ડૉ.દેવજી સાંખટ (એડવોકેટ) ઓર્ડર-ઓર્ડર
ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આધાર કાર્ડ સબમિટ કરીને ઓનલાઇન પોર્ટલ પર મફત નોંધણીની સુવિધા
- Advertisement -
ભારતમાં નવો બિઝનેસ (વ્યવસાય) શરૂ કરવો એ માત્ર એક અદ્ભુત આઈડિયા કે આર્થિક મૂડી સુધી સીમિત નથી, પરંતુ તેને કાયદાકીય પીઠબળ આપવું એટલું જ અનિવાર્ય છે. જો લીગલ પ્રોસેસ (કાનૂની પ્રક્રિયા) યોગ્ય રીતે ન કરવામાં આવે, તો ભવિષ્યમાં ભારે દંડ અથવા બિઝનેસ બંધ થવાની નોબત આવી શકે છે. ભારતમાં નવો વ્યવસાય શરૂ કરવા અને તેના સંચાલન માટે કેન્દ્રીય અને રાજ્ય સ્તરના અનેક કાયદાકીય અધિનિયમો (Acts and Laws) લાગુ પડે છે. જો તમે પ્રાઈવેટ લિમિટેડ કંપની કે LLP શરૂ કરી રહ્યા હોવ, તો તેનું નિયમન મિનિસ્ટ્રી ઓફ કોર્પોરેટ અફેર્સ (MCA) દ્વારા ધ કંપનીઝ એક્ટ, ૨૦૧૩ અથવા ધ લિમિટેડ લાયબિલિટી પાર્ટનરશિપ એક્ટ, ૨૦૦૮ હેઠળ થાય છે; જ્યારે પરંપરાગત ભાગીદારી પેઢી માટે ધ ઇન્ડિયન પાર્ટનરશિપ એક્ટ, ૧૯૩૨ લાગુ પડે છે. કરવેરા પ્રણાલી માટે પ્રત્યક્ષ કર હેઠળ ધ ઇનકમ ટેક્સ એક્ટ, ૧૯૬૧ અને પરોક્ષ કર માળખા માટે ધ સેન્ટ્રલ ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસીસ ટેક્સ એક્ટ, ૨૦૧૭નું પાલન કરવું અનિવાર્ય છે. આ ઉપરાંત, સ્થાનિક સ્તરે વેપાર ચલાવવા માટે રાજ્ય સરકારના શ્રમ વિભાગ હેઠળ ધ શોપ્સ એન્ડ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ એક્ટ (ગુમાસ્તા ધારો), બ્રાન્ડની સુરક્ષા માટે ધ ટ્રેડમાર્ક્સ એક્ટ, ૧૯૯૯ અને લઘુ ઉદ્યોગોના રક્ષણ માટે ધ માઇક્રો, સ્મોલ એન્ડ મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝીસ ડેવલપમેન્ટ એક્ટ, ૨૦૦૬ (MSMED Act, 2006) જેવા મુખ્ય કાયદાકીય માળખા હેઠળ બિઝનેસની તમામ લીગલ પ્રોસેસ પૂર્ણ કરવાની રહે છે.
વ્યવસાયનું કાનૂની માળખું નક્કી કરવું
ભારતમાં નવો વ્યવસાય શરૂ કરવાનું સૌથી પહેલું અને પાયાનું પગલું તમારા બિઝનેસનું કાનૂની સ્વરૂપ નક્કી કરવાનું છે. જો તમે એકલા જ માલિક હોવ અને જોખમ ઓછું હોય, તો સોલ પ્રોપ્રાઈટરશિપ (એકહથ્થુ માલિકી) સર્વોત્તમ છે. જ્યારે બે કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓ સાથે મળીને કામ કરવા માંગતા હોય, ત્યારે ઇન્ડિયન પાર્ટનરશિપ એક્ટ ૧૯૩૨ હેઠળ ભાગીદારી પેઢી બનાવી શકાય છે. મોટા પાયે ફંડિંગ મેળવવા અને માલિકોની અંગત જવાબદારી મર્યાદિત રાખવા માટે પ્રાઈવેટ લિમિટેડ કંપની અથવા લિમિટેડ લાયબિલિટી પાર્ટનરશિપ (LLP) નું માળખું સૌથી વધુ સુરક્ષિત અને વ્યાવસાયિક માનવામાં આવે છે.
ડિજિટલ સિગ્નેચર (DSC) અને ડીઆઈએન નંબર
આજના ડિજિટલ યુગમાં કંપની કે LLP ની ઓનલાઈન નોંધણી માટે ડિજિટલ સિગ્નેચર સર્ટિફિકેટ (DSC) મેળવવું અનિવાર્ય છે. DSC એ ઇલેક્ટ્રોનિક દસ્તાવેજો પર સહી કરવાનું કાનૂની માધ્યમ છે, જે અધિકૃત એજન્સીઓ દ્વારા ઇસ્યુ કરવામાં આવે છે. આ સાથે, કંપનીના સૂચિત ડિરેક્ટરો માટે મિનિસ્ટ્રી ઓફ કોર્પોરેટ અફેર્સ (MCA) માંથી ડિરેક્ટર આઇડેન્ટિફિકેશન નંબર (DIN) મેળવવો ફરજિયાત છે. આ એક યુનિક ૮ આંકડાનો ઓળખ નંબર છે, જે કોઈપણ વ્યક્તિને ભારતીય કંપનીમાં ડિરેક્ટર બનવાની કાનૂની મંજૂરી આપે છે અને તેના વગર ઇન્કોર્પોરેશન પ્રક્રિયા આગળ વધી શકતી નથી.
- Advertisement -
બિઝનેસના અનોખા નામની મંજૂરી
તમારા વ્યવસાયનું નામ એ બજારમાં તમારી બ્રાન્ડ ઓળખ છે, તેથી તે તદ્દન અનોખું (Unique) હોવું જરૂરી છે. કાનૂની નિયમો અનુસાર, આ નામ માર્કેટમાં પહેલેથી રજીસ્ટર્ડ થયેલી કંપની કે ટ્રેડમાર્ક સાથે મળતું આવતું ન હોવું જોઈએ. પ્રાઈવેટ લિમિટેડ કંપની કે LLP માટે MCA ના ‘SPICe+’ પોર્ટલના ભાગ-A દ્વારા નામની ઉપલબ્ધતા ચકાસીને તેની મંજૂરી મેળવવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવે છે. સોલ પ્રોપ્રાઈટરશિપ કે સ્થાનિક પેઢી માટે નામ પસંદ કરતી વખતે પણ ભવિષ્યમાં કોઈ કોપીરાઈટ કે કાનૂની વિવાદ ન થાય તે માટે આઈપી ઈન્ડિયા પોર્ટલ પર ટ્રેડમાર્ક સર્ચ કરી લેવું ખૂબ હિતાવહ છે.
કંપની નોંધણીની ઓનલાઇન પ્રક્રિયા
નામની મંજૂરી મળ્યા બાદ, કંપનીની વાસ્તવિક નોંધણી માટે કેન્દ્ર સરકારના ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ હેઠળ વિકસાવવામાં આવેલા ‘SPICe+’ ફોર્મ દ્વારા ઓનલાઈન અરજી કરવામાં આવે છે. આ એક સંકલિત ફોર્મ છે જે કંપનીના રજીસ્ટ્રેશનની સાથે PAN, TAN અને EPFO/ESIC જેવી સુવિધાઓ એકસાથે પૂરી પાડે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન કંપનીના મૂળભૂત નિયમો દર્શાવતા દસ્તાવેજો જેવા કે મેમોરેન્ડમ ઓફ એસોસિએશન (MOA) અને આર્ટિકલ્સ ઓફ એસોસિએશન (AOA) તૈયાર કરીને ડિજિટલ સહી સાથે સબમિટ કરવાના રહે છે. બધી વિગતો યોગ્ય જણાતા રજિસ્ટ્રાર ઓફ કંપનીઝ (ROC) દ્વારા સર્ટિફિકેટ ઓફ ઇન્કોર્પોરેશન (COI) આપવામાં આવે છે.
ટેક્સેશન અને જીએસટી નોંધણી
કંપની અસ્તિત્વમાં આવ્યા પછી તેના નામે પાન કાર્ડ (PAN) અને ટેક્સ ડિડક્શન એકાઉન્ટ નંબર (TAN) ફાળવવામાં આવે છે. આજના સમયમાં કોઈપણ વ્યવસાય માટે માલ અને સેવા કર (GST) ની નોંધણી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. કાયદા મુજબ વાર્ષિક ટર્નઓવર નિર્ધારિત મર્યાદા (વસ્તુઓ માટે ₹૪૦ લાખ અને સેવાઓ માટે ₹૨૦ લાખ) વટાવે ત્યારે GST નંબર લેવો ફરજિયાત બને છે. જો કે, જો તમે આંતર-રાજ્ય (Inter-state) વેપાર કરવા માંગતા હોવ અથવા એમેઝોન, ફ્લિપકાર્ટ જેવા ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ દ્વારા સામાન વેચવા માંગતા હોવ, તો પ્રથમ દિવસથી જ જીએસટી નોંધણી કરાવવી અનિવાર્ય છે.
સ્થાનિક મ્યુનિસિપલ લાઇસન્સ
કોઈપણ વ્યવસાય ભૌતિક જગ્યા જેમ કે દુકાન, ઓફિસ કે ગોડાઉનથી શરૂ કરવામાં આવે ત્યારે સ્થાનિક સત્તામંડળ પાસેથી પરવાનગી લેવી પડે છે. ગુજરાતમાં તેને શોપ એન્ડ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ એક્ટ હેઠળ ‘ગુમાસ્તા લાઇસન્સ’ કહેવામાં આવે છે. આ કાયદો મુખ્યત્વે વ્યવસાયિક સ્થળો પર કામ કરતા કર્મચારીઓના હિતો, તેમના કામના કલાકો, સાપ્તાહિક રજાઓ અને આરોગ્યની સુરક્ષાનું નિયમન કરે છે. શ્રમ વિભાગના ઓનલાઈન પોર્ટલ દ્વારા આ લાયસન્સ સરળતાથી મેળવી શકાય છે, જે વ્યવસાયના ભૌતિક અસ્તિત્વ અને તેના સત્તાવાર સરનામાનો એક મજબૂત કાનૂની પુરાવો બને છે.
MSME ઉદ્યમ નોંધણી
ભારત સરકાર દ્વારા નાના અને મધ્યમ કક્ષાના ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ‘ઉદ્યમ નોંધણી’ ની ઓનલાઈન પોર્ટલ સુવિધા શરૂ કરવામાં આવી છે. આ નોંધણી સંપૂર્ણપણે મફત છે અને તેને આધાર કાર્ડ સાથે લિંક કરીને ઓનલાઈન મેળવી શકાય છે. ઉદ્યમ સર્ટિફિકેટ ધરાવતા વ્યવસાયોને સરકાર તરફથી અનેક આર્થિક લાભો મળે છે, જેમ કે બેંકોમાંથી કોલેટરલ-ફ્રી (તારણ વગરની) સસ્તી લોન, સરકારી ટેન્ડરોમાં ફીમાંથી મુક્તિ, પેટન્ટ કે ટ્રેડમાર્ક રજીસ્ટ્રેશનની ફીમાં ભારે સબસિડી અને ખરીદદારો તરફથી પેમેન્ટ રોકાઈ જવાના કિસ્સામાં કાનૂની સુરક્ષા.
લેબર લો અને એમ્પ્લોયી કમ્પ્લાયન્સ
જ્યારે તમારા વ્યવસાયનો વિકાસ થાય અને તમે સ્ટાફ અથવા કર્મચારીઓની ભરતી કરો, ત્યારે શ્રમ કાયદાઓનું પાલન કરવું કાનૂની રીતે જરૂરી બને છે. જો સંસ્થામાં કર્મચારીઓની સંખ્યા નિર્ધારિત મર્યાદા (સામાન્ય રીતે ૨૦ થી વધુ) વટાવે, તો EPFO (એમ્પ્લોયી પ્રોવિડન્ટ ફંડ) માં નોંધણી કરાવીને કર્મચારીઓના ભવિષ્ય ફંડની બચત કરવી પડે છે. તેવી જ રીતે, ૧૦ કે તેથી વધુ કર્મચારીઓ માટે સ્વાસ્થ્ય અને તબીબી વીમા કવચ પૂરું પાડવા ESIC નોંધણી જરૂરી બને છે. આ ઉપરાંત, રાજ્ય સરકારના નિયમો અનુસાર કર્મચારીઓના પગારમાંથી વ્યવસાય વેરો (Professional Tax) કાપીને નિયમિત જમા કરાવવો પડે છે.
વાર્ષિક કમ્પ્લાયન્સ અને નિયમિત ઓડિટ
બિઝનેસ સફળતાપૂર્વક શરૂ થઈ ગયા પછી દર વર્ષે તેનું કાનૂની અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે વાર્ષિક કમ્પ્લાયન્સ (Annual Compliances) પૂર્ણ કરવા અત્યંત અનિવાર્ય છે. પ્રાઈવેટ લિમિટેડ કંપનીઓ માટે દર વર્ષે નિયત બોર્ડ મીટિંગો યોજવી, સીએ (CA) દ્વારા ઓડિટ કરાવવું અને કંપનીના વાર્ષિક અહેવાલો (AOC-4 અને MGT-7 ફોર્મ) MCA પોર્ટલ પર સબમિટ કરવા ફરજિયાત છે. આ ઉપરાંત સમયસર ઇનકમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવું અને નિયમિત અંતરે GST રિટર્ન ભરવું જરૂરી છે. વાર્ષિક કમ્પ્લાયન્સ સમયસર રાખવાથી કંપની ભારે દંડ અને બ્લેકલિસ્ટ થવાની સંભાવનાથી બચી શકે છે.
કોર્ટ કેસમાં ફ્રી કાનૂની માર્ગદર્શન માટે 9662633144 નંબર પર વોટ્સએપ કરી સંપર્ક કરી શકો છો, સામાજિક ઉત્તરદાયિત્વનાં ભાગ તરીકે આપને વિનામૂલ્યે કાનૂની માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે.
