અમેરિકાનું ‘મેકએલન’ વિશ્ર્વનું સૌથી મેદસ્વી શહેર

પાણીના બદલે કોકા-કોલા જેવી સોડા પીવાનું ચલણ એટલું વધારે છે કે કંપનીએ અહીં એક વિશાળ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સેન્ટર ઊભું કરવું પડ્યું છે

શહેરમાં ડ્રાઇવ કરતી વખતે દર બે મિનિટે એક નવું ફાસ્ટ ફૂડ સેન્ટર 

1,50,000ની વસ્તી ધરાવતા આ શહેરમાં 500થી વધુ ફાસ્ટ ફૂડ આઉટલેટ્સ છે

અમેરિકા અને મેક્સિકોની સરહદ નજીક આવેલું ટેક્સાસ રાજ્યનું એક નાનું શહેર ‘મેકએલન’ હાલ એક ગંભીર સ્વાસ્થ્ય કટોકટીનો સામનો કરી રહ્યું છે. સત્તાવાર આંકડાઓ અને ભૌગોલિક સ્થિતિ અનુસાર, આ શહેરને વિશ્ર્વના સૌથી મેદસ્વી શહેરોમાંનું એક ગણવામાં આવે છે. અહીંની લગભગ દર બે વ્યક્તિમાંથી એક વ્યક્તિ મેદસ્વીપણાનો શિકાર છે અને બાકીની વસ્તી પણ સામાન્ય કરતાં વધુ વજન ધરાવે છે, જેના કારણે સ્થાનિકોમાં વહેલા મૃત્યુ અને ગંભીર બીમારીનું જોખમ સતત વધી રહ્યું છે. આશરે 1,50,000ની વસ્તી ધરાવતા આ શહેરમાં 500થી વધુ ફાસ્ટ ફૂડ આઉટલેટ્સ આવેલા છે, જે અમેરિકાના સરેરાશ દર કરતાં લગભગ છ ગણા વધારે છે. શહેરમાં ડ્રાઇવ કરતી વખતે દર બે મિનિટે એક નવું ફાસ્ટ ફૂડ સેન્ટર જોવા મળે છે. આ શહેરના લોકો તળેલું અને ચીઝથી ભરપૂર ભોજન ખાવાની તીવ્ર આદત ધરાવે છે. એક સામાન્ય નાગરિક દિવસમાં ત્રણ વાર ફાસ્ટ ફૂડ ઓર્ડર કરે છે અને પોતાની શારીરિક જરૂરિયાત કરતાં ત્રણ ગણી વધારે કેલરી મેળવે છે. માત્ર એક ટકના ભોજનમાં જ 2,200થી વધુ કેલરી આવી જતી હોય છે. પાણીના બદલે કોકા-કોલા જેવી સોડા પીવાનું ચલણ એટલું વધારે છે કે કંપનીએ અહીં એક વિશાળ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સેન્ટર ઊભું કરવું પડ્યું છે.
મેકએલન શહેરની રચના માત્ર વાહનોને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવી છે. શહેરમાં ફૂટપાથ, ઝેબ્રા ક્રોસિંગ અથવા સાયકલ ટ્રેક જેવી પ્રાથમિક સુવિધાઓ નહિવત છે. ધોમધખતો તડકો અને 90 ડિગ્રી ફેરનહીટ જેટલી અસહ્ય ભેજવાળી ગરમીને કારણે લોકો બહાર નીકળવાનું ટાળે છે. સ્થાનિકોમાં શારીરિક નિષ્ક્રિયતા એટલી હદે વધી ગઈ છે કે મોલ કે સુપરમાર્કેટના પ્રવેશદ્વાર પર જ ‘મોટરાઇઝ્ડ સ્કૂટર્સ’ રાખવામાં આવે છે, જેથી લોકોને ચાલવું ન પડે. સરેરાશ વ્યક્તિ દિવસમાં 2,000 ડગલાં (1 માઇલ) માંડ ચાલે છે, જે તંદુરસ્ત શરીર માટે જરૂરી 10,000 ડગલાં કરતાં ઘણું ઓછું છે.
મેકએલનના રહેવાસીઓની સરેરાશ આવક અમેરિકાની સરેરાશ આવક કરતાં 30% ઓછી છે. સુપરમાર્કેટમાં તાજા ફળો અને શાકભાજી અત્યંત મોંઘા મળે છે, જ્યારે તેની સામે આખું ટ્રિપલ-મીટ બર્ગર મીલ ઓછી કિંમતમાં ઉપલબ્ધ થઈ જાય છે. આ આર્થિક તફાવતને કારણે ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના લોકો મજબૂરીમાં પ્રોસેસ્ડ ફૂડ અને સસ્તી કેલરી તરફ વળે છે. વળી, રેસ્ટોરન્ટ્સની “બાળકો માટે મફત ભોજન” જેવી જાહેરાતો બાળપણથી જ ખોટી ખાણીપીણીની આદતોને પ્રોત્સાહન આપે છે.
આ શહેરના એક 330 કિલો વજન ધરાવતા વ્યક્તિએ ડ્રગ્સની આદત છૂડવા માટે અને મગજને સંતોષ આપવા માટે ખોરાકને હથિયાર બનાવ્યું અને દિવસની 10,000 કેલરી ખાવાનું શરૂ કર્યું. પરિણામે, તે છેલ્લા કેટલાક સમયથી પોતાના રૂમના દરવાજામાંથી બહાર નીકળવા કે ઊભા થવા માટે પણ અસમર્થ બની સંપૂર્ણપણે પથારીવશ થઈ ગયો છે. તેણે શ્વાસ લેવા માટે ઓક્સિજન મશીન અને અસંખ્ય દવાઓ પર નિર્ભર રહેવું પડે છે. વજન ઘટાડવાના અત્યંત કઠિન પ્રયાસો અને ફિઝિકલ થેરાપી બાદ હવે તે વોકરની મદદથી માંડ થોડા ડગલાં ચાલી શકે છે. તેણે ભારે હૈયે જણાવ્યું કે, “આઝાદી એક સુંદર વસ્તુ છે, જો તમે તમારા જ શરીરમાં કેદ હોવ તો જીવન જીવવા જેવું નથી રહેતું.
આ સ્થિતિ પર હોસ્ટ રૂહી ચેનેટ નામના વ્યક્તિએ એક ડોક્યુમેન્ટરી તૈયાર કરી છે. હોસ્ટ રૂહી ચેનેટે જ્યારે પોતે એક દિવસ સ્થાનિક વ્યક્તિની જેમ ભોજન લીધું, ત્યારે તેમણે માત્ર 9 કલાકમાં 9,825 કેલરી આરોગી લીધી હતી. જો કોઈ વ્યક્તિ આ પ્રકારે સતત એક મહિનો ખાય, તો તેનું વજન 40 પાઉન્ડ (18 કિલો) વધી શકે છે.
આ અહેવાલ સાબિત કરે છે કે મેકએલનની મેદસ્વીતા માત્ર વ્યક્તિગત પસંદગી નથી, પરંતુ તે નબળું શહેરી આયોજન, આર્થિક અસમાનતા અને ફાસ્ટ ફૂડ ઉદ્યોગની આક્રમક જાળનું સંયુક્ત પરિણામ છે. આ પરિસ્થિતિ બદલવા માટે હવે સ્થાનિક પ્રશાસને જાગવાની અને નક્કર પગલાં લેવાની તાતી જરૂર છે.