બેંક લોનમાં જામીનદાર બનવું એ ગંભીર કાનૂની જવાબદારી

ડૉ. દેવજીસાંખટ(એડવોકેટ) : ઓર્ડર-ઓર્ડર

મૂળ લોનધારક નિષ્ફળ જાય તો જામીનદારે જ ચૂકવવી પડશે સંપૂર્ણ રકમ, કાયદામાં સમાન જવાબદારી

લોન ડિફોલ્ટ થતાં જામીનદારોને ભવિષ્યમાં પોતાની લોન મેળવવામાં મુશ્કેલી, બેંક જપ્ત કરી શકે છે વ્યક્તિગત મિલકતો

બેંકમાંથી લોન લેતી વખતે ગેરંટર એટલે કે જામીનદાર બનવું એ માત્ર એક ઔપચારિક પ્રક્રિયા કે સહી કરવાનો મામલો નથી, પરંતુ તે એક ખૂબ જ મોટી અને ગંભીર નાણાકીય તેમજ કાનૂની જવાબદારી છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ
અન્ય વ્યક્તિની લોન માટે જામીન બને છે, ત્યારે તે બેંકને કાનૂની ખાતરી આપે છે કે જો મૂળ લોનધારક કોઈ કારણસર લોનના હપ્તા ચૂકવવામાં નિષ્ફળ જશે, તો તે લોનની સંપૂર્ણ ભરપાઈ કરવાની જવાબદારી જામીનદાર
પોતાના માથે લેશે. ભારતીય કાયદા પ્રણાલીમાં બેંક લોનના જામીનદારની જવાબદારીઓ મુખ્યત્વે ભારતીય કરાર ધારો, ૧૮૭૨ હેઠળ સંચાલિત થાય છે. આ કાયદાની કલમ ૧૨૮ સ્પષ્ટપણે ઉલ્લેખ કરે છે કે જામીનદારની
જવાબદારી મુખ્ય દેવાદારની જવાબદારી જેટલી જ સહ-વ્યાપક હોય છે, સિવાય કે કરારમાં અન્ય કોઈ જોગવાઈ કરવામાં આવી હોય. આનો અર્થ એ થાય છે કે બેંક માટે એ ફરજિયાત નથી કે તે પહેલાં મુખ્ય લોનધારકની
મિલકતો વેચે અને પછી જ જામીનદાર પાસે આવે; બેંક ઈચ્છે તો બંને સામે એકસાથે અથવા માત્ર જામીનદાર સામે જ સીધા વસૂલાતના કાનૂની પગલાં લઈ શકે છે. કલમ ૧૪૦ હેઠળ જામીનદારને સબ્રોગેશનનો અધિકાર મળે
છે, જેના દ્વારા બેંકનું લેણું ચૂકવ્યા પછી જામીનદાર મુખ્ય દેવાદાર પાસેથી તે રકમ વસૂલવાનો હક્કદાર બને છે.

સમાન નાણાકીય જવાબદારી : જ્યારે તમે કોઈ લોનના જામીનદાર બનો છો, ત્યારે કાયદાની નજરમાં તમારી જવાબદારી મૂળ લોનધારક જેટલી જ સમાન અને સહ-વ્યાપક બની જાય છે. બેંક ધારે ત્યારે લોનની વસૂલાત માટે
મુખ્ય દેવાદારની જેમ જ તમારી પાસે પણ નાણાંની માંગણી કરી શકે છે. જો મૂળ લોનધારક હપ્તા ભરવાનું બંધ કરી દે, તો કાનૂની રીતે બેંક તમને બાકી નીકળતી પૂરેપૂરી રકમ, વ્યાજ અને પેનલ્ટી સહિત ચૂકવવા માટે દબાણ
કરી શકે છે, જેનાથી તમે ઈનકાર કરી શકતા નથી.

ક્રેડિટ સ્કોર પર નકારાત્મક અસર : મુખ્ય લોનધારક દ્વારા લોનના હપ્તા ચૂકવવામાં કરવામાં આવતી કોઈપણ પ્રકારની વિલંબ કે ડિફોલ્ટની સીધી અને નકારાત્મક અસર જામીનદારના ક્રેડિટ સ્કોર પર પડે છે. સિબિલ જેવી ક્રેડિટ
એજન્સીઓ જામીનદારના ખાતામાં પણ આ ડિફોલ્ટની નોંધ કરે છે. જો લોન એનપીએ એટલે કે ડૂબત ખાતામાં જાય, તો તમારો ક્રેડિટ સ્કોર ખૂબ જ ખરાબ થઈ જશે, જેના કારણે ભવિષ્યમાં જ્યારે તમારે પોતાના અંગત કામ માટે
હોમ લોન કે કાર લોન જોઈતી હશે, ત્યારે બેંકો તમને લોન આપવાનો સ્પષ્ટ ઈનકાર કરી શકે છે.

વ્યક્તિગત મિલકત જપ્ત થવાનું જોખમ : જો મુખ્ય લોનધારક લોન ચૂકવવામાં સંપૂર્ણ નિષ્ફળ જાય અને જામીનદાર તરીકે તમે પણ તે રકમ ભરપાઈ ન કરો, તો બેંક કાનૂની માર્ગ અપનાવીને તમારી વ્યક્તિગત મિલકતો
જપ્ત કરી શકે છે. બેંક કોર્ટ અથવા ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા તમારી સ્થાવર મિલકત, બેંક ખાતાઓ, ફિક્સ ડિપોઝિટ અથવા સોના જેવી કિંમતી અસ્કયામતો પર ટાંચ લાવી શકે છે અને તેનું હરાજી દ્વારા વેચાણ કરીને પોતાની લોનની
વસૂલાત કરી શકે છે, જે તમારી આજીવિકા માટે મોટો ફટકો સાબિત થઈ શકે છે.

મર્યાદિત જામીનગીરીનો વિકલ્પ : જો કોઈ સંજોગોમાં જામીનદાર બનવું અનિવાર્ય જ હોય, તો જામીનદારે બેંક સાથે વાટાઘાટો કરીને સંપૂર્ણ લોનને બદલે માત્ર લોનના અમુક ચોક્કસ હિસ્સા અથવા મર્યાદિત રકમ પૂરતી જ
જામીનગીરી આપવાનો આગ્રહ રાખવો જોઈએ. લોન કરારમાં આ મર્યાદા સ્પષ્ટપણે લખાવવાથી ભવિષ્યનું જોખમ ઘણું ઓછું થઈ જાય છે. જો મુખ્ય લોનધારક મોટી રકમનું ડિફોલ્ટ કરે, તો પણ જામીનદાર તરીકે તમારી
જવાબદારી માત્ર કરારમાં નક્કી થયેલી મર્યાદિત રકમ પૂરતી જ સીમિત રહે છે.

વિલફુલ ડિફોલ્ટર જાહેર થવાનું જોખમ : જો મુખ્ય લોનધારક જાણીજોઈને પૈસા હોવા છતાં લોન ન ચૂકવતો હોય અને તેને બેંક દ્વારા વિલફુલ ડિફોલ્ટર એટલે કે ઈરાદાપૂર્વકનો કસૂરવાર જાહેર કરવામાં આવે, અને તમે પણ
જામીનદાર તરીકે લોન ભરવાની ના પાડો, તો બેંક તમને પણ વિલફુલ ડિફોલ્ટર જાહેર કરી શકે છે. એકવાર આ યાદીમાં નામ આવી ગયા પછી, દેશની કોઈપણ બેંક કે નાણાકીય સંસ્થા તમને ક્યારેય કોઈ ધંધાકીય કે
વ્યક્તિગત લોન અથવા ક્રેડિટ કાર્ડ આપશે નહીં અને તમારું આર્થિક અસ્તિત્વ જોખમાશે.

લોનધારકના મૃત્યુના કિસ્સામાં જવાબદારી : ઘણા લોકો એવા ભ્રમમાં હોય છે કે જો મુખ્ય લોનધારકનું અવસાન થઈ જાય, તો જામીનદારની જવાબદારી ખતમ થઈ જાય છે, પરંતુ કાયદો એવું નથી કહેતો. જો લોનધારકનું મૃત્યુ
થાય અને લોન સામે કોઈ વીમો લીધેલો ન હોય, અથવા તેની કાનૂની મિલકત લોન ભરપાઈ કરવા માટે પૂરતી ન હોય, તો બેંક બાકીની રકમ વસૂલવા માટે જામીનદાર તરફ વળે છે.

સબ્રોગેશનનો અધિકાર : જો મુખ્ય લોનધારકના ડિફોલ્ટ પછી જામીનદાર તરીકે તમે બેંકની તમામ બાકી રકમ પોતાના ખિસ્સામાંથી ચૂકવી દો છો, તો કાયદો તમને સબ્રોગેશનનો એટલે કે અવેજીનો અધિકાર આપે છે. આ હક્ક
મળ્યા પછી તમે કાનૂની રીતે બેંકની જગ્યા લઈ લો છો. તમે મુખ્ય લોનધારક સામે કોર્ટમાં દાવો કરીને, તમે બેંકને ચૂકવેલી તમામ રકમ વ્યાજ સહિત તેની પાસેથી વસૂલ કરવાનો કાનૂની હક્ક મેળવો છો, જો કે આ પ્રક્રિયા
લાંબી અને ખર્ચાળ છે.

કોઈપણ બેંક લોન માટે જામીનદાર બનવાનો નિર્ણય એ માત્ર ભાવનાત્મક કે સામાજિક સંબંધો નિભાવવાનો વિષય નથી, પરંતુ તે પોતાના સમગ્ર આર્થિક ભવિષ્યને દાવ પર લગાવવા સમાન ગંભીર પગલું છે. અંધાધૂંધ કે પૂરતી
તપાસ વગર જામીન બનવાથી વ્યક્તિ પોતાની કમાણી, સામાજિક પ્રતિષ્ઠા, ક્રેડિટ સ્કોર અને શાંતિ ગુમાવી શકે છે. કાયદો જામીનદારને સુરક્ષા આપવા છતાં બેંકના હિતોનું વધુ રક્ષણ કરે છે, તેથી સહી કરતા પહેલાં લોન લેનાર
વ્યક્તિની આર્થિક સદ્ધરતા અને ઈમાનદારીની ઊંડી ચકાસણી કરવી અનિવાર્ય છે.

કોર્ટ કેસમાં ફ્રી કાનૂની માર્ગદર્શન માટે 9662633144 નંબર પર વોટ્સએપ કરી સંપર્ક કરી શકો છો, સામાજિક ઉત્તરદાયિત્વનાં ભાગ તરીકે આપને વિનામૂલ્યે કાનૂની માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે.