ગુજરાતમાં સાવજોની ડણકનો ડંકો વાગ્યો: એશિયાઈ સિંહોની વસ્તીમાં ૩૨.૨%નો વધારો, કુલ 891 સિંહોની સંખ્યા

ગુજરાત માટે ગૌરવની પળ

મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે બુધવારે જાહેરાત કરી કે ગુજરાતમાં એશિયાઈ સિંહોની વસ્તી અગાઉના ૬૭૪ થી વધીને ૮૯૧ થઈ ગઈ છે. આ સંખ્યા છેલ્લી ૨૦૨૦ની સિંહ ગણતરીમાં નોંધાયેલી એશિયાઈ સિંહોની વસ્તીમાં ૩૨.૨% નો વધારો દર્શાવે છે.

217 સિંહોનો વધારો

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં ૩ માર્ચે સાસણ-ગીર ખાતે રાષ્ટ્રીય વન્યજીવન બોર્ડની સાતમી બેઠક દરમિયાન ૧૬મો સિંહ વસ્તી અંદાજ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો, ત્યારબાદ અંદાજ પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. ૧૦ થી ૧૩ મે દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવેલી ૨૦૨૫ની વસ્તી ગણતરીમાં જૂનાગઢ, અમરેલી અને ભાવનગર સહિત ૧૧ જિલ્લાઓના ૫૮ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો.

વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિનો ઉપયોગ

સર્વેક્ષણ માટે હાઇ-રિઝોલ્યુશન કેમેરા, કેમેરા ટ્રેપ અને રીઅલ-ટાઇમ ડેટા એન્ટ્રી માટે ઇ-ગુજફોરેસ્ટ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. ડાયરેક્ટ બીટ વેરિફિકેશન પદ્ધતિ સાથે, મિનિમલ ટોટલ કાઉન્ટ અભિગમનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.

જાણો નર- માદાની સંખ્યા

એશિયાઇ સિંહોના લેન્ડસ્કેપમાં અમરેલી જિલ્લામાં સિંહોની સૌથી વધુ વસ્તી છે, જેમાં 82 પુખ્ત નર, 117 પુખ્ત માદા, 22 ઉપ-પુખ્ત નર, 35 ઉપ-પુખ્ત માદા, 4 અજાણ્યા ઉપ-પુખ્ત અને 79 બચ્ચા (2 નર, 10 માદા, 67 અજાણ્યા)નો સમાવેશ થાય છે. સમગ્ર લેન્ડસ્કેપમાં સિંહોની વસ્તીમાં, પુખ્ત નરથી પુખ્ત માદાનું પ્રમાણ 1:1.68 છે જ્યારે પુખ્ત માદાથી બચ્ચાનું પ્રમાણ 1:0.68 છે. પુખ્ત માદા 260 વ્યક્તિઓથી વધીને 330 (26.92%) થઈ છે. છેલ્લા દાયકા 2015માં સિંહોની વસ્તી 523 થી 70.36% વધી છે, જ્યારે વિતરણ ક્ષેત્રમાં 59.09% નો વધારો થયો છે. તાજેતરની વસ્તી ગણતરીમાં સૌથી મોટો સિંહ પાલિતાણા નજીક 17 સિંહો સાથે નોંધાયો હતો.

મુખ્યમંત્રી પટેલે આ સિદ્ધિનો શ્રેય ગુજરાતના સતત સંરક્ષણ પ્રયાસોને આપ્યો છે જેમાં 2020 માં શરૂ કરાયેલ ₹2,927 કરોડના પ્રોજેક્ટ લાયનને પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો. આ પહેલ નિવાસસ્થાન પુનઃસ્થાપન, શિકારના આધારમાં વધારો અને માનવ-વન્યજીવન સંઘર્ષ ઘટાડવા, સિંહો માટે સમૃદ્ધ વાતાવરણને પ્રોત્સાહન આપવા પર કેન્દ્રિત છે.

બરડા વન્યજીવન અભયારણ્ય એક નવી સ્થાપિત વસ્તી

એશિયાઇ સિંહોની વસ્તી ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન, ગીર અને પાનિયા વન્યજીવન અભયારણ્ય અને નજીકના વિસ્તારોમાં સ્ત્રોત (મુખ્ય) વસ્તી તરીકે જોવા મળે છે. આ સ્ત્રોતમાંથી, સિંહોએ વિખેરાઈને અલગ ઉપગ્રહ વસ્તી સ્થાપિત કરી છે. અગાઉના વસ્તી અંદાજ દરમિયાન, આમાંથી સાત ઉપગ્રહ વસ્તી જેમાં મિતીયાળા વન્યજીવન અભયારણ્ય, ગિરનાર વન્યજીવન અભયારણ્ય, દક્ષિણપશ્ચિમ અને દક્ષિણપૂર્વ દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો, સાવરકુંડલા-લીલીયા અને અમરેલી, ભાવનગર મુખ્ય ભૂમિ અને ભાવનગર દરિયાકાંઠાના તેના નજીકના વિસ્તારો નોંધવામાં આવ્યા છે. તાજેતરના અંદાજમાં, ત્રણ નવી ઉપગ્રહ વસ્તી દસ્તાવેજીકૃત કરવામાં આવી છે.

નોંધાયેલા 891 સિંહોમાંથી, 384 સિંહોની મુખ્ય વસ્તી જંગલ અને અભયારણ્ય વિસ્તારોમાં રહે છે જ્યારે 507 બહાર મહેસૂલ વિસ્તાર, દરિયાકાંઠા અને સિંહ કોરિડોરમાં રહે છે, એમ મુખ્ય મુખ્ય વન સંરક્ષક (PCCF) અને વન વડા એ.પી. સિંહે જણાવ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે અભયારણ્ય વિસ્તારોમાં સિંહોની વહન ક્ષમતા અગાઉ 300-350 ની આસપાસ અંદાજવામાં આવી હતી પરંતુ આ વધારો દર્શાવે છે કે સંરક્ષણ પ્રયાસો અને વન વ્યવસ્થાપન કેવી રીતે પરિણામો લાવ્યા છે.

કુલ વસ્તીમાંથી, 55.78% જંગલ વિસ્તારોમાં જ્યારે બાકીના 44.22% બિન-વન વિસ્તારોમાં જોવા મળ્યા

વાઘ ગણતરીથી વિરુદ્ધ પદ્ધતિ

દર ચાર વર્ષે એક વાર અને બે વર્ષના સમયગાળામાં હાથ ધરવામાં આવતી વાઘ ગણતરીથી વિપરીત, પાંચ વર્ષમાં એક વાર કરવામાં આવતી સિંહ ગણતરી માત્ર ત્રણ દિવસમાં પૂર્ણ થાય છે. “વાઘ ગણતરી મુખ્યત્વે એશિયાટિક સિંહ ગણતરીની સરખામણીમાં પગ માર્ક્સ પદ્ધતિ પર આધાર રાખે છે જે ડાયરેક્ટ બીટ વેરિફિકેશન દ્વારા કરવામાં આવે છે. અમારી સિંહ ગણતરી પદ્ધતિ વાઘ કરતાં વધુ વૈજ્ઞાનિક છે,” ગુજરાત વન વિભાગના પીસીસીએફ-વન્યજીવન જયપાલ સિંહે જણાવ્યું.

સિંહોના સંરક્ષણ અને વસ્તી વધારા માટે કાયદાકીય પગલાંઓ ભરવામાં આવ્યા

૨૦૨૦ થી ૩૨.૨% વસ્તી વૃદ્ધિ, જ્યારે ૬૭૪ સિંહોની ગણતરી કરવામાં આવી હતી, તે ગુજરાતના સંરક્ષણ મોડેલની અસરકારકતા દર્શાવે છે. શિકાર વિરોધી પગલાં, રહેઠાણ વ્યવસ્થાપન અને સમુદાય જોડાણ આ સંખ્યા સુધી પહોંચવામાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવે છે. ગીરમાં સિંહો સાથે રહેતા માલધારી પશુપાલક સમુદાયો સહઅસ્તિત્વને પ્રોત્સાહન આપવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. પશુધન વળતર અને જાગૃતિ કાર્યક્રમો જેવી પહેલોએ સંઘર્ષો ઘટાડ્યા છે, જ્યારે ઇકો-ડેવલપમેન્ટ સમિતિઓ સ્થાનિક લોકોને સિંહોનું રક્ષણ કરવા માટે સશક્ત બનાવે છે.