ભારતમાં મતદાર યાદી તૈયાર કરવી એ વિશ્વની સૌથી મુશ્કેલ કાર્ય : મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર

દેશમાં મતદાર યાદીમાં થતી ગેરરીતિને લઈને વિપક્ષ ચૂંટણી પંચની કાર્યશૈલી પર સતત પ્રશ્ન ઉઠાવી રહી છે. આ દરમિયાન, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમારે કહ્યું છે કે, ‘ભારતમાં મતદાર યાદી તૈયાર કરવી એ વિશ્વના સૌથી મુશ્કેલ કામ છે.’ મંગળવારે સ્ટોકહોમમાં ચૂંટણી સુચિતા પે આયોજિત આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલનમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું હતું કે કાયદા અનુસાર દર વર્ષે સમીક્ષા દરમિયાન અને ચૂંટણી પહેલાં મતદાર યાદી માન્ય રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય પક્ષો સાથે શેર કરવામાં આવે છે.

હેરાફેરીના આરોપોને નકારી કાઢ્યા

CEC એ જણાવ્યું હતું કે, ‘1960 થી, માન્યતા પ્રાપ્ત રાજકીય પક્ષો સાથે મતદાર યાદી શેર કરવામાં આવી છે, જેમાં દાવાઓ, વાંધા અને અપીલની જોગવાઈ છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરની આ ટિપ્પણી કોંગ્રેસ સહિત વિપક્ષોએ ચૂંટણીમાં ધાંધલી કરવા માટે મતદાર ડેટામાં હેરાફેરી કરવાનો આરોપ લગાવ્યા બાદ આવી છે. ચૂંટણી પંચે આ આરોપોને વાહિયાત ગણાવ્યા છે.’ કાર્યક્રમને સંબોધતા જ્ઞાનેશ કુમારે કહ્યું કે, ‘મતદાર યાદી તૈયાર કરવી એ વિશ્વના સૌથી કઠોર અને પારદર્શક કાર્યોમાંનું એક છે, જે ચૂંટણી પ્રક્રિયાની ચોકસાઈ અને અખંડિતતાને મજબૂત બનાવે છે.’

મતદાર યાદી તૈયાર કરવી સૌથી મુશ્કેલ કામ: જ્ઞાનેશ કુમાર

આ કાર્યક્રમને સંબોધતા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારે કહ્યું કે, ‘મતદાર યાદી તૈયાર કરવી એ વિશ્વનું સૌથી મુશ્કેલ કામ છે, જે ચૂંટણી પ્રક્રિયાની ચોકસાઈ અને પવિત્રતાને મજબૂત બનાવે છે. આ મજબૂત પદ્ધતિએ વર્ષોથી સમગ્ર દેશમાં ચૂંટણીની વિશ્વસનીયતા જાળવવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. લગભગ 50 દેશોના ચૂંટણી વ્યવસ્થાપન સંસ્થાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા 100 થી વધુ સહભાગીઓ આ પરિષદમાં ભાગ લઈ રહ્યા છે.’

આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ચૂંટણી પંચે આ આરોપોને વાહિયાત ગણાવ્યા

મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારની આ ટિપ્પણીનો અર્થ બહુપક્ષીય છે. વિશ્વ પરિદ્રશ્યમાં ભારતમાં લોકશાહીનો મજબૂત આધાર બની ગયેલી ચૂંટણી પ્રક્રિયાની વિશેષતા પર પ્રકાશ પાડવાની સાથે, તે કોંગ્રેસ સહિત અનેક વિપક્ષી પક્ષો દ્વારા ચૂંટણીમાં ધાંધલી કરવા માટે મતદારોના ડેટા સાથે છેડછાડ કરવાના આરોપોનો સીધો અને સચોટ જવાબ પણ છે.

અગાઉ અને હવે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર, ચૂંટણી પંચે આ આરોપોને વાહિયાત ગણાવ્યા છે. લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા અને કોંગ્રેસના સાંસદે એક અખબારમાં લેખ લખીને ચૂંટણી પંચની નિષ્પક્ષતા પર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા અને મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ગોટાળાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. ચૂંટણી પંચે રાહુલ ગાંધીના આ આરોપોને વાહિયાત અને પાયાવિહોણા ગણાવીને ફગાવી દીધા હતા.

ભારતની ચૂંટણી અખંડિતતા, સ્કેલ અને વિવિધતા પર પ્રકાશ પાડતા, શ્રી કુમારે વિશ્વભરના અનેક દેશોના ચૂંટણી વ્યવસ્થાપન સંસ્થાઓ (EMB) માટે ક્ષમતા નિર્માણ કાર્યક્રમોમાં ચૂંટણી પંચની ભૂમિકાને પુનઃપુષ્ટિ આપી. આ પરિષદમાં લગભગ 50 દેશોના EMB નું પ્રતિનિધિત્વ કરતા 100 થી વધુ સહભાગીઓ ભાગ લઈ રહ્યા છે.