WHOની ચેતવણી આગામી સમયમાં ટીબીના વિક્રમી કેસ નોંધાઇ શકે છે

જીવનશૈલી પર ધ્યાન આપવામાં નહી આવે તો વ્યક્તિ તુરંત તેના ટેપનો ભોગ બનશે

સામાન્ય લોકો જે રોગનો અંત આવી ગયો હોવાનું સમજે છે તે ક્ષય, એટલે કે ટીબી રોગ 2022માં કોરોના પછી બીજા ક્રમે સહુથી વધુ દર્દી ધરાવતો ફેફસાના ચેપનો રોગ બન્યો છે. દક્ષિણ એશિયામાં તેનો સહુથી વધુ ફેલાવો નોંધાયો છે. ભારત અને વિશ્વના સ્વાસ્થ્ય પર આ એક મોટા ખતરા રૂપ બાબત છે. 2022માં અંદાજિ એક કરોડ સાઈઠ લાખ લોકોને તેના ચેપનો ભોગ બન્યા હોવાના અહેવાલ છે. તેમાંથી મોટા ભાગના – 7.5 મિલિયન લોકોને – પ્રથમ વખત વાયુજન્ય ફેફસાના રોગનું નિદાન થયું હતું. આ નોંધપાત્ર વાત એ છે કે એકવાર ટીબી થાય પછી તે ફરીથી થવાની શક્યતા વધી જતી હોય છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશના આંકડા મુજબ 1995માં તેણે આ રોગનું નિરીક્ષણ કરવાનું શરૂ કર્યું ત્યારથી ટીબીના નવા કેસોનો આ સૌથી વધુ વાર્ષિક રેકોર્ડ છે. તેના ગ્લોબલ ટ્યુબરક્યુલોસિસ રિપોર્ટ 2023માં, ડબ્લ્યુએચઓએ જણાવ્યું હતું કે તીવ્ર વધારો કોવિડ-ને કારણે સારવારમાં વિલંબ સાથે સંકળાયેલ હોઈ શકે છે. વિશ્વની ચોથા ભાગની વસ્તી બેક્ટેરિયા, માયકોબેક્ટેરિયમ ટ્યુબરક્યુલોસિસથી ચેપગ્રસ્ત છે, પરંતુ તંદુરસ્ત રોગપ્રતિકારક શક્તિ તેને ફેફસાના રોગ ઝઇમાં વિકાસ કરતા અટકાવી શકે છે. વાસ્તવમાં કોરોના રોગચાળા દરમિયાન તે સિવાયના ઓછું ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હોવાથી તેનો ફેલાવો ખુબ વધ્યો છે. ” પલ્મોનરી ટીબી ધરાવતા લોકો મોટી સંખ્યામાં (એક્સ્ટ્રા પલ્મોનરી ટીબી ત્યારે થાય છે જ્યારે તે ફેફસાંની બહારના વિસ્તારને ચેપ લગાડે છે, આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતમાં તેની આરોગ્યસંભાળ પણ લેવાઈ નથી. ટ્યુબરક્યુલોસિસ એક ચેપી રોગ છે જે બેક્ટેરિયા, માયકોબેક્ટેરિયમ ટ્યુબરક્યુલોસિસ દ્વારા થાય છે. બેક્ટેરિયા હવામાં ફેલાય છે અને જ્યારે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ ખુલ્લેઆમ ખાંસી કરે છે અને અન્ય વ્યક્તિ ઉધરસથી ઉડતા છાંટાના સંપર્કમાં આવે ત્યારે તે ફેલાય છે. તે સામાન્ય રીતે ફેફસાંને અસર કરે છે, પરંતુ શરીરના અન્ય ભાગોમાં પણ ફેલાઈ શકે છે. ડેટા સૂચવે છે કે સ્ત્રીઓ કરતાં વધુ પુરુષોને ટીબી થવાની શક્યતા વધુ હોય છે. એવો અંદાજ છે કે વિશ્વના તમામ લોકોમાંથી એક ચતુર્થાંશ લોકો બેક્ટેરિયા, માયકોબેક્ટેરિયમ ટ્યુબરક્યુલોસિસથી ચેપગ્રસ્ત છે. પરંતુ તે શરીરમાં વર્ષો સુધી નિષ્ક્રિય – અથવા નિષ્ક્રિય રહે છે. ચેપગ્રસ્ત લોકોમાંથી માત્ર 5% લોકો બેક્ટેરિયા સાથેના મૂળ ચેપ પછી બે વર્ષમાં આ રોગ વિકસાવે છે. જ્યારે કોઈ અન્ય કારણોસર વ્યક્તિની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડી જાય છે ત્યારે ચેપ ઘણીવાર ફાટી નીકળે છે. રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટી જવાના મુખ્ય કારણોમાંનું એક જીવનશૈલી, વધુ પડતો ખોરાક અને કુપોષણ પણ છે. “એચઆઇવી એક મોટું જોખમ બનાવે છે અને ડાયાબિટીસ રોગપ્રતિકારક શક્તિ માટે એક મહત્વપૂર્ણ ખતરો છે. ઠઇંઘ દારૂના સેવન અને ધૂમ્રપાનને વધારાના જોખમી પરિબળો તરીકે ઓળખે છે. જો કોઈ વ્યક્તિને સક્રિય ચેપ હોય પરંતુ સારવાર ન મળે, તો તેના મૃત્યુનું જોખમ ઊંચું છે.

કયા દેશોમાં ટીબીના સૌથી વધુ કેસ છે?
2022 માં, આફ્રિકા, દક્ષિણ એશિયા અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયાના ફક્ત આઠ દેશોમાં વિશ્વભરના તમામ નવા ટીબીના બે તૃતીયાંશ કરતાં વધુ કેસ નોંધાયા છે: ભારત, ઇન્ડોનેશિયા, ચીન, ફિલિપાઇન્સ, પાકિસ્તાન, નાઇજીરીયા, બાંગ્લાદેશ અને ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગો. ભારતમાં 2022 માં વિશ્વના ટીબીના 27% કેસ નોંધાયા હતા. સરકારી, બિન-સરકારી સંસ્થાઓ અને સામુદાયિક કાર્યક્રમોનું જૂથ, ધ સ્ટોપ ટીબી પાર્ટનરશિપના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર લ્યુસિકા ડીટીયુએ જણાવ્યું હતું કે અહેવાલ “એક સામાન્ય અંડરડોગ વાર્તા કહે છે.” રોગચાળા અને ઓછા નાણાકીય સંસાધનો સામે લડવા છતાં, ઘણા ટીબી આરોગ્ય સંભાળ પ્રદાતાઓએ તે 7.5 મિલિયન પ્રથમ વખતના કેસોનું નિદાન અને સારવાર કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું, ડીટીયુએ જણાવ્યું હતું.

દર વર્ષે ક્ષય રોગથી કેટલા લોકો મૃત્યુ પામે છે?
2022 માં, વૈશ્વિક સ્તરે અંદાજિત 1.3 મિલિયન મૃત્યુ ટીબી સાથે સંકળાયેલા હતા. આ 2020 અને 2021 બંનેમાં 1.4 મિલિયન ટીબી મૃત્યુના અનુમાન કરતાં ઓછું હતું, અને લગભગ 2019 માં નોંધાયેલા પૂર્વ-રોગચાળાના સ્તરો પર પાછા આવી ગયા હતા. પરંતુ તેના વાર્ષિક અહેવાલમાં, ઠઇંઘ એ જણાવ્યું હતું કે “ટીબી વિશ્વમાં મૃત્યુનું બીજું અગ્રણી કારણ રહ્યું છે. એકલ ચેપી એજન્ટ, કોવિડ-19 પછી,” અને તે ઇંઈંટ/અઈંઉજ કરતાં લગભગ બમણા મૃત્યુનું કારણ બન્યું હતું. એચઆઇવી સાથે જીવતા લોકોમાં ક્ષય રોગ એ મૃત્યુનું મુખ્ય કારણ છે, જેઓ ફેફસાના રોગ થવાની સંભાવના લગભગ 18 ગણી વધારે છે.

ક્ષય રોગથી થતા મૃત્યુને કેવી રીતે અટકાવશો?
યોગ્ય સારવાર સાથે, 85% લોકો ટીબીમાંથી સાજા થાય છે, તેથી વહેલા નિદાન એ મૃત્યુ ઘટાડવાની ચાવી છે. ટીબી સામેની એક રસી પણ છે, જે બીસીજી (બેસીલ કેલ્મેટ-ગ્યુરીન) તરીકે ઓળખાય છે. ઇઈૠ જબ સામાન્ય રીતે બાળકોને આપવામાં આવે છે અને લગભગ એક સદીથી તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તે મોટે ભાગે પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે અસરકારક છે, પરંતુ વૃદ્ધ લોકોમાં ઓછું અને એચઆઈવી/એઈડ્સ અથવા ડાયાબિટીસ જેવી પૂર્વ-અસ્તિત્વમાં રહેલી તબીબી સ્થિતિઓ ધરાવતા લોકોમાં પણ ઓછું અસરકારક છે. બીસીજી રસી મોટાભાગે પુખ્ત વયના લોકોમાં ટીબી રોગના ગંભીર સ્વરૂપો સામે રક્ષણ આપે છે. તે પુખ્ત વયના લોકોમાં ફેફસાના ટીબી સામે બહુ અસરકારક નથી, નવી રસીઓ વિકાસમાં છે, પરંતુ તેનો સમુદાય સ્તરે અમલ કરવાનો બાકી છે. જો ચેપ સક્રિય હોય, તો દર્દીઓ રોગનિવારક દવા લઈ શકે છે, જેમ કે દવા આઇસોનિયાઝિડ. ડબ્લ્યુએચઓ ભલામણ કરે છે કે જે લોકો ટીબીના દર્દીઓ સાથે સંપર્કમાં હોય તેઓએ પણ તેમના પોતાના ચેપને રોકવા માટે દવાઓ લેવી જોઈએ.