ડેથ વેલી- કેલીફોર્નીયા

રેખા પટેલ (ડેલાવર)

હાલમાં અમેરિકાના ઘણા રાજ્યોમાં અસહ્ય ગરમીનો અનુભવ થઇ રહ્યો છે. ૯૫ થી ૧૦૫ ફેરનહીટનો આંકડો નોંધાઈ રહ્યો છે ત્યારે મને ડેથ વેલીની યાદ આવી ગઈ.

અમેરીકામાં આવેલું કેલીફોર્નીયા સ્ટેટ અનેક વિવિધતાઓથી ભરેલું છે. જ્યાં સપાટ મેદાન થી શરુ કરીને હરિયાળા ખેતરો, ફળોની અને ડ્રાયફ્રુટસની ખેતી , પર્વતો, જંગલો અને રણ આવેલા છે. અલગ અલગ વાતાવરણ અને વિવિધતાઓથી ભરેલું આ સ્ટેટ ગોલ્ડન સ્ટેટ કહેવાય છે.
આવા સ્ટેટમાં આવેલું એક અદભૂત સ્થાન ” ડેથ વેલી ” સામાન્ય રીતે “મોતની ખાડી” આવું નામ સાંભળતાં કંપારી આવી જાય કેવું ભયંકર નામ જગ્યા પણ આવી જ હશે. પરંતુ આ સ્થળની પોતાની સુંદરતા છે. સાવ ઉજ્જડ એવા આ નેશનલ પાર્કની પોતાની અલગ સૃષ્ટી છે.
લાસવેગાસ ની ઉત્તર પશ્ચિમે ૧૨૦ માઈલ અને લોસ એન્જેલસ થી ૨૨૯ માઈલ ઉત્તર પૂર્વમાં ૪ કલાકનું ડ્રાઈવ કરી ડેથ વેલી પહોચાય છે. ત્યાં પહોચ્યા પછી વાંકાચૂંકા પહાડી કલાકનાં ડ્રાઈવ બાદ મધ્યભાગમાં પહોચી શકાય છે. ડેથ વેલી એ વેરાન અને સુકો પર્વતીય વિસ્તાર છે.
આ પહાડી રણ ત્યાની પ્રચંડ ગરમીને કારણે મોતની ખીણ એટલે કે ડેથવેલી તરીકે પ્રખ્યાત છે. આ ૨૨૫ કિલોમીટર લાંબી અને ૨૪ કિલોમીટર પહોળી ખીણ છે જે ૩.૩ મિલિયન એકર્સમાં પથરાએલું છે. ચારે બાજુ ઉંચા પુતા વિશાળ પથ્થરો અને વચમાં દરિયાની સપાટીથી ૨૮૨ ફૂટ નીચે મોટી રકાબી જેવો આકાર ધરાવતી ખીણ. આ સ્થળે પ્રાચીન કાળમાં દરિયો હશે, આથી અહીની જમીન ક્ષારોની બનેલી છે.
વાંકા ચુકા પહાડી રસ્તાઓ ઉપર બહુ સિફતથી ડ્રાઈવ કરીને અમે પાર્કના મઘ્યભાગમાં પહોચી ગયા. ગાડી પાર્ક કર્યા પછી જ્યારે નીચાણવાળા ભાગમાં ચાલતા અમે આ મીઠાના દરીયાને નજીકથી જોવા ઉતર્યા ત્યારે બરાબર બપોરના બાર વાગ્યા હતા. ખુબજ ગરમી, એક નાનું સરખું પણ વૃક્ષ કે ઝાડવું નહોતું, અને માથે તપતો સુરજ ત્યાં ના જવા સૂચન કરતો ત્યારે બીજી તરફ દુનિયામાં જુજ આવા સ્થળો આવેલા છે જે છેક અહી આવીને જોયા વિના પાછું ફરવા મન નાં પાડતું રહ્યું.
છત્રી અમે ભૂલી ગયા હતા, છેવટે માથા ઉપર રૂમાલ અને હાથમાં પાણીની બોટલ લઇ એક માઈલ ચાલવાની હિંમત કરી નાખી. બરાબર વચમાં પહોચ્યા પછી એમજ લાગ્યું કે મીઠાના સાગરની વચમાં કોઈ મરુભૂમિમાં ઉભા હોઈએ. ચારેબાજુ ઊંચા પહાડોની વચમાં ફેલાએલાં સફેદ મીઠાના સાગરને જોતા વિચિત્ર લાગણીઓ જન્મી આવતી હતી. દરિયા વિના કે પાણી વિના આટલું બધું મીઠું આવ્યું કેવી રીતે?
જમીનમાં ખારા અને ખનીજ દ્રવ્યો યુક્ત પાણીનો સ્ત્રોત રહેલો હોવાથી આ નવ હજાર ચોરસ માઈલના વિસ્તારનું બધુજ ક્ષાર સાથેનું પાણી આ નીચા વિસ્તારમાં જમા થાય છે. વધુ પડતી ગરમીને કારણે બધાજ પાણીનું ઝડપી બાષ્પીભવન થઇ જતા જમીન ઉપર માત્ર ક્ષાર રહી જાય છે. છેવટે મીઠાના દરિયા જેવો આભાસ ઉભો કરે છે. આવા સ્ફટિકો ખરબચડી જમીન અને સુકાએલી પાણીની સપાટી ઉપર અવનવી ડીઝાઈન રચે છે. એ જોઈ બાળપણનું પુંઠાના બીબામાં રંગીન કાચ જેમ ડીઝાઈનો બદલતું રમકડું યાદ આવી ગયું.

દુનિયામાં સૌથી વધુ ગરમી આ ખીણમાં પડે છે. ૧૯૧૩માં ૧૩૪ ફેરનહીટ અને ૨૦૨૦ માં ૧૩૦ ફેરનહીટ તાપમાન નોંધાયું હતું. જોકે અમે ગયા ત્યારે ૧૦૦ હતું. છતાં સુખી હવા અને તપતા પથ્થરોને કારણે અહી ગરમીનો અહેસાસ અલગ લાગતો હતો. ડેથવેલીમાં અંદર માનવ વસ્તી નથી પરંતુ બસો જેટલા પક્ષી, ૧૯ જાતના સાપ અને કાચિંડાની વસ્તી છે. વિસ્તારમાં પથ્થરોમાં અનેક વિવિધતા જોવા મળે છે. જેમાં ગોલ્ડન વેલી ખુબ રમણીય જગ્યા છે. સાંજના સમયે ઢળતાં સુરજના અજવાશમાં તેની સુંદરતા અદભુત દેખાય છે.
ઉગતો સુરજ અને સાંજની સુંદરતા જોવા લોકો ખાસ આવે છે. ઢળતો દુરજ જયારે સોનેરી કેસરી કિરણોને અલગ રંગોના વિશાળ પથ્થરો અને ઉંચા ટેકરાઓ ઉપર છુટ્ટે હાથે ઢોળતો હોય ત્યારે પથ્થર ઉપર ચુપચાપ બેસીને સન્નાટા સાથે આ દ્રશ્યને પીવાનો આનંદ અવર્ણીય છે. જોકે આ જગ્યાની સાચી સુંદરતા માણવા અહી રાત્રી રોકાણ કરવું જોઈએ. પરંતુ એ માટે અહી રાત રોકાવવું પડે. સમયની અછતને કારણે અમે સાંજનો સૂર્યાસ્તની મઝા માણી નીકળી ગયા.
કલ્પના માત્ર રોમાંચક કરી દેતી કે પૂનમની રાત્રે ચાંદના અજવાળામાં આ ખીણ કેવી અદ્ભુત લાગતી હશે. નિશબ્દ નીરવતા વચમાં ક્યાંક તમારાના અવાજો અને ચામાંચીડીયાનો પગરવ કદાચ ડેથ વેલીના નામને સાર્થક કરતો હોય તેવો આભાસ પણ આપતો હોય.
છેલ્લા પચાસ વર્ષોથી આ જગ્યા પર્યટકોના આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની છે, ત્યારબાદ અહી બે રિસોર્ટ બંધાયા છે.. સ્ટોવપાઇપ વેલ્સ અને ફર્નેસ ક્રીકનાં ઉજ્જડ વિસ્તારમાં બંધાએલા આ બે રિસોર્ટ દુરથી પણ ઘ્યાન ખેંચે તેવા છે. ચારે બાજુ ખૂબ જતનથી પામ ટ્રી રોપાએલા છે. બાંધકામ પણ મેક્સિકન સ્ટાઈલનું અલગ છે જે બીજા રાજ્યમાંથી આવેલા પ્રવાસીઓને આકર્ષે તેવું છે.
બે કલાક ફર્યા બાદ અમે ઇન્ફર્મેશન સેન્ટરમાં કાર પાર્ક કરી, ચાદર પાથરી ઘરેથી લઇ ગયેલા ઠંડા દહીવડા અને પાપડીનો લોટ ખાધો. આવી ઉજ્જડ જગ્યા ઉપર એક માત્ર આજ કોર્નર જીવંત અને જતનથી ઉગાડાએલા નાના વૃક્ષોને કારણે જીવંત લાગતો હતો.
એક વખત આ વેલીમાં દાખલ થયા પછી પેટ્રોલની કોઈ વ્યવસ્થા નથી. આથી કારમાં પુરતું પેટ્રોલ હોવું ખાસ જરૂરી છે. કારણ અંદર ગયા પછી ખાસ ફોન સિગ્નલ પણ મળતા નથી. ટૂંકમાં વ્યવથા ખાસ હોતી નથી.
અમારી પાસે પૂરતું પેટ્રોલ નહોતું તેનો ખ્યાલ પાછા વળતા થઇ ગયો હતો. ભગવાનનું નામ લઈને કાર ચલાવતા રહ્યા. આ દરમિયાન ગરમી સહન કરીને પણ બારી ખુલ્લી રાખવી પડી હતી. અહી જતા પહેલા રસ્તાઓ વિષે અને હવામાન પરિસ્થિતિઓ જાણવું જરૂરી છે. પર્વતીય રસ્તાઓમાં પગે ચાલીને ફરનારા કે હાઈકિંગ કરવાની ઈચ્છા ધરાવનારે ખાસ નકશો સાથે પાણીનો પુરવઠો રાખવો જરૂરી છે.

હજારો વર્ષ પહેલા અહી મૂળ લેટીન અમેરિકનોની વસતી હતી. ૧૯ મી સદીના અંતમાં યુંરીપિયન પ્રજાના આગમન પછી લેટિન અમેરિકાનો અહી થી સ્થળાંતર કરી ગયા. અને ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં અહી સોના અને ચાંદીના ખાણો મળી આવી. આથી આ સમય દરમિયાન આ વેલીમાં ટૂંકાગાળા માટે વસાહત માટે ગામ બન્યા હતા. ઇ.સ. ૧૮૪૮માં એક સાહસિકને આ ખીણમાંથી સોનું મળી આવ્યા પછી. ડેથવેલીમાં સોનું શોધવા માટે સાહસિકોનો ધસારો વધ્યો હતો. મોટા ભાગના સાહસિકો પ્રચંડ ગરમીના કારણે ટકી શક્યા
ત્યાર બાદ આ ખાલી પડેલા ગામ પુસ્તકો, રેડિયો કાર્યક્રમો, ટેલિવિઝન શ્રેણી અને ફિલ્મોનો વિષય બની ગયા. આ વેલી ખગોળશાસ્ત્રીઓ માટે ગમતી જગ્યા ને આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. અહી શીયાળા અને સ્પ્રિંગ એટલે કે વસંત ઋતુ દરમિયાન તેમના સંગઠનો દ્વારા અવનવી ઈવેન્ટ્સ થતી રહે છે.
દિવસે આગ ઓકતી આ ખીણ રાત્રી દરમિયાન ઠંડી હિમ જેવી બની જાય છે. ઉનાળો મરુભૂમિ બની જાય તેવીજ રીતે અહીનો શિયાળો પણ કાતિલ હોય છે.
” ખળખળ વહેતી નદી, દરિયો અને ઊંચા પર્વતોની હારમાળાઓ, રંગબેરંગી કૂલો અને લીલોતરીની ચાહક હોવા છતાં આ સાવ અલગ એક યાદગાર અનુભવ હતો.”