દિલ્હી-NCRમાં પ્રદૂષણ ગંભીર સ્તરે: સુપ્રીમ કોર્ટે સરકાર પાસેથી વિગતવાર રિપોર્ટ માગ્યો

દિવાળી બાદ હવાની ગુણવત્તામાં પાંચ વર્ષનો સૌથી મોટો ઘટાડો; માત્ર 9 AQI સ્ટેશન કાર્યરત હોવાની માહિતી સામે આવી

ખાસ-ખબર ન્યૂઝ નવી દિલ્હી, તા.4

સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી-એનસીઆરમાં વધતા પ્રદૂષણના મામલામાં સુનાવણી કરી. કોર્ટે કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ (ઈઅચખ)ને સોગંદનામું દાખલ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો. ચીફ જસ્ટિસ બીઆર ગવઈ અને જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રનની બનેલી બેન્ચ એમસી મહેતા કેસની સુનાવણી કરી રહી હતી.
વરિષ્ઠ વકીલ અને એમિકસ ક્યુરી અપરાજિતા સિંહે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે દિવાળીના દિવસે, 37 હવા ગુણવત્તા દેખરેખ સ્ટેશનોમાંથી ફક્ત નવ જ સતત કાર્યરત હતા. તેમણે કહ્યું:
જો મોનિટરિંગ સ્ટેશનો કામ ન કરતા હોય, તો ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (ૠછઅઙ) ક્યારે અમલમાં મૂકવો તે અમે કેવી રીતે જાણી શકીશું? ઈઅચખને સ્પષ્ટ ડેટા અને એક્શન પ્લાન આપવા માટે નિર્દેશિત કરવા જોઈએ.
કોર્ટે ઈઅચખને પૂછ્યું કે દિલ્હી-ગઈછમાં પ્રદૂષણને ગંભીર સ્તરે પહોંચતું અટકાવવા માટે અત્યાર સુધી કયા પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. કોર્ટે કહ્યું કે પ્રદૂષણ ગંભીર સ્તરે પહોંચે તેની રાહ જોવાને બદલે સમયસર પગલાં લેવા જોઈએ.
ઈઅચખ વકીલે કહ્યું કે ઈઙઈઇ દેખરેખ માટે જવાબદાર છે.
એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટીએ ખાતરી આપી હતી કે બધી એજન્સીઓ રિપોર્ટ ફાઇલ કરશે.
એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (અચઈં) એ એક સાધન છે જે હવા કેટલી સ્વચ્છ અને શુદ્ધ છે તે માપે છે. તે વાયુ પ્રદૂષકોના સંભવિત સ્વાસ્થ્ય જોખમોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં પણ મદદ કરી શકે છે.
અચઈં મુખ્યત્વે પાંચ સામાન્ય વાયુ પ્રદૂષકોની સાંદ્રતાને માપે છે. આમાં ભૂમિ-સ્તરનું ઓઝોન, કણ પ્રદૂષણ, કાર્બન મોનોક્સાઇડ, સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ અને નાઇટ્રોજન ડાયોક્સાઇડનો સમાવેશ થાય છે. તમે તમારા મોબાઇલ ફોન પર અથવા સમાચારમાં અચઈંના આંકડા જોયા હશે, સામાન્ય રીતે 80, 102, 184, અથવા 250 જેવા નંબરોમાં.
વાયુ પ્રદૂષણના સ્તરને ચાર કેટેગરીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે. દરેક સ્તરના ચોક્કસ ધોરણો અને પગલાં હોય છે, જેને ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (ૠછઅઙ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. સરકાર આ ચાર કેટેગરીઓના આધારે નિયંત્રણો લાદે છે અને પ્રદૂષણ ઘટાડવાના પગલાં જારી કરે છે.

દિવાળી પછી અચઈં 400ને પાર થયો
દિવાળી પછી દિલ્હીની હવાની ગુણવત્તામાં તીવ્ર ઘટાડો થયો. ઈઙઈઇના જણાવ્યા અનુસાર, દિવાળી પછી દિલ્હીની હવામાં ફાઇન પાર્ટિક્યુલેટ મેટર (ઙખ2.5)નું સ્તર છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં સૌથી વધુ સ્તરે પહોંચી ગયું. દિવાળી પછીના 24 કલાકમાં, હવામાં ઙખ2.5નું સ્તર પ્રતિ ઘન મીટર 488 માઈક્રોગ્રામ સુધી પહોંચી ગયું. તહેવાર પહેલા તે 156.6 માઈક્રોગ્રામ હતું. 2021માં દિવાળી પછી દિલ્હીમાં ઙખ2.5નું સ્તર 454.5 હતું. 2022માં તે 168, 2023માં 319.7 અને 2024માં 220 હતું. સુપ્રીમ કોર્ટે 15 ઓક્ટોબરના રોજ દિવાળી દરમિયાન દિલ્હી-એનસીઆરમાં લીલા ફટાકડાના મર્યાદિત વેચાણ અને ઉપયોગને મંજૂરી આપી હતી. જોકે, કોર્ટના આદેશનો વિરોધ કરીને, દિલ્હી-એનસીઆરમાં દિવાળી પર આખી રાત ફટાકડા ફોડવામાં આવ્યા હતા. આના કારણે, દિવાળી પછી સવારે દિલ્હી-એનસીઆરમાં હવા ઝેરી બની ગઈ. ઈઙઈઇ અનુસાર, દ્વારકામાં એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (અચઈં) 417 પર પહોંચ્યો. અશોક વિહારમાં અચઈં 404, વઝીરપુર 423 અને આનંદ
વિહારમાં 404 હતો.
ઉચ્ચ સ્તરથી ઉપર અચઈં જોખમી
અચઈં એક થર્મોમીટર છે. તે તાપમાનને બદલે પ્રદૂષણ માપે છે. આ સ્કેલ હવામાં ઈઘ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ), ઘણઘગઊ (ઓઝોન), ગઘ2 (નાઇટ્રોજન ડાયોક્સાઇડ), ઙખ 2.5 (રજકણ પદાર્થ) અને ઙખ 10 પ્રદૂષકોનું પ્રમાણ માપે છે અને શૂન્યથી 500 સુધીના રીડિંગ્સ દર્શાવે છે. હવામાં પ્રદૂષકોનું પ્રમાણ જેટલું વધારે હશે, તેટલો અચઈં વધારે હશે. અને અચઈં જેટલું ઊંચું હશે, તેટલો જ ખતરનાક હવા હશે. જોકે 200 થી 300ની વચ્ચેનો અચઈં ખરાબ માનવામાં આવે છે, પરંતુ વર્તમાન પરિસ્થિતિ એવી છે કે રાજસ્થાન, હરિયાણા, દિલ્હી અને ઉત્તર પ્રદેશના ઘણા શહેરોમાં તે 300ને વટાવી ગયો છે. આ વધતો અચઈં ફક્ત એક આંકડો નથી. તે ભવિષ્યમાં થનારા રોગોના ભયનો સંકેત પણ છે.