સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડીના નામે ફેલાવાતી વલ્ગારિટી

યહા સિર્ફ તીન ચીજ હી ચલતી હૈ : અશ્લીલતા, અશ્લીલતા અને અશ્લીલતા

ભારતમાં સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડીનો ઈતિહાસ દૂરદર્શન પર આવતા ગમ્મત ગુલાલ કાર્યક્રમ કરતા પણ જૂનો છે. સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડીની શરૂઆત ૧૯૮૦ના દાયકામાં થઈ ચૂકેલી પરંતુ તે ૨૦૦૦ પછી મુખ્ય પ્રવાહમાં પ્રવેશી. સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડિયન શરૂઆતમાં અંગ્રેજીમાં પર્ફોર્મ કરતા હતા પછી ધીમેધીમે હિન્દી અને પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડી શો શરૂ થયા. ૨૦૦૫માં ટીવી શો ધ ગ્રેટ ઇન્ડિયન લાફ્ટર ચેલેન્જએ સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડીની દિશા-દશા બદલી નાખી. આગળ જતાં ૨૦૧૦ પછીથી મેટ્રો-મેગા સિટીમાં ઓપન માઇક ઇવેન્ટ્સ ઓર્ગેનાઇઝ્ડ થવા લાગ્યા. ૨૦૧૫માં એઆઈબી પોગ્રામ દ્વારા આયોજિત એક સેલિબ્રિટી રોસ્ટે સ્ટેન્ડઅપ કોમેડીને મુખ્ય પ્રવાહમાં પ્રવેશ અપાવ્યો જેનાથી ભારે વિવાદ પણ થયો. અને ત્યારબાદથી લઈ આજસુધી દેશમાં સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડીયન દ્વારા કરાયેલી અશ્લીલ વાતો-હરકતો પર એક પછી એક વિવાદો થતા આવ્યા છે.એક સમય હતો જ્યારે સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડી એટલે પરિવાર સાથે બેસીને માણી શકાય તેવી રમૂજ, સામાજિક પ્રશ્નો પર કટાક્ષ અને જીવનની નાની-મોટી ઘટનાઓમાંથી જન્મતું નિર્દોષ હાસ્ય. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડીના એક વર્ગમાં બીભત્સ શબ્દપ્રયોગ, દ્વિઅર્થી સંવાદો અને સેક્સને કેન્દ્રમાં રાખીને રજૂ થતી સામગ્રીનો ભરપૂર ઉપયોગ થાય છે. વળી અશ્લીલતાનો આ અતિરેક અનફિલ્ટર્ડ હ્યુમર અથવા બોલ્ડ – ડાર્ક કૉમેડી તરીકે એવો પ્રચલિત બન્યો છે કે જાણે હાસ્ય માટે અશ્લીલતા અનિવાર્ય હોય! યહા સિર્ફ તીન ચીજ હી ચલતી હૈ : અશ્લીલતા, અશ્લીલતા અને અશ્લીલતા

સાચો સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડીયન એ છે જે અશ્લીલતા ફેલાવ્યા વિના પણ પેટ પકડીને હસાવે છે, સત્તાને પ્રશ્નો પૂછે છે, સમાજને અરીસો બતાવે છે અને માણસને વિચારતા કરી મૂકે છે. હવે જો એની કૉમેડીનો આધાર માત્ર ડબલ મીનિંગ ડાયલોગ્સ અને સેક્સી સ્ટોરીસ બની જાય તો ગઈ ભેંસ પાની મે. સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડીયન ઓડિયન્સને હસાવવા માટે પોતાના જ માતા-પિતા, મિત્રો કે પરિવારના સભ્યોની ગંદી મજાક ઉડાવવા લાગ્યા છે. કેટલીકવાર સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડીયન માત્ર ફેમસ અને વાયરલ થવા માટે કોઈપણ હદ વટાવી દે છે તે આપણે જોતા આવ્યા છીએ. આશ્ચર્યજનક બાબત તો એ છે કે, ઓડિયન્સમાંથી એક જણ વિકૃત વાત પર હસે છે ત્યારે બાકીના લોકો પણ એવું માની લે છે કે આ હસવા જેવું જ છે અને તેઓ પણ હસવા લાગે છે. આ પ્રકારની વિચારધારા જ સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડીના નામે પીરસાતી વલગારીટીને પ્રોત્સાહન આપે છે.સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડીયન દ્વારા ફેલાવાતા માનસિક પ્રદૂષણ અને કરાતી અસંસ્કારીતાની ઉલટીની સમાજ પર હાનિકારક અસર પડી રહી છે. યુવાનોની ભાષા અભદ્ર બની રહી છે, મહિલાઓ પ્રત્યેનો આદર ઘટી રહ્યો છે અને બાળકોનું વર્તન વિચિત્ર થઈ રહ્યું છે. જ્યારે ગંદી ગાળો અને વાહિયાત વાતો સામાન્ય મનોરંજન તરીકે સ્વીકારાઈ જાય ત્યારે તે સમાજના સાંસ્કૃતિક સ્વાસ્થ્ય માટે ચિંતાનો વિષય બને છે. જેમ મીડિયા પ્લેટફોર્મ માટે સેન્સરશિપ કે કન્ટેન્ટ ગાઈડલાઈન્સ છે તેમ સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડી માટે પણ એક આકરી આચારસંહિતા હોવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને જ્યારે આ કન્ટેન્ટ સોશિયલ મીડિયા દ્વારા કરોડો યૂઝર્સ સુધી સરળતાથી પહોંચી રહ્યું હોય.એક સારો વ્યંગ્યકાર સમાજની ખામીઓ પર પ્રકાશ પાડે છે. એક સારો હાસ્યકાર સામાન્ય ઘટનામાંથી અસામાન્ય રમૂજ શોધી કાઢે છે. પરંતુ જ્યારે મંચ પર વારંવાર એક જ પ્રકારના જાતીય સંકેતો, ગાળો અને અંગત જીવનની અતિશય ચર્ચા થવા લાગે ત્યારે હાસ્યનું સ્થાન સસ્તી લોકપ્રિયતા લઈ લે છે. ચીપ પબ્લિસિટી મેળવેલા કે મેળવવા માંગતા સ્ટેન્ડઅપ કૉમેડીયનએ ગંભીરતાથી સમજવું – સ્વીકારવું પડશે કે કૉમેડી માટે સેક્સ જરૂરી નથી, સર્જનાત્મકતા જરૂરી છે. આંનદ માટે અશ્લીલતા જરૂરી નથી, અવલોકનશક્તિ જરૂરી છે. ​વિશ્વના અનેક દિગ્ગજ કલાકારોએ સાબિત કર્યું છે કે દાંત કઢાવવા કે દાટ લગાવવા માટે બક@#$ની જરૂર નથી, બુદ્ધિની જરૂર છે. હાસ્ય, વ્યંગ, રમૂજ, કટાક્ષ એ હૃદયને હળવા કરવાના સાધન છે, મગજને પ્રદૂષિત કરવાના નહીં.

 શું સરકાર માત્ર પ્રેક્ષક બનીને તાળીઓ પાડતી રહેશે?

સમાજમાં હાસ્ય અને વ્યંગના નામે ફેલાવાતી અશ્લીલતા અને અસંવેદનશીલતા માત્ર મનોરંજનનો વિષય નથી રહ્યા પરંતુ એક સામાજિક સમસ્યા બની ગયા છે. કૉમેડીના નામે નાના-મોટાઓના મન-મગજમાં જાણ્યે-અજાણ્યે વલગારીટી પીરસાઈ છે ત્યારે પ્રશ્ન થાય છે કે, આ અંગે સરકારની ભૂમિકા શું છે? શું માત્ર સેન્સરશીપના નિયમો બનાવવાથી જવાબદારી પૂરી થઈ જાય છે? અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના નામે જે રીતે સંસ્કૃતિનું અધઃપતન થઈ રહ્યું છે, તેના પર સરકારનું પ્રેક્ષક બનીને તાળીઓ પાડતું રહેવું એ કેટલા અંશે યોગ્ય? કાયદાઓ કાગળ પર રહેવાને બદલે અમલીકરણની અપેક્ષા રાખે છે. સરકારે સ્ટેન્ડઅપ કોમડિયન્સ પર લગામ લગાવવાની સાથે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પરની અશ્લીલ સામગ્રી સામે કડક વલણ દાખવવાની તાતી જરૂર છે. આફ્ટરઓલ સમાજની માનસિકતાનું પતન અટકાવવું એ પણ રાષ્ટ્રનિર્માણનો જ એક અંશ છે.