આજે જ સબ્સ્ક્રાઇબ કરો : સ્લો ફેશન અને સ્લો લાઇફ!

થોડા સમય પહેલા આપણે ત્યાંની એક ઓ ટી ટી સર્વિસ પ્રોવાઇડર કંપનીએ પોતાના એક પ્લાનના ભાવમાં લગભગ પચાસ ટકા જેટલો ધરખમ વધારો ઝીંક્યો. બાકીના પ્લાનને પણ મોંઘા કરવામાં આવ્યા.

લોકો હવે ઓ ટી ટી સર્વિસિસ પાછળ રૂપિયા ખર્ચવા તૈયાર છે. સેટેલાઈટ ડીશ થોડા સમયમાં ભૂતકાળ બની જશે એવી વકી છે. ડિજિટલ સેટ ટોપ બોક્સને કારણે જૂનો કેબલ નેટવર્ક નો જમાનો અસ્ત થઈ ગયો એમ ઓ ટી ટી ને કારણે સેટેલાઈટ / સેટટોપ બોકસનો યુગ પણ આથમવામાં છે. આ બધું કેટલું ઝડપી થયું તે જોઈને ખ્યાલ આવે કે આપણે કેટલા ફાસ્ટ યુગમાં જીવીએ છીએ!!

આવી રીતે અનેક બીજી ચીજો પણ ભૂતકાળ બનવામાં છે જે ખરેખર તો બહુ ઉપયોગી હતી અને હજુ હમણાં સુધી આપણા ઉપયોગમાં હતી. જેમકે મોબાઇલનો મેમરી કાર્ડ સ્લોટ ! આજે નવા મોબાઈલ મોડેલોમાં સેપરેટ મેમરી કાર્ડ સ્લોટ આપવામાં આવતો નથી.. મોબાઈલની મેમરી જે હોય તે છે અને એનાથી ઉપર તમારે સ્ટોરેજ કરવું છે?? તો કંપનીની કલાઉડ સ્ટોરેજ સેવાઓ સબ્સ્ક્રાઇબ કરો!
ફોનમાં એમ પી થ્રી ગીતો સ્ટોર કરવાની વાત પણ ભૂતકાળ બનવામાં છે. કેમ? કેમકે, ઓનલાઇન મ્યુઝિક એપ પરથી જ્યારે જે જોઈએ તે ગીત સાંભળી લો એટલે તમારે પોતાના મોબાઈલની મેમરીમાં ગીત સ્ટોર કરવાની જરૂર નહિ. પણ એ માટે તમારે ઓનલાઇન મ્યુઝિક એપ નું “સબસ્ક્રિપશન” લેવું પડે !! ફરી આવ્યું સબસ્ક્રીપશન !!!

ટેસ્લા કંપનીએ અદ્યતન ટેકનોલોજી વાળી ગાડીમાં ઓટો ડ્રાઇવ ફીચર પહેલા ફ્રી (નિશુલ્ક) રાખેલું. એકવાર ઇન્સ્ટોલ થાય પછી એને જીવનભર વાપરી શકાય. આજે એ ફીચર નું સબસ્ક્રિપશન ભરવું પડે છે…

આવા તો અનેક દાખલા છે…

એક સમયે પ્રિન્ટર ની કાર્ટ્રીજ ને રિફિલ કરી શકાતી (આજે પણ અમુક મોદેલમાં શક્ય છે) પણ હવે આવતા નવા મોડેલમા તમે કારટ્રીજ રિફિલ કરી શકતા નથી, તમારે ફરજિયાત તે કાર્ટ્રિજ ને રિપ્લેસ કરવી પડે..અર્થાત્ તમે હમેશા માટે એ કંપનીના સબસ્ક્રાઈબર થઈ ગયા !!! એક જાણીતી પ્રિન્ટર કંપની ઉપર આવા અનેક કોઠા કબાડાં કરવા બદલ કેસિસ્ થયા છે અને એમાં કંપનીને ફટકા પણ પડ્યા છે.

એક જાણીતી મોબાઈલ નિર્માતા કંપનીએ ઓડિયો જેક અથવા તો વાયર વાળા ઇયર ફોન જ ફોનમાંથી અદ્ર્શ્ય કરી દીધા અને વાયરલેસ એવા ઇયર પોડ આપી દીધા જે અત્યંત મોંઘા અને વળી બેટરી ખાઉં હોય. કોઈ વિરોધ નહિ!! ઉલટા નું આ ઇયર પોડ ની “ફેશન” નીકળી પડી! હવે ઇયર પોડ ખરાબ થાય એટલે તે કંપની પાસેથી જ રિપેર અથવા રિપ્લેસ થઈ શકે અલબત્ત તગડો ચાર્જ આપીને !! અગેઈન, ગ્રાહક અહીંયા કંપનીના કાયમી બંધનમાં આવી ગયો !! સબસ્ક્રાઈબર બની ગયો…
આ રીતે પ્રોડક્ટ ની ગુણવતા બગાડીને એને વધુ વેચાતી કરવાનો આઈડિયા અમેરિકામાં થયેલ ગ્રેટ ડિપ્રેશન તરીકે ઓળખાતી મંદી સમયે લોકોને (ઉધોગપતિઓને) આવેલો.

હવે આ કોન્સેપ્ટ એટલે કે પ્રોડક્ટ ની ગુણવત્તાને જાણી જોઈને બગાડી નાખવાનો કાળો ધંધો છેક કાપડ ઉદ્યોગ સુધી પહોંચ્યો છે. અમુક કંપનીઓ ફેશનને નામે એકદમ તકલાદી કપડાં બનાવે છે જે રૂપકડા હોય પણ એનું આયુષ્ય સાવ ઓછું હોય જેથી એમની પ્રોડક્ટ સતત વેચાતી રહે. આ ફેશનને “ફાસ્ટ ફેશન” કહેવાય છે.

આજની ફાસ્ટ લાઇફમાં લોકો સતત નવી ચીજો નો ઉપભોગ કરવા માંગે છે એમને રિપેર કરવાનો સમય નથી અને ચીજો પણ એવી બનાવાય છે જે રીપેરેબલ નથી હોતી. મોબાઈલ ટીવી વગેરે હવે રિપેર કરતા વધુ રિપ્લેસ થાય છે અથવા તો એના પાર્ટ રિપ્લેસ થાય છે.
લોકો પાંચેક વર્ષમાં ઘરના ફર્નિચર બદલી નાખે છે ભલે એકદમ નવું હોય!! આમ, કંપનીઓ અને ઉપભોક્તાઓ, બેય બજારને સતત ગરમ રાખવા જોર લગાડી રહ્યા છે પણ જોર કોની ઉપર લાગે છે?!

જોર લાગે છે પ્રકૃતિ ઉપર. આપણે સતત નવી ચીજો વસાવી, જૂની ફેંકીને સતત કચરો પેદા કરીએ છીએ, કુદરતી સંસાધનોનો દાટ વાળી નાખીએ છીએ.
આથી હવે સ્લો લાઇફ અને સ્લો ફેશનના કોન્સેપ્ટ ધીમે ધીમે ચલણી બનવા લાગ્યા છે.

જ્યા લોકો જલ્દીથી પોતાની ચીજો, કપડાં, મોબ્બાઇલ, ટીવી , પર્સ, જૂતા વગેરે બદલતા નથી. (જેમ આપણે જૂના સમયમાં કરતા) કપડાં પણ ટકાઉ અને પર્યાવરણને અનુકૂળ હોય એવા પહેરે છે , ફેશન પણ પ્રકૃતિને નુકસાન થાય નહિ એવી અપનાવવામાં આવે છે. આ ફેશનને “સ્લો ફેશન” કહે છે.

સ્લો ફેશન અને સ્લો લાઇફ થી કંપનીઓ ની ખરાબ ગુણવત્તાની પ્રોડક્ટ બનાવવાની પોલિસી થી બચી શકાય છે. એમાં સબ્સ્ક્રાઇબ કરવાની ચેનલોને બદલે મેમરિમાં રહેલું ક્ધટેન્ટ (ક્લાસિક ફિલ્મો, સિરીઝો, ગીતો વગેરે) જોવામાં આવે છે.

જ્યારે કંપનીઓ તોતિંગ બનવા લાગે ત્યારે એમને ગ્રાહકની માંગ સમજવાની જરૂર નથી રહેતી, તેઓ પોતાની “ઘરની ધોરાજી” ચલાવે છે. ગ્રાહકને તેઓ પોતાની મરજીથી વાળે છે.

આ ભયાનક મોડેલ આડેધડ ઔધોગિક ક્રાંતિ નું દુષ્પરિણામ છે. કેમકે ઉદ્યોગો જ્યારે સતત પ્રોડક્શન કરે, સતત માલ પેદા કરે, સતત નફાકારક ધંધો જુએ ત્યાર પછી એને એ પ્રોડક્ટ ને સતત બજારમાં ફરતી રાખવી પડે છે. પરિણામે તેઓ નબળી પ્રોડક્ટ બનાવે છે જેથી એમની પ્રોડક્ટ સતત વેચાતી રહે. તેઓ સતત ધૂમ નફો કમાતાં રહે.

આ મોડલના ગાંધી સખત વિરોધી હતા જેથી એમણે માપસર ઔદ્યોગિકરણ નું મોડેલ આપેલું જે ખાસ ચાલ્યું નહિ.. ઉપભોક્તાવાદ છેવટે ખોરાક, પાણી, શિક્ષણ, ચિકિત્સા બધાને એક પ્રોડક્ટ બનાવી દે છે.. માણસ પણ એક વેચાઉ પ્રોડક્ટ બની જાય છે.

જીવન જીવવાનો આનંદ અકબંધ રાખવા માટે સ્લો લાઇફ અને સ્લો ફેશન ને અપનાવ્યા સિવાય છૂટકો નથી.