રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાએ રજૂ કરેલા અહેવાલમાં ચોંકાવનારો ખુલાસો : દેશમાં ગુજરાત છઠ્ઠા ક્રમે
સૌથી વધુ વડિલો ઓનલાઇન છેતરપીડીનો શિકાર બની રહ્યાં છે :
- Advertisement -
પહેલા નંબરે મહારાષ્ટ્ર રૂા. ૩૨૨૯૭.૯ કરોડ, બીજા નંબરે દિલ્હી રૂ. ૧૬,૩૯૬.૬ કરોડ અને પશ્ચિમ બંગાળ રૂ. ૧૦,૩૦૯.૬ કરોડ સાથે ત્રીજા નંબરે
ગુજરાતમાં સાયબર અને બેંકિંગ છેતરપિંડીના કેસોમાં ચિંતાજનક વધારો નોંધાયો છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ના અહેવાલ મુજબ છેલ્લા ત્રણ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન રાજ્યમાં કુલ 3,707.67 કરોડની બેંક ફ્રોડની
છેતરપિંડી થઈ છે. જોકે, આ વિશાળ રકમમાંથી બેંકો માત્ર 96.58 કરોડ એટલે કે માંડ 2.6 ટકા રકમ જ પરત મેળવી શકી છે. આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે છેતરપિંડીની ઘટનાઓ માત્ર વધી રહી નથી, પરંતુ પીડિતોને ન્યાય અને
નાણાં પરત મળવાની શક્યતાઓ પણ અત્યંત ઓછી છે. અહેવાલ મુજબ, બેંકિંગ ફ્રોડના મામલામાં ગુજરાત દેશના છઠ્ઠા ક્રમે છે. જ્યારે મહારાષ્ટ્ર રૂ.32,297.9 કરોડની છેતરપિંડી સાથે પ્રથમ, દિલ્હી 16,396.6 કરોડ સાથે બીજા
અને પશ્ચિમ બંગાળ 10,309.6 કરોડ સાથે ત્રીજા સ્થાને છે. ગુજરાત કરતાં વધુ ફ્રોડ માત્ર મહારાષ્ટ્ર, દિલ્હી, પશ્ચિમ બંગાળ, તેલંગાણા અને તમિલનાડુમાં જ નોંધાયો છે. ત્રણ વર્ષમાં નોંધાયેલી છેતરપિંડીની કુલ રકમમાં 45.6
ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. નિષ્ણાતોના મતે, વધતી ફરિયાદો પાછળ સુધારેલી રિપોર્ટિંગ સિસ્ટમ અને લોકોમાં વધેલી જાગૃતિ પણ એક કારણ હોઈ શકે છે, પરંતુ ઓનલાઈન ઠગાઈની વાસ્તવિક સમસ્યા હજુ પણ ગંભીર બની
રહી છે. બેંકિંગ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વધતી ડિજિટલ બેંકિંગ સેવાઓ સાથે લોકોમાં સાયબર સુરક્ષા અંગે વધુ જાગૃતિ લાવવી જરૂરી બની ગઈ છે. અજાણી લિંક પર ક્લિક ન કરવી, OTP અથવા બેંકિંગ વિગતો કોઈની
સાથે શેર ન કરવી, શંકાસ્પદ કોલ અને મેસેજથી સાવચેત રહેવું અને ફ્રોડની ઘટના બને તો તાત્કાલિક ફરિયાદ નોંધાવવી એ જ આવા કૌભાંડ સામેનું સૌથી અસરકારક રક્ષણ બની શકે છે.
દર વર્ષે વધી રહી છે છેતરપિંડીની રકમ
2023-24 : 986.2 કરોડ
2024-25 : 1,285.9 કરોડ (30.4% વધારો)
2025-26 : 1,435.6 કરોડ (11.6% વધારો)
- Advertisement -
નકલી APK, KYC અપડેટ અને ક્રેડિટ કાર્ડ ઓફરના નામે થઈ રહી છે ઠગાઈ
સાયબર સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, છેલ્લા ચારથી પાંચ વર્ષમાં બેંકિંગ ફ્રોડની પદ્ધતિમાં ખાસ ફેરફાર આવ્યો નથી. ઠગો હજુ પણ નકલી APK ફાઇલ, બેંક અધિકારી બની KYC અપડેટના બોગસ મેસેજ, ક્રેડિટ
કાર્ડ ઓફર, બિલ પેમેન્ટ અથવા રિવોર્ડ પોઈન્ટ્સના બહાને લોકો પાસેથી બેંકિંગ વિગતો મેળવી રહ્યા છે. ખાસ કરીને વરિષ્ઠ નાગરિકો, જેઓ ટેક્નોલોજીનો મર્યાદિત ઉપયોગ કરે છે, તેઓ આવી ઓનલાઈન છેતરપિંડીનો સૌથી
વધુ ભોગ બની રહ્યા હોવાનું પણ સામે આવ્યું છે.
‘ગોલ્ડન અવર’માં ફરિયાદ કરશો તો પૈસા બચવાની શક્યતા વધારે
સાયબર નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિ સાથે ઓનલાઈન ફ્રોડ થાય તો પ્રથમ એક કલાક, જેને ‘ગોલ્ડન અવર’ કહેવામાં આવે છે, તે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ સમયગાળામાં સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઇન અથવા
સંબંધિત એજન્સીને જાણ કરવામાં આવે તો ટ્રાન્ઝેક્શન ફ્રીઝ કરીને રકમ પરત મેળવવાની શક્યતા નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે. પરંતુ મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં પીડિતો પોલીસ અથવા સાયબર હેલ્પલાઇનનો સંપર્ક કરવામાં
વિલંબ કરતા હોવાથી ઠગો પૈસા વિવિધ ખાતાઓમાં ટ્રાન્સફર કરી દે છે, જેના કારણે રિકવરી મુશ્કેલ બની જાય છે.
72 હજાર કરોડથી વધુની છેતરપિંડીમાં ગુજરાતનો પણ સમાવેશ
દેશના મુખ્ય છ રાજ્યોમાં છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન 72 હજાર કરોડથી વધુની બેંકિંગ છેતરપિંડી નોંધાઈ છે. તેમાં ગુજરાત પણ મોટા નુકસાન ધરાવતા રાજ્યોમાં સામેલ છે. મહારાષ્ટ્રમાં પણ માત્ર 3 ટકા રકમ જ પરત મળી
શકી હતી, જ્યારે કર્ણાટકનો રિકવરી રેટ 2.3 ટકા રહ્યો હતો. બીજી તરફ પશ્ચિમ બંગાળ આ મામલે અપવાદરૂપ રહ્યું, જ્યાં 10,309.6 કરોડમાંથી 16.1 ટકા રકમ સફળતાપૂર્વક રિકવર કરવામાં આવી હતી. ગુજરાતે છેતરપિંડીની
કુલ રકમના મામલે કર્ણાટક 2,916 કરોડ, ઉત્તર પ્રદેશ 2,699.7 કરોડ અને પંજાબ 2,253.9 કરોડ જેવા મોટા રાજ્યોને પણ પાછળ છોડી દીધા છે.
