યુવાવર્ગ બન્યો ડિજિટલ એલર્જીનો શિકાર: ભારતમાં 80 કરોડથી વધુ સ્માર્ટ ફોનનો ઉપયોગ થાય છે

ડિજિટલ એલર્જી કોઈ બીમારી નથી પણ ડિજિટલ ઉપકરણોના વધુ પડતાં ઉપયોગથી ઉદ્ભવતી સમસ્યા છે

ડિજિટલ એલર્જી એ સંપૂર્ણપણે નવી અને જીવલેણ જીવનશૈલીની સમસ્યા છે, જે આ દિવસોમાં માત્ર વિકસિત  પશ્ચિમી જગતમાં જ નહીં, પણ ભારતમાં પણ યુવાનો પર તેની પકડ ઝડપથી મજબૂત કરી રહી છે. આ એલર્જી વાસ્તવમાં ડિજિટલ ઉપકરણોના વધુ પડતાં ઉપયોગ અને સ્ક્રીન સમય વધારવાને કારણે થઈ રહી છે. જો કે, ‘ડિજિટલ એલર્જી’ એ કોઈ તબીબી પરિભાષા નથી અને ન તો તેની સારવાર દવાઓથી થઈ શકે છે. વાસ્તવમાં, આ ડિજિટલ ઉપકરણોના વધુ પડતાં ઉપયોગથી ઉદ્ભવતી સમસ્યા છે, જેનું સૌથી મોટું કારણ ઇન્ટરનેટ અથવા તેનાં દ્વારા બનાવેલું વર્ચ્યુઅલ વિશ્વ છે. આજની યુવા પેઢીમાં, ખાસ કરીને મહાનગરોમાં ઉછરી રહેલાં લોકોમાં, શારીરિક, માનસિક અને ભાવનાત્મક સ્તરે ડિજિટલ એલર્જીના ખતરનાક લક્ષણો દેખાવા લાગ્યાં છે.

યુવાનોમાં તણાવ અને હતાશા વધી 
ડિજિટલ એલર્જીના લક્ષણો માત્ર શારીરિક રીતે જ દેખાતાં નથી, પરંતુ તેનાં માનસિક લક્ષણો પણ આ યુવાનોમાં જોવા મળે છે, જેમ કે તેમનામાં વધુ તણાવ અને ચીડિયાપણું જોવા મળે છે. યુવાનોમાં સતત ફોકસનો અભાવ જોવા મળી રહ્યો છે. ડિપ્રેશન અને ચિંતાની સમસ્યા શરૂ થઈ ગઈ છે. એટલું જ નહીં, આજકાલ યુવાનોમાં જબરદસ્ત સામાજિક અલગતા જોવા મળી રહી છે. પરંપરાગત ઘરેલું સંબંધો અને સંબંધીઓ માટે તેમની પાસે બિલકુલ સમય નથી. ડિજિટલ એલર્જીના કારણે યુવાનોનાં સમય વ્યવસ્થાપન પર ખરાબ અસર પડી છે. તેઓ તેમની ડિજિટલ પ્રવૃત્તિઓમાં ધાર્યા કરતાં વધુ સમય વિતાવી રહ્યાં છે અને જ્યારે અન્ય મહત્વપૂર્ણ કાર્યો માટે સમય બચ્યો નથી, ત્યારે તેઓ અત્યંત ચીડિયા બની જાય છે.

ડિજિટલ ઉપકરણો પર નિર્ભરતા મુશ્કેલ બની
ડિજિટલ એલર્જી ખુલ્લેઆમ કહેવામાં આવતું નથી અથવા દરેક વ્યક્તિ આ શબ્દથી પરિચિત નથી, આજે યુવાનો માટે એક નવી જીવનશૈલી રોગ જેવી બની ગઈ છે. આ કારણે ડીજીટલ ડીવાઈસ પર યુવાનોની નિર્ભરતા અન્ય સમય કરતાં વધુ વધી છે. આજે યુવા પેઢી તેનું ત્રણ-ચતુર્થાંશ કામ ડિજિટલ ઉપકરણો દ્વારા કરી રહી છે. પછી તે અભ્યાસ હોય, ઓફિસનું કામ હોય, મનોરંજન હોય કે પછી તમારાં સામાજિક સંપર્કો માટે લોકો સાથે જોડાયેલાં રહેવું હોય.  કોવિડ-19ના સમયમાં, ’વર્ક ફ્રોમ હોમ’ની સંસ્કૃતિને કારણે યુવાનોનાં સ્ક્રીન ટાઈમમાં ઘણો વધારો થયો છે.

ડિજિટલ એલર્જીથી બચવાના કેટલાક ઉપાયો  
દરરોજ થોડાં કલાકો જ ઉપકરણો સાથે વિતાવો. આ માટે ડિજિટલ ડિટોક્સ કરવું જોઈએ એટલે કે ડિજિટલ ઉપકરણોથી દૂર રહેવું જોઈએ.  અઠવાડિયામાં એક દિવસ સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ ઉપકરણો વિના વિતાવો. તમારે સખત મહેનત કરવી પડશે અને કામ અને મનોરંજન માટે તમારો સ્ક્રીન સમય મર્યાદિત કરવો પડશે. ઉપરાંત, સ્ક્રીન પર કામ કરતી વખતે, વ્યક્તિએ દર 20 મિનિટે ઓછામાં ઓછા એકથી બે મિનિટ માટે સ્ક્રીન પરથી આંખો દૂર કરવી જોઈએ. મનોવૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે સ્ક્રીન પર સતત જોવાને કારણે, જ્યારે આપણે 20 ફૂટ કે તેથી વધુ દૂરથી જોતાં હોઈએ છીએ, ત્યારે આંખોમાં દુખાવો થાય છે અને તાણ અનુભવાય છે, તેથી, આપણે દર 15-20 મિનિટ પછી સ્ક્રીન પરથી આંખો હટાવીને ઓછામાં ઓછા એક મિનિટ માટે દૂર જોવું જોઈએ.

જ્યારે પણ તમે સ્ક્રીન પર સમય પસાર કરો છો, ત્યારે એન્ટિ-ગ્લેયર ચશ્માનો ઉપયોગ કરો અને સૂવાના ઓછામાં ઓછા એક કલાક પહેલાં તમારી જાતને સ્ક્રીનથી દૂર રાખો. ડિજિટલ એલર્જીથી બચવાનો એક માર્ગ નિયમિત કસરત અને યોગ છે. કસરત અને યોગ કરતી વખતે, તમારાં ફોન અને અન્ય તમામ સંચાર ઉપકરણોને બંધ કરી દો. સ્માર્ટ ફોનનું વ્યસન ઓછું કરો. એક કે બે સિવાય તમામ એપ્સની સૂચનાઓ બંધ રાખો.  સોશિયલ મીડિયા પર ક્યારે સમય પસાર કરવો તે નક્કી કરો. તમારાં માનસિક સ્વાસ્થ્યની કાળજી લો અને તણાવમુક્ત પ્રવૃત્તિઓ અપનાવો અને મિત્રો અને પરિવાર સાથે સમય પસાર કરો.

સંબંધો અને સામાજિક જીવનમાં પણ અડચણરૂપ
આ બધાને કારણે યુવાનોમાં મોટા પાયે ડિજિટલ એલર્જીની પકડ મજબૂત થઈ રહી છે. તેમની વચ્ચે માનસિક બીમારીઓનું જોખમ વધી રહ્યું છે. શારીરિક વિકાસ પ્રભાવિત થઈ રહ્યો છે, સંબંધો અને સામાજિક જીવન અવરોધાઈ રહ્યું છે અને તેમનાં કામમાં ઉત્પાદકતા અને સર્જનાત્મકતાનો પણ અભાવ છે. આવી સ્થિતિમાં, વિશ્વભરનાં મનોવૈજ્ઞાનિકો લોકોને ડિજિટલ એલર્જી વિશે સાવચેત રહેવાની ચેતવણી આપી રહ્યાં છે અને આ માટે કેટલાક સરળ ઉપાયો પણ આપી રહ્યાં છે.

ડિજિટલ એલર્જીથી પિડાતા દેશો
ભારતમાં ડિજિટલ એલર્જીની સ્થિતિ હજુ તેનાં પ્રારંભિક તબક્કામાં છે, જોકે તેનાં લક્ષણો ઝડપથી ઉભરી રહ્યાં છે. ભારતમાં 80 કરોડથી વધુ સ્માર્ટ ફોનનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે, ખાસ કરીને દિલ્હી, મુંબઈ, બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ અને પૂણે જેવાં મહાનગરોમાં સ્માર્ટ ફોનનો ઉપયોગ વધ્યો છે. મોટા પાયે, બાળકો અને કિશોરો પણ ગેમિંગ અને સોશિયલ મીડિયામાં ભાગ લેવા માટે સ્માર્ટ ફોનનો ઉપયોગ કરી રહ્યાં છે. વિશ્વનાં કેટલાક દેશોમાં, ડિજિટલ એલર્જી એક રોગચાળાની જેમ ફેલાઈ રહી છે, અહીં આ સમસ્યા એકદમ વિસ્ફોટક બની ગઈ છે. આમાં દક્ષિણ કોરિયા પ્રથમ સ્થાને, અમેરિકા બીજા સ્થાને અને ચીન ત્રીજા નંબર પર છે. દક્ષિણ કોરિયામાં મોટાભાગનાં યુવાનો ઇન્ટરનેટનાં વ્યસની છે, જેનાં કારણે અહીં ડિજિટલ એલર્જી એક ગંભીર સમસ્યા બની ગઈ છે. આ ડિજિટલ એલર્જીથી છુટકારો મેળવવા માટે માત્ર દક્ષિણ કોરિયાનાં મોટા શહેરોમાં જ નહીં પરંતુ નાનાં શહેરોમાં પણ ડિટોક્સ કેમ્પ અને રિહેબિલિટેશન સેન્ટર ખોલવામાં આવ્યાં છે.

દક્ષિણ કોરિયા પછી અમેરિકા બીજા નંબરની સૌથી ખરાબ સ્થિતિમાં છે. અહીં ડિજિટલ એલર્જી મોટા પાયે ડિજિટલ તણાવનું કારણ બની ગઈ છે. અમેરિકનો સૌથી વધુ સમય સોશિયલ મીડિયા પર વિતાવે છે. જો કે, ભારતીયોની જેમ, તેઓ તેનો ઉપયોગ મનોરંજન કરતાં જ્ઞાન મેળવવા અને તેમનાં વ્યાવસાયિક જીવનને સુધારવા માટે વધુ કરે છે. પરંતુ આખરે આ સમસ્યા ડિજિટલ એલર્જી સુધી પહોંચે છે. ચીન એવો ત્રીજો દેશ છે જ્યાં ડિજિટલ એલર્જી લોકો માટે ખતરનાક બની ગઈ છે. જો કે ચીનમાં સરકારે ડિજિટલ વિશ્વને નિયંત્રિત કરવા માટે ગેમિંગનો સમય નક્કી કર્યો છે, પરંતુ યુવાનોને નિયંત્રિત કરવું ખૂબ મુશ્કેલ બની રહ્યું છે.