ડૉલર સામે રુપિયો કેમ નબળો પડ્યો? પાકિસ્તાન સહિતના અન્ય દેશોની કરન્સી મજબૂત થઈ, જાણો કેમ

સામાન્ય આર્થિક સિદ્ધાંત એવું કહે છે કે જે દેશની અર્થવ્યવસ્થા ઝડપથી આગળ વધતી હોય, તેની કરન્સી (ચલણ) મજબૂત થાય છે. ભારતનો આર્થિક વૃદ્ધિ દર હાલમાં ચીન કરતાં પણ વધુ છે, છતાં ભારતીય રૂપિયો સતત નબળો પડીને અમેરિકન ડોલર સામે આશરે ₹96ના રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે. 

છેલ્લા બે વર્ષમાં જ તેમાં 14.75%નો ઘટાડો નોંધાયો છે. આ પરિસ્થિતિ પર પૂર્વ મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર અરવિંદ સુબ્રમણ્યમ સહિતના નિષ્ણાતો સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે ભારતની આસપાસના અન્ય એશિયન દેશોની મુદ્રાઓ ડોલર સામે મજબૂત પ્રદર્શન કરી રહી છે.

તો પછી એશિયાના અન્ય દેશોની મુદ્રા કેમ મજબૂત થઈ રહી છે?

1. મલેશિયા (રિંગિટ – Ringgit):

મલેશિયાની કરન્સી રિંગિટ છેલ્લા 7 વર્ષના સૌથી મજબૂત સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. પાછલા વર્ષે તેમાં 9.25%નો ઉછાળો આવ્યો હતો, જ્યારે તે જ સમયે ભારતીય રૂપિયો 4.40% તૂટ્યો હતો. મલેશિયાની મજબૂતી પાછળ તેમનું કરન્ટ એકાઉન્ટ સરપ્લસ (Current Account Surplus), 4.9%નો જીડીપી ગ્રોથ રેટ અને એફડીઆઈ (FDI)માં થયેલો જંગી વધારો છે. ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં ત્યાં વિદેશી રોકાણ વધીને 8.5 અબજ રિંગિટ થઈ ગયું હતું. મુક્ત વ્યાપાર કરારો અને કુશળ રાજદ્વારી નીતિના કારણે રોકાણકારોનો ભરોસો વધ્યો છે.

2. થાઈલેન્ડ (બાટ – Baht):

થાઈલેન્ડની મુદ્રા બાટ જાન્યુઆરીમાં મજબૂત થઈને પ્રતિ ડોલર 31 થી નીચે પહોંચી ગઈ હતી, જે જૂન 2021 પછીનું સૌથી શ્રેષ્ઠ સ્તર છે. થાઈલેન્ડનું અમેરિકા સાથેનું ટ્રેડ સરપ્લસ વધીને 51.3 અબજ ડોલર થઈ ગયું છે, જેમાં તેમના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસની મોટી ભૂમિકા છે. કરન્ટ એકાઉન્ટ સરપ્લસના કારણે તેમની ઉદાર નાણાકીય નીતિ હોવા છતાં બાટ મજબૂત રહ્યો છે.

3. સિંગાપોર (સિંગાપોર ડોલર):

વૈશ્વિક સ્તરે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)ના કારણે આવેલા બૂમનો સૌથી મોટો ફાયદો સિંગાપોરને મળ્યો છે. પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં સિંગાપોરનો જીડીપી ગ્રોથ 6% રહ્યો છે. એપ્રિલ મહિનામાં સિંગાપોરના નોન-ઓઈલ ઘરેલું નિકાસમાં 24.5% અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસમાં 66.7%નો ઐતિહાસિક ઉછાળો નોંધાયો હતો, જેના કારણે સિંગાપોર ડોલર છેલ્લા પાંચ મહિનામાં 1% મજબૂત થયો છે. હાલમાં 1 યુએસ ડોલર બરાબર 1.28 સિંગાપોર ડોલર થાય છે.

4. પાકિસ્તાન (પાકિસ્તાની રૂપિયો):

ભારતીય રૂપિયામાં ચાલુ વર્ષે 6%થી વધુનો ઘટાડો થયો છે, તેની સામે પાકિસ્તાનનો રૂપિયો છેલ્લા 6 મહિનામાં 1.31% મજબૂત થઈને 278 પ્રતિ ડોલર પર સ્થિર છે. પાકિસ્તાનને માર્ચ ક્વાર્ટરમાં મળેલું કરન્ટ એકાઉન્ટ સરપ્લસ, સાઉદી અરેબિયા તરફથી મળેલી નાણાકીય મદદ અને યુરોબોન્ડ માર્કેટમાં વાપસીના કારણે રોકાણકારોનો ડર ઓછો થયો છે.

ભારતીય રૂપિયો નબળો પડવા પાછળના મુખ્ય કારણો

ટ્રમ્પની ટેરિફ નીતિ અને વૈશ્વિક સંઘર્ષ: અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ભારતીય સામાન પર લાદવામાં આવેલી ભારે આયાત જકાત (Import Duties) અને ઈરાન યુદ્ધના કારણે સર્જાયેલા ઊર્જા સંકટે રૂપિયાને પછાડ્યો છે.

વિદેશી મૂડીની નિકાસ (FII Outflow): મે મહિનાના અંત સુધીમાં વિદેશી રોકાણકારોએ ભારતીય શેરબજારમાંથી રેકોર્ડ 23 અબજ ડોલરના શેર વેચીને નાણાં પાછા ખેંચી લીધા છે, જેના કારણે કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (ચાલુ ખાતાની ખાધ)ને સંતુલિત રાખવી મુશ્કેલ બની છે.

રૂપિયાના અવમૂલ્યનની અસરો (નુકસાન અને ફાયદા)

નુકસાન: રૂપિયો નબળો થવાથી ભારત જે વસ્તુઓની આયાત કરે છે (જેમ કે ક્રૂડ ઓઈલ, રાંધણ ગેસ, ખાતર અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ) તે તમામ વસ્તુઓ મોંઘી થાય છે, જેનાથી દેશમાં મોંઘવારી વધે છે.

ફાયદા: આનો બીજો પક્ષ એ છે કે કમજોર રૂપિયાના કારણે ભારતની નિકાસ (Exports) વૈશ્વિક બજારમાં સસ્તી અને વધુ સ્પર્ધાત્મક બને છે. આ ઉપરાંત, વિદેશમાં રહેતા ભારતીયો જે પૈસા (Remittance) દેશમાં મોકલે છે તેના પર વધુ વળતર મળે છે. માર્ચ 2025 સુધીના એક વર્ષમાં ભારતને 135 અબજ ડોલરથી વધુનું રેમિટન્સ મળ્યું હતું.

રૂપિયો નબળો થવાનું કારણ શું? 

ભારતનો જીડીપી ગ્રોથ રેટ સારો હોવા છતાં રૂપિયો ઘટી રહ્યો છે તે દર્શાવે છે કે માત્ર આર્થિક વૃદ્ધિ જ કરન્સીની મજબૂતી નક્કી નથી કરતી. ભારત મોટેભાગે ‘આયાત-પ્રધાન’ (Import-dependent) દેશ છે, ખાસ કરીને ઊર્જા અને ક્રૂડ ઓઈલ માટે. જ્યારે સિંગાપોર, થાઈલેન્ડ કે મલેશિયા જેવા દેશો ‘નિકાસ-પ્રધાન’ (Export-driven) છે અને તેમની પાસે કરન્ટ એકાઉન્ટ સરપ્લસ છે.

ભવિષ્ય માટેના સૂચનો

ટ્રેડ ડેફિસિટ ઘટાડવી: ભારતે માત્ર મેન્યુફેક્ચરિંગ વધારવાને બદલે હાઈ-એન્ડ ટેક્નોલોજી અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ પ્રોડક્ટ્સની વૈશ્વિક નિકાસ (જેમ સિંગાપોર અને થાઈલેન્ડે AI અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સમાં કર્યું) વધારવી પડશે.

ઊર્જા નિર્ભરતા ઓછી કરવી: ક્રૂડ ઓઈલની આયાત ઘટાડવા માટે ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને રિન્યુએબલ એનર્જી તરફ ઝડપથી વળવું અનિવાર્ય છે, જેથી વૈશ્વિક યુદ્ધો સમયે રૂપિયા પર સીધું દબાણ ન આવે.

FII પર નિર્ભરતા ઘટાડવી: વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPI) ગમે ત્યારે નાણાં ખેંચી શકે છે. તેના બદલે લાંબાગાળાના સીધા વિદેશી રોકાણ (FDI)ને આકર્ષવા માટે નીતિઓ વધુ સરળ બનાવવી જોઈએ.