંત્રિક પરંપરામાં દસ મહાવિદ્યાઓમાંની પ્રથમ અને કલિકુલાપૂજા પરંપરામાં સર્વોચ્ચ દેવતા છે. કોલકાતાના સૌથી જૂના કાલી મંદિરોમાંનું એક મા કાલી અહીં “મા સિદ્ધેશ્વરી” તરીકે પૂજાય છે. કોલકાતાના પ્રખ્યાત થંથાનિયા કાલી મંદિરનું નિર્માણ 1703માં તાંત્રિક ઉદય નારાયણ બ્રહ્મચારીએ સ્મશાનભૂમિ પર કરાવ્યું હતું. મંદિરના પ્રમુખ દેવી મા સિદ્ધેશ્વરીની માટીની મૂર્તિ નારાયણ બ્રહ્મચારીએ પોતે બનાવી હતી. મર્યાદિત સંસાધનો હોવા છતાં તેમણે માટીની દિવાલો અને તાડના પાંદડાઓની છતથી આ મંદિર બનાવ્યું. તે સમયે આ સ્થળ ગોવિંદપુર અને સુતાનુટી (કોલકાતાના પહેલાના નામ) ગામોના ગાઢ જંગલોમાં સ્થિત હતું. કોલકાતા શહેર હજુ બન્યું ન હતું. જ્યારે લોકો મંદિરની નજીકના જંગલના રસ્તેથી પસાર થતા હતા, ત્યારે તેઓ મંદિરની ઘંટડીનો અવાજ સાંભળી શકતા હતા. આ અવાજે મંદિરને “થંથાનિયા” નામ આપ્યું. આમ, આ મંદિર છેલ્લા 300 વર્ષથી લોકોની શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર રહ્યું છે.
જોકે, પાછળથી 1806માં વેપારી શંકર ઘોષે હાલના થંથાનિયા કાલીબારીની પુન:સ્થાપના કરી. મંદિરના નવીનીકરણ દરમિયાન તેમણે સંકુલની અંદર અષ્ટચલ શૈલીનું પુષ્પેશ્વર શિવ મંદિર પણ બનાવ્યું. તેમણે દેવીની દૈનિક પૂજાની જવાબદારી સ્વીકારી અને તેમના વંશજો આજે પણ મા સિદ્ધેશ્વરીની પૂજા કરે છે. તેઓ સેવાદાર તરીકે મંદિરની જાળવણી પણ કરે છે.
કેટલીક દંતકથાઓમાં એવો પણ ઉલ્લેખ છે કે રામકૃષ્ણ પરમહંસ ગોવિંદપુર-સુતાનુટી આવતા હતા ત્યારે તેઓ આ મંદિરની નજીક રહેતા હતા. તેઓ વારંવાર મંદિરની મુલાકાત લેતા હતા અને મા સિદ્ધેશ્વરીના ભજન ગાતા હતા. મંદિરની અંદર તેમણે કહેલી “વાણી” તેની દિવાલો પર કોતરેલી છે, જેમાં “શંકરેર હૃદયોય માઝે, કાલી બિરાજે” (મા કાલી શંકરના હૃદયમાં રહે છે) લખ્યું છે. તેમના રોકાણ દરમિયાન તેમણે મંદિરમાં હાજર જાગૃત મા સિદ્ધેશ્વરી વિશે સામાન્ય લોકોને ઉપદેશ આપ્યો.
અહીં મા કાલીને “મા સિદ્ધેશ્વરી” તરીકે પૂજવામાં આવે છે. અહીં મા કાલી શ્યામ રંગની છે. તેમના ચાર હાથ છે, જેમાંથી દરેક હાથ અલગ અલગ વસ્તુઓ ધરાવે છે અને અલગ અલગ આદર્શોનું પ્રતીક છે. તેમના ઉપરના ડાબા હાથમાં “ખર” છે જ્યારે તેમના નીચેના ડાબા હાથમાં “નરકપાલ” છે. તેમના ઉપરના જમણા હાથમાં તેમના ભક્તોને ખાતરી આપવા માટે આશીર્વાદ મુદ્રા છે. તેમના નીચેના જમણા હાથમાં “બરદ મુદ્રા” છે. જોકે થોડા સોનાના ઝવેરાત છે, તે મોટાભાગે ચાંદીના ઝવેરાતથી શણગારેલી છે. આ મંદિર એક તાંત્રિક મંદિર હોવાથી બધી વિધિઓ તાંત્રિક પરંપરાઓ અનુસાર અનુસરવામાં આવે છે.
થંથાનિયા નામ પાછળનું રહસ્ય
થંથાનિયા કાલી મંદિર એ માત્ર એક ધાર્મિક સ્થળ નથી, પણ કોલકાતાના સમૃદ્ધ વારસાનું પ્રતીક છે. કાલી મંદિરનું નામ ‘થંથાનિયા’ નામ પડવા પાછળ એક રસપ્રદ લોકવાયકા છે. જૂના સમયમાં આ વિસ્તારમાં ડાકુઓનો ભય રહેતો હતો. જ્યારે પણ ડાકુઓ હુમલો કરવા આવતા અથવા કોઈ ભય જેવી સ્થિતિ સર્જાતી, ત્યારે ચેતવણી આપવા માટે મંદિરમાં મોટો ઘંટ જોરથી વગાડવામાં આવતો. ઘંટના ‘ઠણ-ઠણ’ અવાજ પરથી આ વિસ્તાર અને મંદિરનું નામ ‘થંથાનિયા’ પડી ગયું.
