સોર્સોપ એટલે કે હનુમાનફળ: એક અદભૂત સ્વાદિષ્ટ ઔષધીય ફ્રુટ

ફેફસાંના અનેક રોગો અને હાઈ બીપી માટે તે એક વરદાન છે

સોર્સોપ એટલે કે હનુમાનફળ, એટલે કે લક્ષ્મણફળ, ગુજરાતમાં ઘણું ઓછું ખવાતું આ ફળ છે પણ તેણે છેલ્લા કેટલાક વર્ષો દરમિયાન મેડિકલ ક્ષેત્રમાં પોતાની હાંક જમાવી દીધી છે. એવું નથી કે મૂળભૂત રીતે દક્ષિણ અમેરિકા અને વેસ્ટ ઇન્ડિઝના ગોત્રનું આ ફળ ભારતમાં જાણીતું નથી. વાસ્તવમાં હજજારો વર્ષનો ઈતિહાસ ધરાવતું આ સ્વાદિષ્ટ રસીલું ફળ ભારતમાં કેરળ અને દક્ષિણના રાજ્યો તથા ઓરિસ્સા અને મહારાષ્ટ્રમાં ખાસ્સું ખવાય છે. ભારતમાં સદીઓ પહેલા પોર્ટુગીઝ અને સ્પેનિશ લોકો તે લઈ આવ્યા હતા. તે એક સખ્ખત સ્વાદિષ્ટ અને રસદાર ફળ છે.
સોર્સોપ એ મૂળભૂત રીતે એનોના મુરીકાટા નામના વૃક્ષનું ફળ છે. જગતના ઉષ્ણકટિબંધીય વિસ્તારોમાં તે સદીઓથી ઉગાડવામાં આવે છે. આજે તે દક્ષિણ અમેરિકા સેન્ટ્રલ અમેરિકા આફ્રિકા પેરુ ક્યુબા વેનેઝુએલા ફિલિપાઇન્સ ઓસ્ટ્રેલિયા સહિત બીજા અનેક દેશોમાં લોકપ્રિય છે. તેનો સહુ પ્રથમ લેખિત ઉલ્લેખ 1426માં થયો હોવાના દસ્તાવેજ છે. અનેક પ્રદેશોની રસોઈમાં તે ખૂબ જ લોકપ્રિય ઘટક છે. તેનો ઉપયોગ કાચા ફળ અને અનેક વાનગીઓની બનાવટમાં થાય છે. તે ગળ્યો અને ખાટો સ્વાદ ધરાવવાની સાથે પોતાનો એક આગવો ટેસ્ટ આગવી સોડમ ધરાવે છે. ખાસ કરીને દક્ષિણ અમેરિકા, કેરેબિયન પ્રદેશો અને શ્રીલંકા ફિલિપાઇન્સ સહિત એશિયાના અનેક દેશોમાં તે લોકપ્રિય છે. ક્રિસ્ટોફર કોલંબસ નવા વિશ્વની સફર પછી આ વિદેશી ફળને સ્પેનમાં પાછા લાવનાર સૌપ્રથમ હતા, આ રીતે યુરોપમાં તેના ફેલાવાની શરૂઆત થઈ. વિવિધ વૈશ્વિક વાનગીઓમાં તેનો અનન્ય સ્વાદ અને લોકપ્રિયતા તેને આકર્ષક ઘટક બનાવે છે, જે તેના બહુવિધ ઉપયોગો માટે હજુ પણ વખણાય છે.
સોર્સોપ વૃક્ષ એક ગરમ ભેજવાળા પ્રદેશોમાં થતું વૃક્ષ છે. તેના ફળ લીલા રંગના, નરમ કાંટાળી છાલવાળા અને નાળિયેરના કદના, થોડા અનિયમિત આકારના હોય છે. તેના સફેદ, રસદાર અને સુગંધિત માંસમાં કાળા બીજ હોય છે. તે સમૃદ્ધ જમીન સાથે ગરમ, ભેજવાળી આબોહવામાં ખીલે છે. ઉનાળામાં અને પાનખરની શરૂઆતમાં પીક ઉત્પાદન સાથે, ફળદાયી વાર્ષિક હોઈ શકે છે.

આ સોર્સોપ એટલે કે હનુમાનફળ
વિટામીન સી, વિટામીન એ, કેલ્શિયમ, ફોસ્ફરસ, પોટેશિયમ, ફાઈબર અને એન્ટીઓક્સીડેન્ટની બહુ ઊંચી માત્રા ધરાવે છે. તેથી જ તેને “કુદરતી આરોગ્ય ટોનિક” કહેવામાં આવે છે. હનુમાનફળના અદ્ભુત ફાયદા

બ્લડ પ્રેશર કંટ્રોલ: આ ફળમાં પોટેશિયમની વધુ માત્રા હોય છે, જે સામાન્ય બ્લડ પ્રેશર જાળવી રાખે છે અને હૃદયને સ્વસ્થ રાખે છે. તેનું નિયમિત સેવન હાઈ બ્લડ પ્રેશરના દર્દીઓને લાભ આપે છે.

આંખો માટે ફાયદાકારક : તેમાં મોજુદ વિટામિન એ અને બીટા કેરોટીન આંખોની રોશની સુધારે છે અને મોતિયા જેવી સમસ્યાઓથી બચાવે છે.

ડાયાબિટીસ કંટ્રોલ કરવામાં મદદરૂપ : લક્ષ્મણ ફળના પ્રાકૃતિક તત્વો બ્લડ સુગર લેવલને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. તેનું સેવન ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે ઉપયોગી છે.

સોજા અને દુખાવામાં રાહત: આ ફળમાં દાહ વિરોધી અને એનાલજેસિક ગુણો જોવા મળે છે, જે સંધિવા, સાંધાનો દુખાવો અને શરીરના સોજાને ઘટાડે છે.

કેન્સરને રોકવામાં મદદરૂપ: સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે સોરસોપમાં એસેટોજેનિન નામના તત્વો હોય છે, જે અનેક પ્રકારના કેન્સરના કોષોના વિકાસને રોકવામાં અસરકારક છે. તે ખાસ કરીને સ્તન કેન્સર, પ્રોસ્ટેટ કેન્સર અને ફેફસાના કેન્સર સામે ઉપયોગી પુરવાર થયું છે.

સારી પાચનક્રિયા માટે ઉપયોગી : તેમાં હાજર ફાઈબર પાચનક્રિયાને સુધારે છે અને કબજિયાતથી બચાવે છે.સમસ્યાઓમાંથી રાહત આપે છે. તેનું નિયમિત સેવન કરવાથી પેટ હલકું અને સ્વસ્થ રહે છે.

રોગપ્રતિકારક શક્તિને મજબૂત કરે છે: હનુમાનફળમાં હાજર વિટામિન સી અને એન્ટીઑકિસડન્ટ તત્વો શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે અને ચેપ સામે રક્ષણ આપે છે.

ત્વચા અને વાળ માટે ફાયદાકારક : તેનો રસ અથવા પલ્પ ત્વચાને ચમકદાર બનાવે છે, કરચલીઓ ઘટાડે છે અને વાળના મૂળને મજબૂત બનાવે છે.

અન્ય લાભો: તે યુરિનરી ઈન્ફેક્શન (યુટીઆઈ), શ્વાસ સંબંધી સમસ્યાઓ અને શરીરના ડિટોક્સમાં પણ ફાયદાકારક છે.

અનેક પ્રકારના કેન્સરમાં તેની અસરોએ સંશોધકોને ચોંકાવી દીધા છે

હનુમાનફળનો ઉપયોગ
કેવી રીતે કરવો?
પાકેલા ફળ સીધા ખાઈ શકાય છે, તેનો સ્વાદ મીઠો અને થોડો ખાટો હોય છે. તેનો રસ પીવાથી ઉનાળામાં શરીરને ઠંડક મળે છે અને એનર્જી વધે છે. કેટલાક લોકો તેના પલ્પમાંથી શેક અથવા સ્મૂધી પણ બનાવે છે. દેશી દવામાં તેના પાંદડા, છાલ અને બીજનો ઉપયોગ દવાઓ બનાવવા માટે થાય છે.
સાવચેતી : તેનું વધુ પડતું સેવન ન કરવું જોઈએ, કારણ કે તે બ્લડ પ્રેશરને મોટા પ્રમાણમાં ઘટાડી શકે છે.

સોર્સોપ ફળનો અભ્યાસ સૂચવે છે કે તેમાં રહેલા ચોક્કસ તત્વો અને સંયોજનો કેન્સરની સારવાર અને કેન્સર અટકાવવામાં ખાત્રીબધ્ધ ક્ષમતા ધરાવે છે. સોર્સોપના સ્વાસ્થ્ય લાભોની પુષ્ટિ કરવા અને સમજવા માટે ઘણા પુરાવાઓ મળ્યા છે. સોર્સોપમાં ટ્યુમર વિરોધી ગુણધર્મો સાથે ફાયટોકેમિકલ્સ હોય છે અને તે સામાન્ય રીતે ઉપયોગ માટે સલામત છે, સોર્સોપ, જેને ગ્રેવિઓલા ફળ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે પ્રોસ્ટેટ, સ્તન, કોલોરેક્ટલ અને સ્વાદુપિંડના કેન્સર સહિતના કેટલાક કેન્સર માટે ફાયદા પ્રદાન કરી શકે છે. સંશોધન બતાવે છે કે તેમાં કેન્સર વિરોધી ગુણધર્મો હોઈ છે, અને પ્રયોગશાળા અને પ્રાણીઓના અભ્યાસના પરિણામો આશાસ્પદ છે.
કેન્સર માટે સોર્સોપ પર સંશોધન સોરસોપમાં ઘણા ફાયટોકેમિકલ્સ હોય છે, જે કેન્સરના કોષોને મારવા માટે જાણીતા સંયોજનો છે. અભ્યાસો સૂચવે છે કે આ ફળ સ્તન, ફેફસાં અને કોલોરેક્ટલ કેન્સર સહિત અનેક પ્રકારના કેન્સર કોષોમાં સેલ વૃદ્ધિને અટકાવે છે. આ સંભવત: ગ્રેવિઓલાના ગુણધર્મોને કારણે છે જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
બળતરા વિરોધી ક્રિયા એન્ટીઑકિસડન્ટ લાભો (સેલ નુકસાન સામે રક્ષણાત્મક અસરો) કેન્સર સેલ વૃદ્ધિ અવરોધ તેના એન્ટિમાઇક્રોબાયલ ગુણધર્મોને લીધે, સોર્સોપ ચેપને પણ મર્યાદિત કરી શકે છે, જે કેન્સરની સંભાળ દરમિયાન સામાન્ય જોખમ છે. તેના એન્ટિમાઇક્રોબાયલ ગુણધર્મોને કેટલાક અભ્યાસો સૂચવે છે કે સોર્સોપ કેન્સરને અટકાવી શકે છે. સોર્સોપ પ્લાન્ટના સંયોજનોમાંથી વિકસિત કોઈપણ દવાઓ તેના પાંદડામાંથી બનાવેલ ચા પીવા કરતાં વધુ અસરકારક હોવાની શક્યતા છે.
સ્તન કેન્સર પ્રયોગશાળાના અભ્યાસો સૂચવે છે કે સોર્સોપ અર્ક સ્તન કેન્સર સેલ વૃદ્ધિને દબાવી શકે છે. વૈજ્ઞાનિકોએ આ પ્રક્રિયામાં સામેલ ચોક્કસ માર્ગો ઓળખી કાઢ્યા છે. એક અભ્યાસમાં, સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું છે કે સોરસોપના પાંદડા સ્તન કેન્સરની કોષ રેખાઓ પર કેન્સર વિરોધી અસર દર્શાવે છે. અભ્યાસોએ એ પણ દર્શાવ્યું છે કે સોર્સોપમાંથી અર્ક ચોક્કસ કીમોથેરાપી દવાઓ સામે પ્રતિરોધક એવા કોષોને નષ્ટ કરવામાં મદદ કરી શકે છે. પ્રોસ્ટેટ કેન્સર સંશોધન સૂચવે છે કે સોર્સોપ પ્રોસ્ટેટ કેન્સર કોશિકાઓ પર કેન્સર વિરોધી અસરો ધરાવે છે. પ્રયોગશાળા અને પ્રાણીઓના અભ્યાસો સૂચવે છે કે સોર્સોપમાંના સંયોજનો ચોક્કસ કોષોને નિશાન બનાવી શકે છે, જે તેના નાશ તરફ દોરી જાય છે અને પ્રોસ્ટેટ કેન્સરના ફેલાવાને મર્યાદિત કરે છે. પ્રોસ્ટેટ કેન્સર કોશિકાઓના અગાઉના પ્રયોગશાળાના અભ્યાસનું પણ તે તારણ છે. કેટલાક અભ્યાસોમાં જાણવા મળ્યું છે કે સોર્સોપમાં ચોક્કસ કોષોને લક્ષ્ય બનાવવાની ક્ષમતા એવી રીતે હોય છે કે જે ડોક્સોરુબિસિન અથવા ડોસેટેક્સેલ જેવી કીમોથેરાપી દવાઓ કરતી નથી. સંશોધકો કેન્સરની સારવારમાં સોર્સોપ અને કીમોથેરાપી એકસાથે કેવી રીતે કામ કરી શકે છે તે જોઈ રહ્યા છે. લીવર કેન્સરના 810 પેશન્ટ પર 2024ના અભ્યાસમાં નોંધાયેલા સોર્સોપના લેબ પરીક્ષણો સૂચવે છે કે છોડમાંથી તૈયાર અર્ક હેપેટોસેલ્યુલર કાર્સિનોમાની સારવારમાં લાભ આપી શકે છે. આ પ્રકારના લિવર કેન્સર માટેના જોખમી પરિબળોમાં હેપેટાઇટિસ બી અને હેપેટાઇટિસ સી ચેપ, તેમજ લિવર સિરોસિસનો સમાવેશ થાય છે. સંશોધન પણ સૂચવે છે કે સોર્સોપ યકૃતમાં સુધારો કરી શકે છે. અભ્યાસમાં યકૃત એન્ઝાઇમ પરીક્ષણોમાં ફેરફારો પર આધારિત છે.

ઑસ્ટિઓસારકોમા
ઓસ્ટિઓસારકોમા એ હાડકાના કેન્સરનો એક પ્રકાર છે જે મોટાભાગે કિશોરો અને યુવાન વયસ્કોને અસર કરે છે, મુખ્યત્વે ઘૂંટણની નજીકના લાંબા હાડકાને અસર કરે છે, જેમ કે ફેમર.14 કીમોથેરાપી ઉપરાંત સારવારના વિકલ્પોની શોધમાં સોર્સોપની તપાસ કરવામાં આવી છે. પ્રયોગશાળા પરીક્ષણોમાં, તે તેની ગાંઠ વિરોધી અસરોને કારણે તે સ્પષ્ટ અને નિશ્ચિત અસરો દર્શાવે છે. અન્ય અભ્યાસોની જેમ, સંશોધકો સોર્સોપ ગુણધર્મો પર આધારિત દવા ઉપચાર વિકસાવવાની આશા રાખે છે. કોલોરેક્ટલ કેન્સર અભ્યાસો સૂચવે છે કે સોર્સોપમાં કોલોન કેન્સર સેલ વૃદ્ધિને મર્યાદિત કરવાની ક્ષમતા છે. આ સંભવત: ચોક્કસ કોષો સામે ટ્યુમર ગુણધર્મો અને સાયટોટોક્સિસીટીને કારણે છે. અન્ય તારણો જેવા જ પરિણામો સાથે, 2021ના અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે સોર્સોપ કેન્સરના કોષોની વૃદ્ધિને સમર્થન આપવા માટે જરૂરી ચોક્કસ માર્ગોને લક્ષિત કરે છે.

અંડાશયનું કેન્સર
સોર્સોપ એપિડર્મલ વૃદ્ધિ પરિબળના પ્રભાવને મર્યાદિત કરે છે, અંડાશયના કેન્સર કોષોમાં કેન્સર સેલ વૃદ્ધિને સમર્થન આપતી રાસાયણિક સિગ્નલિંગ પદ્ધતિમાં પ્રયોગશાળાના અભ્યાસો ઉપરાંત વધુ સંશોધનની જરૂર છે, પરંતુ 2021ના પરિણામો એન્જિયોજેનેસિસને રોકવામાં સફળતા દર્શાવે છે, જે પ્રક્રિયા કેન્સરના કોષોને ખોરાક આપે છે અને તેમના ફેલાવાનું કારણ બને છે. ફેફસાનું કેન્સર સોરસોપમાં જોવા મળતા કેટલાક સંયોજનો ફેફસાના કેન્સરના વિકાસને ટેકો આપતા ચોક્કસ પ્રોટીન સામે જોડાય છે. તેમાં ફ્લેવોનોઈડ ક્વેર્સેટિન, તેમજ જિનિસ્ટેઈન અને રુટિનનો સમાવેશ થાય છે. એપિડર્મલ ગ્રોથ ફેક્ટર રીસેપ્ટર (ઊૠઋછ) કોષો સહિત ચોક્કસ પ્રકારના કેન્સર કોષોના પ્રયોગશાળા અભ્યાસ, સોર્સોપ પર આધારિત દવાની સારવાર વિકસાવવા માટેનું વચન આપે છે. એવા સંશોધનો પણ છે જે સૂચવે છે કે સોર્સોપ સંયોજનો કેન્સરની સારવારથી થતા કોષોને થતા નુકસાનને મર્યાદિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે, જેમ કે ફેફસાના કેન્સરની સારવાર માટે ઉપયોગમાં લેવાતા સિસ્પ્લેટિન. સ્વાદુપિંડનું કેન્સર અભ્યાસો દર્શાવે છે કે સ્વાદુપિંડની ગાંઠો પરંપરાગત કીમોથેરાપી અને રેડિયોથેરાપી સામે પ્રતિરોધક છે. ઘણા નિદાનો પહેલેથી જ અદ્યતન તબક્કામાં છે કારણ કે રોગ ઘણીવાર કોઈ ચોક્કસ પ્રારંભિક ક્લિનિકલ લક્ષણો સાથે રજૂ થતો નથી. સંશોધન અભ્યાસોએ અહેવાલ આપ્યો છે કે સોર્સોપ અર્ક તેની ગાંઠ વિરોધી લાક્ષણિકતાઓને કારણે સ્વાદુપિંડના કેન્સરની સારવારમાં સારા પરિણામો આપે છે. જજ્ઞીતિજ્ઞા અને અભયજ્ઞિંલયક્ષશક્ષત એસેટોજેનિન્સ એ છોડ આધારિત ફાયટોકેમિકલ્સમાંથી એક છે જે સોર્સોપ બનાવે છે. આલ્કલોઇડ્સ, વિટામિન્સ અને ફ્લેવોનોઇડ્સ સહિત આ રસાયણો કોઈપણ સ્વાસ્થ્ય લાભો માટે જવાબદાર હોવાનું માનવામાં આવે છે. સોરસોપમાં લગભગ અડધા સક્રિય સંયોજનો એસીટોજેનિન્સ છે. જજ્ઞીતિજ્ઞા નો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો સોરસોપનો ઉપયોગ તાજા ફળ, પૂરક અથવા પાંદડા વડે બનાવેલી ચા તરીકે કરી શકાય છે. તે જેલી, આઈસ્ક્રીમ અને જ્યુસમાં ઘટક તરીકે પણ ખાઈ શકાય છે. યકૃતના કેન્સરના કોષો જેવા શરીરની કોઈ ચોક્કસ જગ્યા પર લક્ષિત લાભો પ્રાપ્ત થતા નથી. સોરસોપ સામાન્ય રીતે ફળને અડધા ભાગમાં કાપીને અને માવાને બહાર કાઢીને કાચું ખાવામાં આવે છે. તમે સિરપ, સ્મૂધી અને ડેઝર્ટમાં સોર્સોપ પણ ઉમેરી શકો છો. સોરસોપના પોષક ફાયદાઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
પ્રોટીન ફાઇબર પોટેશિયમ વિટામિન સી લોખંડ ફોલેટ રિબોફ્લેવિન નિયાસિન કેન્સર સામે લડવા ઉપરાંત, તે એડીમા (સોજો), સંધિવા, ડિપ્રેશન, અસ્થમા અને વધુ માટે પરંપરાગત ઉપાય છે. હર્બલ ઉપચાર તરીકે, તેનો ઉપયોગ તાવની સારવાર માટે, હાયપરટેન્શનને નિયંત્રિત કરવા, ઊંઘમાં સુધારો કરવા અને બળતરા ઘટાડવા માટે કરવામાં આવે છે.