માં શક્તિનું અવતરણ એટલે નવરાત્રી

રાજેશ ત્રિવેદી

નવરાત્રી એ પાવન શક્તિનો પર્વ આ દિવશો માં પૂજન અર્ચનથી ઉર્જાનો સંચાર થાઈ

11 ઓક્ટોબરથી આપણે આંગણે શારદીય નવરાત્રી રૂમઝૂમ કરતી આવી રહી છે

નવરાત્રી એટલે ધર્મ, સંસ્કૃતિ સાથે વિજ્ઞાન અને મનનીય ભાવનો સમન્વયલ જગત જનનીના આરાધ્ય દિવસો નવરાત્રી. દર વર્ષની માફક તા. ૧૧-૧૦-૨૦૨૬ (આસો સુદ-૧)થી આપણે આંગણે શારદીય નવરાત્રી મહોત્સવ રૂમઝૂમ કરતો આવી રહ્યો છે. ત્યારે નવરાત્રીના નવલા દિવસોમાં આપણે પુજન, અર્ચન, હોમ હવન કરીએ સાથે સાથે આપ સર્વેને શુભકામના અને ઉતરોત્તર પ્રગતી કરો અને આપની મનોકામનાં પૂર્ણ થાય તેવી માતાજી પાસે પ્રાર્થના સહ અભ્યર્થના – નવરાત્રિના નવલા દિવસો વિશે વાત કરીએ તો સમગ્ર હિંદુઓને જ્યારે નવરાત્રી શબ્દ નામ સાંભળતા જ માનસ-પટ અત્યંત ભાવુક બની જતું હોય છે. અને જ્યારે તેમાં પણ ગુજરાતીના માનસપટ પર નવરાત્રી એટલે નવરાત્રીનો તહેવાર નવ દિવસ સુધી હર્ષ ઉત્સાહ સાથે ઉજવવામાં આવે છે. જેમાં ધાર્મિક ભક્તિ ભાવ નો અનોખો મહિમા છે. આ તહેવાર સમગ્ર ભારત રાષ્ટ્રમાં ઉજવવામાં આવે છે. પણ ગુજરાત જેવા ગરબા માતાજીની આરાધના સાથે ક્યાય રમાતા નથી (અત્યારે ભારત બહાર અમેરિકા, બ્રિટન, આફ્રીકા જેવા રાષ્ટ્રમાં ગુજરાતી સોસાયટી બનેલી છે. ત્યાં પણ નવરાત્રી દરમ્યાન ભક્તિની આરાધના ગરબા સાથે કરવામાં આવે છે.) નવરાત્રીમા માતાજીની આરાધના કરવામાં આવે છે. જેને ઘણા રૂપો છે. દેવી એ શક્તિનું રૂપ છે. જે બુરાઈનો નાશ કરે છે . શિવની પત્ની પાર્વતીના પણ ઘણા રૂપો છે. નવરાત્રીમાં નવ દિવસ દેવ,દેવીઓને પ્રસન્ન કરવામાં પૂજા-પાઠ અને ચંડીપાઠ કરવામાં આવે છે. અને આ દિવસો પાઠ પૂજામાં સર્વોચ્ચ – શ્રેષ્ઠ દિવસો છે. જેમાં લક્ષ્ય પ્રાપ્તિ મેળવી શકાય છે. નવરાત્રી એ એકતા અને અસત્ય પર સત્યના વિજયના પ્રતીકરૂપ તહેવાર છે. નવરાત્રી ઉત્સવ માનવીને પોતાની ભૂલો સમજીને તેને સુધારવાની, માતાજીની આરાધના દ્વારા તક મળે છે. આ દિવસો માં પૂજન અર્ચન થી આખા વર્ષ દરમ્યાન સંચિત થયેલ ઉર્જા નો સંચાર થાય છે. પાવન શક્તિ નું પર્વ એટલે નવરાત્રી. આ પવિત્ર નવરાત્રીના દિવસોમાં અનુષ્ઠાન કરવાથી આંતરિક ઉર્જામાં વધારો થાય છે. શેરી શેરી, મહોલ્લામાં નવરાત્રિ પર્વ પૂર્વ ધાર્મિક ભાવ થી ઉજવાય છે.

વર્ષમાં ધાર્મિકતા અનુસાર ચાર નવરાત્રીની ઉજવણી કરવામાં આવે છે.
(૧) ચૈત્રી નવરાત્રી :– જેને વસંત નવરાત્રી પણ કહેવામાં આવે છે. આ તહેવાર વસંત ઋતુ (માર્ચ-એપ્રિલ)માં ઉજવાય છે. આ ઉત્સવને અમુક જગ્યાએ રામા નવરાત્રી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
(૨) અષાઢ નવરાત્રી :– આને ગુપ્ત નવરાત્રી કે ગાયત્રી કે શાકંભરી નવરાત્રી પણ કહેવામાં આવે છે. અષાઢ (જુન -જુલાઈ) મહિનામાં આવે છે.અષાઢ નવરાત્રી (ગુપ્તનવરાત્રી) અષાઢ શુક્લ પક્ષ (ચંદ્રના વધવાના તબક્કા) દરમ્યાન અનુસરવામાં આવે છે.
(૩) આસો નવરાત્રી :– જેને શરદ નવરાત્રી પણ કહેવામાં આવે છે. આ ખુબ જ મહત્વની નવરાત્રી છે. જે આવી રહી છે. જેની હાલ ઉજવણીમાં આપણે સૌ મશગુલ છીએ. તેને માન્ય રીતે મહા નવરાત્રી કહેવાય છે. તેની ઉજવણી શરદ (શિયાળાની શરૂઆત સપ્ટેમ્બર ઓક્ટોબર) નાં સમયે થાય છે.
(૪) માઘ નવરાત્રી :- માઘ નવરાત્રી મહા નવરાત્રી જે જાન્યુઆરી -ફેબ્રુઆરી મહિનામાં આવે છે.

માતાજીના સ્વરૂપ:- નવરાત્રી દરમ્યાન શક્તિના નવ સ્વરૂપે માતાજીની પુજા થાય છે
(૧) શૈલપુત્રી
(૨) બ્રહ્મચારીણી
(૩) ચંદ્ર ઘંટા
(૪) કુષ્માંડા
(૫) સ્કંદમાતા
(૬) કાત્યાયની
(૭) કાલીયાત્રી (કાલરાત્રિ)
(૮) મહાગૌરી
(૯) સિદ્ધિદાત્રી

માતાજીની સાધના/ઉપાસના :- સૌથી મહત્વની અને જરૂરી બાબત જો નવરાત્રી ઉત્સવમાં હોય તો તે સાધના/ઉપાસના છે.

નીચે મુજબની સાધના દ્વારા આપણી તમામ મનોકામના ચોક્કસ ધ્યેય પ્રાપ્તિ આ સારા – પવિત્ર દિવસોમાં માતાજી સુધી પહોચે છે. અને પર્યાપ્ત ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
(૧) શ્રદ્ધા :– આ નવરાત્રી દરમ્યાન માતાજીની જે સાધના કાલા-વાલા, કે પુજન અર્ચન કરો તે પુર્ણ શ્રદ્ધા અને વિશ્વાસ સાથે થાય તે અત્યંત જરૂરી અને મહત્વનું છે. એટલે શ્રદ્ધા પ્રથમ પાયાનું અને મહત્વનું નિરૂપણ સ્વરૂપ છે.
(૨) ધૈર્ય :– શ્રદ્ધા બાદ ધૈર્ય (ધીરજ) પણ એટલું જ મહત્વનું અને નિર્ણાયક પરીબળ છે.પુજન પાઠમાં મંત્ર જાપ પછી માનવી સામાન્ય રીતે ત્વરિત પરિણામની આશા રાખતો હોય છે.પરંતુ માતાજીના મંત્ર જાપ દ્વારા માતાજી પૂર્વ કર્મ બાળતાહોય છે. પરંતુ જેથી તે કર્મ બળતા વાર લાગે છે. પૂર્વ કર્મ મળ્યા બાદ જ તેની યોગ્યતા કે ફળશ્રુતિ પ્રાપ્ત થતી હોય છે. જેથી ધૈર્ય (ધીરજ) એ મહત્વની બાબત છે.
(૩) શુધ્ધિ :– આપ સર્વ જાણીએ છીએ કે ધાર્મિક વિધિમાં શુધ્ધી (શુધ્ધતા, ચોખ્ખાઈ)અનિવાર્ય અવિભાજ્ય બાબત છે. જેમકે સ્થાન શુધ્ધિ, શરીર શુધ્ધિ, મન શુધ્ધિ, ક્રિયા શુધ્ધિ, દ્રવ્ય શુધ્ધિ દરેક બાબતો આપણે જાણતા જ હોય પણ દ્રવ્ય શુધ્ધિ ખુબ જ અગત્યની અને જરૂરી છે કે જે પૂજન પાઠ, અર્ચન થતા હોય તે ખર્ચ (પૈસા)શુદ્ધ હોવા જોઈએ, નહિ કે અનીતિના કે ભ્રષ્ટચારના જેનાથી પરિણામ લાભમાં અનેક ગણો ફેર પડે છે. શુદ્ધ દ્રવ્યને કારણે પરિણામ સચોટ અને ત્વરિત મળતું હોય છે.
(૪) આસન :– પૂજન પાઠના આસન કાયમી એક જ જગ્યાએ રહેવું જોઈએ જેથી તેનું ઉત્તર દાયિત્વ અવલંબિત રહે છે. અને એક જગ્યાના આસનને કારણે અનોન્ય ઉર્જા પ્રાપ્ત થાય છે.અને તે ઉર્જા પરિણામની પ્રાપ્તિ સુધી ઝડપથી લઈ જાય છે. જેથી પુજન પાઠ દરમ્યાનનું આસન (સ્થાન) નિશ્ચિત હોવું જોઈએ.

વિજયા દશમી:– નવરાત્રીના અંતે છેલ્લે દિવસે વિજયા દશમીની ઉજવણી ભવ્યતિ ભવ્ય રીતે ઉજવીએ છીએ . કહેવાય છે કે બુરાઈ પર વિજયા દશમીના દિવસે ભલાઈ (રામ) ની જીત થઈ હતી. તેની ઉજવણી માટે દશેરા દરમ્યાન રામ લીલા ભજવાય છે. જેના અંતમાં રાવણ, કુંભકર્ણ અને મેઘનાથના પુતળાનું દહન કરવામાં આવે છે.(આમ તો રાવણના વધ માટે સ્વયં ભગવાને જન્મ લેવો પડયો હતો તેવા તે પ્રખર શિવ હિમાયતી આરાધ્ય ભક્ત હતા).