નવતપામાં તાપમાન 45°C ની આસપાસ પહોંચી જાય છે. તેની અસર આપણા પર તેમજ આપણા ઇલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સ પર પણ પડે છે. તે પણ ઓવરહીટ થઈ શકે છે. આ દરમિયાન મોબાઇલ, લેપટોપ, ઇયરબડ્સ કે પાવર બેંક ઝડપથી ગરમ થાય છે. તેનાથી બેટરી ડેમેજ, લો પરફોર્મન્સ કે અચાનક ડિવાઇસ બંધ થવા જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’ માં જાણીશું કે-
- Advertisement -
- હાઈ ટેમ્પરેચરની ગેજેટ્સ પર શું અસર થાય છે?
- ગેજેટ્સને ઓવરહીટિંગથી કેવી રીતે બચાવવા?
એક્સપર્ટ: આશિષ જયસ્વાલ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ એન્ડ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટેશન એન્જિનિયર, NTPC
પ્રશ્ન- ફોનમાં હીટ કેવી રીતે બને છે?
જવાબ- તમે ઊર્જાનો એક સિદ્ધાંત વાંચ્યો કે સાંભળ્યો હશે, E = mc2. તેનો અર્થ એ થાય છે કે ઊર્જા ન તો બનાવી શકાય છે, ન તો તેનો નાશ કરી શકાય છે, તે ફક્ત બદલાઈ જાય છે. આપણો ફોન પણ આ જ સિદ્ધાંત પર કામ કરે છે. જ્યારે ફોનનો ઉપયોગ થાય છે ત્યારે બેટરીમાં સંગ્રહિત ઊર્જા ગરમીમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
- Advertisement -
પ્રશ્ન- નવતપામાં મોબાઇલ/ગેજેટ્સ વધુ ગરમ કેમ થાય છે?
જવાબ- ગરમીનો સિદ્ધાંત હોય છે – તે વધુથી ઓછા તરફ પ્રવાસ કરે છે. નવતપામાં બહારનું તાપમાન ખૂબ વધારે હોય છે. આવા સમયે ફોન ગરમ થવા પર આ ગરમી વાતાવરણમાં સ્થાનાંતરિત થઈ શકતી નથી. તેથી ફોન વધુ ગરમ થાય છે.
પ્રશ્ન- કયા ગેજેટ્સમાં ઓવરહિટિંગનું જોખમ વધુ હોય છે?
જવાબ- કેટલાક ગેજેટ્સમાં બેટરી અને પ્રોસેસરનું કોમ્બિનેશન હોય છે, જેનાથી વધુ ગરમી ઉત્પન્ન થાય છે. જો તેનો સતત ઉપયોગ થાય તો ઓવરહિટિંગનું જોખમ વધી જાય છે. આવા તમામ ડિવાઇસની યાદી ગ્રાફિકમાં જુઓ-
પ્રશ્ન- ઓવરહિટિંગથી ગેજેટ્સને શું નુકસાન થઈ શકે છે?
જવાબ- આ ગેજેટની લાઇફ ઓછી કરી શકે છે. બધા નુકસાન ગ્રાફિકમાં જુઓ-
પ્રશ્ન- ગેજેટ્સને ઓવરહિટિંગથી કેવી રીતે બચાવશો?
જવાબ- ઉનાળામાં ગેજેટ્સને ઓવરહિટિંગથી બચાવવા માટે કેટલાક સરળ ઉપાય કરી શકાય છે. ગ્રાફિકમાં જુઓ-
પ્રશ્ન- શું હીટિંગ ઘટાડવા માટે ફોનની સેટિંગ્સમાં કોઈ ફેરફાર કરી શકાય છે?
જવાબ- હા, ફોનની સેટિંગ્સમાં કેટલાક ફેરફારો કરીને ગરમીનું ઉત્પાદન નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી શકાય છે. જેમ કે-
- ડિસ્પ્લે ફોનનો મોટો ‘હીટ સોર્સ’ છે.
- તેથી સ્ક્રીન બ્રાઇટનેસ ઓછી રાખો.
- જો જરૂરી ન હોય તો રિફ્રેશ રેટ 60Hz પર સેટ કરો.
- GPS/લોકેશનને હંમેશા ચાલુ ન રાખો.
- નેટવર્ક સેટિંગ્સ ઑપ્ટિમાઇઝ કરો.
- બ્લૂટૂથ, નિયરબાય સ્કેનિંગ બંધ રાખો.
- આ સતત સક્રિય રહીને હીટ વધારે છે.
- બેકગ્રાઉન્ડ એપ્સ લિમિટ કરો.
- બિનજરૂરી એપ્સ બંધ કરો.
- ફાસ્ટ ચાર્જિંગનો જરૂર પડે ત્યારે જ ઉપયોગ કરો.
- ચાર્જિંગ ઑપ્ટિમાઇઝેશન/એડેપ્ટિવ ચાર્જિંગ ચાલુ રાખો.
- ચાર્જિંગ દરમિયાન સૌથી વધુ ગરમી ઉત્પન્ન થાય છે.
- ગેમ/હાઈ-પર્ફોર્મન્સ મોડ બંધ કરો, આ CPU-GPU ને મહત્તમ પાવર પર ચલાવે છે. આનાથી ગરમી ઝડપથી વધે છે.
- ડાર્ક મોડ ચાલુ રાખો.
- ઓટો એપ અપડેટ અને સતત સિંકને મર્યાદિત કરો.
શું ન કરવું?
- હંમેશા ‘બેટરી સેવર’ પણ ચાલુ રાખવું જરૂરી નથી.
- કેટલાક ફોનમાં આનાથી પર્ફોર્મન્સ ઘટીને હીટ સ્પાઇક આવી શકે છે.
- અજાણી ‘કૂલિંગ એપ્સ’ ઇન્સ્ટોલ ન કરો. આ ઉલટાનું બેકગ્રાઉન્ડ લોડ વધારી દે છે.
પ્રશ્ન- ફોન ગરમ થવાની સામાન્ય મર્યાદા શું છે?
જવાબ- ફોનનું સહેજ ગરમ થવું સામાન્ય છે. તેની એક સલામત મર્યાદા હોય છે. પોઇન્ટર્સથી સમજીએ-
- સામાન્ય રીતે 30°C થી 40°C સુધીનું તાપમાન સામાન્ય માનવામાં આવે છે.
- ગેમિંગ, વિડિયો રેકોર્ડિંગ અથવા ચાર્જિંગ દરમિયાન 40°C થી 45°C સુધી પહોંચવું પણ સામાન્ય છે.
પ્રશ્ન- ક્યારે સમજવું કે ફોન ઓવરહીટ થઈ રહ્યો છે?
જવાબ- આ સમજવા માટે કેટલાક સ્પષ્ટ સંકેતો હોય છે, જેમ કે-
- જો ફોન અસામાન્ય રીતે ખૂબ ગરમ લાગે (હાથમાં પકડવો મુશ્કેલ થઈ જાય).
- વારંવાર ‘ટેમ્પરેચર ટુ હાઈ’ જેવી ચેતવણી આવે.
- અચાનક એપ્સ આપમેળે બંધ થવા લાગે.
- ફોન ધીમો પડીને હેંગ થવા લાગે.
- કેમેરા/ફ્લેશ કામ કરવાનું બંધ કરી દે.
- ચાર્જિંગ આપમેળે અટકી જાય અથવા ફોન પોતે જ શટડાઉન/રીસ્ટાર્ટ થઈ જાય
તો આ સ્પષ્ટ સંકેત છે કે ડિવાઇસ સુરક્ષિત તાપમાનથી ઉપર જઈ ચૂક્યું છે અને ઓવરહીટ થઈ રહ્યું છે.
પ્રશ્ન- લોકો ફોન ચાર્જ કરતી વખતે કઈ સામાન્ય ભૂલો કરે છે?
જવાબ- લોકો ફોન ચાર્જ કરતી વખતે કેટલીક સામાન્ય ભૂલો કરી દે છે. આ કારણે ફોન ડેમેજ થવાનું જોખમ વધી જાય છે. ગ્રાફિકમાં બધી ભૂલો જુઓ-
પ્રશ્ન- શું તડકામાં ફોન વાપરવો ખતરનાક છે?
જવાબ- હા, સીધા તડકામાં ફોનની બોડી અને સ્ક્રીન ઝડપથી ગરમ થઈ જાય છે. આનાથી આંતરિક તાપમાન સલામત મર્યાદા (લગભગ 40–45°C) થી ઉપર જઈ શકે છે. આ કારણે ઘણી પ્રકારની સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. જેમ કે-
- ઓવરહિટિંગ
- બેટરી પર દબાણ
- પર્ફોર્મન્સ ધીમું થવું
- અચાનક એપ્સ બંધ થવી અથવા ફોનનું શટડાઉન થવું
- લાંબા સમય સુધી આમ કરવાથી બેટરી પણ ઝડપથી ખરાબ થાય છે.
પ્રશ્ન- જો ગરમીમાં ફોન ઓવરહિટ થઈ જાય તો તેને ઠંડો કેવી રીતે કરવો?
જવાબ- જો ગરમીમાં ફોન ઓવરહિટ થઈ જાય, તો તેને તરત જ ‘કૂલ ડાઉન’ કરવા માટે કેટલાક યોગ્ય પગલાં લેવા જરૂરી છે જેમ કે-
- સૌ પ્રથમ ફોનનો ઉપયોગ બંધ કરો.
- હવાદાર જગ્યાએ રાખો.
- કવર/કેસ હટાવી દો જેથી ગરમી ઝડપથી બહાર નીકળી શકે.
- જો ચાર્જિંગ પર હોય તો તરત જ હટાવી દો.
- બેકગ્રાઉન્ડ એપ્સ બંધ કરો અથવા જરૂર પડે તો ફોનને થોડા સમય માટે સ્વીચ ઓફ/એરપ્લેન મોડમાં રાખો.
ધ્યાન રાખો કે
- સીધા AC સામે કે પાણીના સંપર્કમાં ન રાખો. તેનાથી અંદર કન્ડેન્સેશન (ભેજ) બની શકે છે અને નુકસાન થઈ શકે છે.
- ધીમે ધીમે કુદરતી રીતે ઠંડુ કરવું એ સૌથી સુરક્ષિત અને અસરકારક રીત છે.




