પૃથ્વી પર સ્વર્ગ ગણાતી કાશ્મીર ખીણ આકરી ગરમીનો ભોગ બની

132 વર્ષો પછી કાશ્મીરમાં ગરમીએ માઝા મુકી છે

પૃથ્વી પર સ્વર્ગ ગણાતી કાશ્મીર ખીણ જુલાઈમાં આકરી ગરમીનો ભોગ બની છે. ગયા અઠવાડિયે અહીં લઘુત્તમ તાપમાને 132 વર્ષ જૂનો રેકોર્ડ તોડ્યો હતો. એટલે કે ખીણની ઠંડી રાતોમાં પણ ગરમીનો અનુભવ થઈ રહ્યો છે. ખીણમાં તાપમાન ઉત્તર ભારતના ઘણા ગરમ રાજ્યો કરતા વધારે નોંધાઈ રહ્યું છે. ખીણમાં સ્થિતિ એટલી ભયાનક બની ગઈ છે કે ગરમીના કારણે વાતાવરણમાં ઓક્સિજન ઘટી જવાને કારણે શાળાઓ બંધ કરી દેવામાં આવી છે અને લેહથી ફ્લાઈટ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.

ધરતીનું સ્વર્ગ એટલે કે કાશ્મીર ખીણના શ્રીનગરમાં, ગયા રવિવારે એટલે કે 28મી જુલાઈના રોજ લઘુત્તમ તાપમાન 24.6 ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું, જે રાતને સિઝનની સૌથી ગરમ રાત બનાવી હતી. આ તાપમાન અહીં સામાન્ય કરતાં 48.8 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધારે નોંધાયું હતું, જે છેલ્લા 132 વર્ષમાં ત્રીજા નંબરનું સૌથી વધુ લઘુત્તમ તાપમાન છે.

એક સ્વતંત્ર હવામાન આગાહીકર્તાએ જણાવ્યું હતું કે અગાઉ 26 જુલાઈ 2021ના રોજ 24.8 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સાથે બીજું સૌથી વધુ લઘુત્તમ તાપમાન નોંધાયું હતું. 21 જુલાઈ, 1988ના રોજ અહીં સૌથી વધુ લઘુત્તમ તાપમાન 25.2 ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું. એટલે કે સામાન્ય રીતે ઠંડી ગણાતી કાશ્મીરની આ ત્રણ રાત સૌથી ગરમ હતી.
શ્રીનગરમાં જ રવિવારે મહત્તમ તાપમાન 36.2 ડિગ્રી સેલ્સિયસ હતું. પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, આ પહેલા 9 જુલાઈ, 1999ના રોજ ખીણમાં મહત્તમ તાપમાનનો પારો 37 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયો હતો. તે જ સમયે, 11 જુલાઈ, 1988 ના રોજ, મહત્તમ તાપમાન 34.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું, જે આજ સુધીની સૌથી ગરમ રાત્રિ પણ હતી. 10 જુલાઈ, 1946ના રોજ શ્રીનગરમાં સૌથી વધુ 38.3 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન નોંધાયું હતું.

શું વિશ્ર્વમાં વધતી જતી ગરમી જવાબદાર છે?
હવામાનશાસ્ત્રીઓ સામાન્ય રીતે માને છે કે ગ્લોબલ વોર્મિંગને કારણે સમગ્ર વિશ્વમાં આબોહવા પરિવર્તન થઈ રહ્યું છે. તેની અસર કાશ્મીર ખીણમાં પણ જોવા મળી રહી છે અને સ્થાનિક લોકો આકરી ગરમીનો સામનો કરી રહ્યા છે. હવે આ જગજાહેર છે કે ગ્લોબલ વોર્મિંગ માટે માનવ પ્રવૃત્તિઓ સૌથી વધુ જવાબદાર છે. આખી દુનિયામાં ચર્ચા થઈ રહી છે કે જો ગ્લોબલ વોર્મિંગને કાબૂમાં લેવું હોય તો માનવીએ સજાગ રહેવું પડશે.

2019ના એક અહેવાલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે કાશ્મીર ખીણનું તાપમાન 1980 થી 2016 વચ્ચે સરેરાશ 0.8 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધ્યું છે. આ પછી ઈન્ટરનેશનલ સેન્ટર ફોર ઈન્ટીગ્રેટેડ માઉન્ટેન ડેવલપમેન્ટે તેના રિપોર્ટમાં કહ્યું છે કે જો કે ગ્લોબલ વોર્મિંગ 1.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી મર્યાદિત હોઈ શકે છે. પરંતુ હિન્દુકુશ પર્વતમાળામાં તાપમાનમાં 0.3 ડિગ્રી વધુ વધારો થવાની સંભાવના છે.

કુદરત પરિવર્તનના સંકેતો આપે છે
જોકે, નિષ્ણાતો કહે છે કે એ વાત સાચી છે કે ગ્લોબલ વોર્મિંગના કારણે તાપમાન વધી રહ્યું છે. આ સિવાય એક સત્ય એ પણ છે કે કુદરત દ્વારા આપવામાં આવેલી વસ્તુઓ સમયાંતરે બદલાતી રહે છે. આ એક સંકેત છે કે માનવસર્જિત તમામ સમસ્યાઓ જે ઊભી થઈ છે તેમાં ફેરફાર કરીને તેનું નિરાકરણ લાવી શકાય છે.

નહીં તો સ્થિતિ વધુ વણસી શકે છે. નિષ્ણાતો ઉદાહરણ આપે છે કે ઘણી નદીઓ એવી પણ છે કે જેમાં સામાન્ય રીતે પૂર નથી આવતું. પરંતુ વર્ષો પછી જે નદીઓમાં પાણીનો ધોધ વહે છેે તે પુન:પ્રાપ્ત થવાની તક આપતી નથી. તેથી જ કુદરત તેના નિયમિત ચક્ર મુજબ સમયાંતરે આવા સંકેતો આપતી રહે છે. જેનું કારણ માણસ વધુને વધુ પ્રદુષણ કરી રહ્યો છે જેનો ભોગ કુદરતી ઘટના બને છે.

વરસાદનો અભાવ પણ એક મહત્વનું કારણ છે
હવામાનશાસ્ત્રીઓ એમ પણ કહે છે કે સામાન્ય રીતે વરસાદ પૃથ્વી પરથી ગરમી છોડે છે અને તાપમાનમાં ઘટાડો કરે છે. આ વખતે ઉનાળાની ઋતુમાં કાશ્મીર ખીણ સહિત સમગ્ર ઉત્તર ભારતમાં ઓછો કે વરસાદ થયો નથી. આ સમયે પણ ઉત્તર ભારતના ઘણા રાજ્યો હજુ પણ વરસાદની રાહ જોઈ રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં આ રાજ્યોની સાથે કાશ્મીરનું તાપમાન પણ વધી રહ્યું છે. જો કે વધુ પડતા ભેજને કારણે ઘણા રાજ્યોમાં તાપમાનનો પારો નથી અનુભવાઈ રહ્યો પરંતુ ભેજવાળી ગરમી લોકોને બેચેન બનાવી રહી છે.