એ ફોર એપલ, એ ફોર અમેરિકા

કાર્તિકોલોજી: કાર્તિક મહેતા

ભારતમાં એપલનું નવું ફોન મોડેલ લોન્ચ થયું અને એને ખરીદવા લાઈનો લાગી. તુલના કરીને જુઓ તો ભારતની ટોચની પચાસ કંપનીઓની નેટવર્થનો સરવાળો કરવામાં આવે તો પણ એ એપલની એકલાની નેટવર્થ કરતા ઓછો છે. ભારત અને અમેરિકા બેયના શેર બજાર નવી નવી ઊંચાઈઓ સર કરી રહ્યા છે. વળી સોના અને ચાંદીના ભાવ પણ એના ઐતિહાસિક સર્વોચ્ચ સ્તર ઉપર છે. સરકારો પાસે નાણાભંડોળ પણ મબલખ છે.જગતની વસ્તી પણ ઇતિહાસમાં એના સર્વોચ્ચ શિખર ઉપર છે.વેપાર ધન્ધામાં એક્ધદરે બરકત છે. આવી તેજી , આવી બરકત આમતો આનંદનો વિષય છે છતાં અમેરિકન અર્થશાસ્ત્રીઓ ડરી રહ્યા છે અને આ આગઝરતી તેજી અને એકદમ હિટ પકડેલી ઇકોનોમીને તેઓ ઠંડી પાડવા ટ્રાય કરી રહ્યા છે. એમનો અભ્યાસ કહે છે કે અતિ તેજી પછી કપરી મંદી આવે છે જેને જીરવવી અઘરી હોય છે. આથી તેઓ વ્યાજ દરો સાથે રમત કરીને , વ્યાજદરો માં વધઘટ કરીને આવતી મંદીની ઘાતક અસરો ઘટાડવા પ્રયાસ કરે છે. આખા જગતનું અર્થતંત્ર આજે અમેરિકા ઉપર આધારિત છે. આજની બધી બરકત અને આ પ્રચંડ ટેક્નોલોજિકલ વિકાસ, સુખસુવિધા ની સગવડો પાછળ પણ અમેરિકન અર્થનીતિ જવાબદાર છે. આદમ સ્મિથ નામ જાણીતું છે જેણે મુક્ત અર્થતંત્રની ભલામણ કરી હતી. આદમ સ્મિથે કહેલું કે નાણાં (ચલણ)ને ગોલ્ડના પીઠબળની જરૂર નથી.એમની આ વાત આજે ખરેખર સાકાર થઈ છે.

આજે જે ચલણી નોટો છપાય છે એને સોનાનું પીઠબળ નથી. આઈન રેન્ડ નામની અમેરિકન વિચારક એટલી હદે ભલામણ કરતી ગઈ કે જગતને સરકારોની જરૂર જ નથી. મુક્ત અર્થતંત્ર વડે આખું જગત ચાલી શકે એમ છે.અમેરિકનો હાડોહાડ વેપારીઓ છે. અમેરિકન ફેડરલ રિઝર્વના એક નિર્ણયની અસર જગતના તમામ દેશોને થાય છે એ હદે આપણે અમેરિકન અર્થતંત્ર સાથે મુશ્કેટાટ જોડાયેલા (કે ફસાયેલા?? ) છીએ. આજે સરેરાશ ભારતીયને અમેરિકન પ્રોડક્ટ વિના નથી ચાલતું. ચીન કે રશિયા જેવા કડક દેશમાં પણ ઠેર ઠેર મેક ડોનાલ્ડ અને એપ્પલ સ્ટોર્સના ભવ્ય સ્થાપત્યો છે. બ્રશ કરવા કોલગેટ જોઈએ છે, નાસ્તો કરવા કેલોગ્સ કે નેસ્લે ની મેગી જોઈએ છે, નાહવા જાવ તો યુનિલીવર અને પ્રોક્ટર ગેમ્બલના સાબુ શેમ્પુ વિના નથી ચાલતું તો પીઝા પાસ્તા અને મેક્સિકન ફૂડના અમેરિકન આઉટલેટ પણ ઠેર ઠેર છે. પાણી નથી આવતું ત્યાં કોકાકોલા અને પેપ્સી મળે છે. અરે સ્કેચર્સ કે નાઇકીના શૂઝ પાછળ ભારત સહિત આખું જગત ઘેલું છે. અમેરિકન ફેડરલ રિઝર્વ નામની બેન્ક અમેરિકાની સેન્ટ્રલ બેન્ક છે જેમ ભારતમાં રિઝર્વ બેન્ક છે. આ અમેરિકન ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજ દરોમાં વધઘટ કરીને અમેરિકન અર્થતંત્રને ગરમ કે ઠંડુ પાડે છે. ભારતીય બુદ્ધિ બળ ઉપર ઘણે અંશે નિર્ભર એવી અમેરિકાની ટેક્નોલોજિકલ કોર્પોરેશન્સ જેમકે ફેસબુક (મેટા) , ટ્વીટર , એપ્પલ , ગુગલ ,માઈક્રોસોફ્ટ, ઇન્ટેલ ,આઈ બી એમ , એમેઝોન ઇત્યાદિ ને કારણે અમેરિકન બજાર સખ્ત રીતે તેજી અનુભવે છે. આ ઉપરાંત કોકાકોલા પેપ્સી , યુનીલુવ્ર , પ્રોક્ટર ગેમ્બલ , કોલગેટ ,નેસ્લે જેવી અનેક મળતી નેશનલ કમ્પનીઓ આખા વિશ્વમાં પોતાની ઇંદ્રજાળ ધરાવે છે. અમેરિકન ફેડરલ રિઝર્વ એક અતિ-શક્તિશાળી સંસ્થા છે. દેખીતી રીતે ભલે વિશ્વ ઉપર વિવિધ સરકારો રાજ કરતી દેખાય પણ વાસ્તવમાં આખા જગતના વ્યાપારોને અમેરિકન ફેડરલ રિઝર્વ નિયંત્રિત કરે છે. ભારતીય શેર બજારની લાલચોળ તેજી પણ અમેરિકન ફેડરલ રિઝર્વના વ્યાજદરોના નિર્ણયને આભારી છે. અમેરિકામાં સ્થપાયેલી જંગી મલ્ટીનેશનલ કોર્પોરેશન્સ પણ આડકતરી રીતે ફેડરલ રિઝર્વની માનસ સંતાનો છે. કેમ ભારત આવી મલ્ટી નેશનલ બનાવી શક્યું નહિ ? કેમ અમેરિકાની સેન્ટ્રલ બેન્ક એવી ફેડરલ રિઝર્વનો એક નિર્ણય આખા જગતને અસર કરે છે ? કેમ અમેરિકન ડોલર વૈશ્વિક કરન્સી છે ?કેમ ભારતીય બનાવટના ફોન લેવા કે જુતા લેવા લાઈનો નથી લાગતી ?કેમ ભારતની ટૂથપેસ્ટ કે ભારતના પગરખાં પાછળ દુનિયા ઘેલી નથી?

આજે સરેરાશ ભારતીયને અમેરિકન પ્રોડક્ટ વિના નથી ચાલતું, ચીન કે રશિયા જેવા કડક દેશમાં પણ ઠેર ઠેર મેક ડોનાલ્ડ અને એપલ સ્ટોર્સના ભવ્ય સ્થાપત્યો છે