બે ગુપ્ત રશિયન સેટેલાઇટ્સે અંતરિક્ષ એક્સપર્ટ્સમાં ચિંતા ફેલાવી છે, કારણ કે તેઓ કક્ષામાં એકબીજાથી માત્ર 10 ફૂટ (3 મીટર) જેટલા નજીક આવ્યા હતા. એક્સપર્ટ્સના જણાવ્યા મુજબ, તેમણે અત્યંત જટિલ ગતિવિધિઓ કરી હતી, પરંતુ તેનો હેતુ હજુ સુધી જાણમાં નથી આવ્યો. સેટેલાઇટ, કોસ્મોસ 2581 અને કોસ્મોસ 2583, એ 28 એપ્રિલે પૃથ્વીથી અંદાજે 585 કિલોમીટર ઊંચાઈએ પરિભ્રમણ કરતી વખતે આ નજીક આવવાની પ્રક્રિયા કરી હતી. અમેરિકાની સ્પેસ ટ્રેકિંગ વેબસાઇટ Space.com અને સ્પેસ સિટ્યુએશનલ અવેરનેસ કંપની COMSPOC મુજબ, બંને સેટેલાઇટ વચ્ચેનું અંતર માત્ર લગભગ 3 મીટર હતું અને તેમની ગતિ પણ અત્યંત નિયંત્રિત હતી.
પેન્સિલ્વેનિયામાં સ્થિત COMSPOC અનુસાર આ ઘટના અકસ્માત નહોતી, પરંતુ એકબીજાની નજીક રહેવા માટે વિચારીને કરાયેલા અનેક નિયંત્રિત મેન્યુવર્સનો ભાગ હતી. કંપનીએ X પર પોસ્ટ કરેલા નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે ‘આ કોઈ સંજોગવશાત એકબીજાની નજીકથી પસાર નહોતા થયા. COSMOS 2583 એ આ નિકટતા જાળવી રાખવા માટે અનેક નાના-નાના મેન્યુવર્સ કર્યા હતા.’
- Advertisement -
આ સેટેલાઇટ્સ કોસ્મોસ 2581, 2582 અને 2583 નામના ત્રણ સેટેલાઇટના સમૂહનો ભાગ છે, જેને રશિયાએ ફેબ્રુઆરી 2025માં પ્લેસેત્સ્ક કોસ્મોડ્રોમથી Soyuz રૉકેટ દ્વારા લોન્ચ કર્યા હતા. મોસ્કોએ તેમની ચોક્કસ મિશનની માહિતી ક્યારેય જાહેર કરી નથી, જેના કારણે એક્સપર્ટ્સમાં એવી અટકળો ચાલી રહી છે કે તેઓ સૈન્ય નિરીક્ષણ, જાસૂસી અથવા એન્ટી-સેટેલાઇટ ટેક્નોલોજીના પરીક્ષણ સાથે સંકળાયેલા હોઈ શકે છે.
રેન્ડેવૂ અને પ્રોક્સિમિટી ઓપરેશન્સ શું છે?
અંતરિક્ષના એક્સપર્ટ્સના જણાવ્યા મુજબ ત્રણેય સેટેલાઇટ તથા કોસ્મોસ 2583 દ્વારા અગાઉ છોડવામાં આવેલી એક નાની વસ્તુ રેન્ડેવૂ અને પ્રોક્સિમિટી ઓપરેશન્સ (RPOs) માં સામેલ હતા. એટલે કે એવી નિયંત્રિત ઓર્બિટમાં રહીને કરવામાં આવતી ગતિવિધિઓ જેમાં અંતરિક્ષયાનો ઇરાદાપૂર્વક એકબીજાની નજીક જાય છે. આવી ક્ષમતાઓ સેટેલાઇટની મરામત, અંતરિક્ષ કચરો દૂર કરવાના મિશન અને docking ટેક્નોલોજી માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ તેનો સૈન્ય માટેનો ઉપયોગ પણ થઈ શકે છે.
- Advertisement -
COMSPOC એ જણાવ્યું કે સેટેલાઇટ્સે ખૂબ જ નજીકની ગતિવિધિઓ દર્શાવી જેમાં કોસ્મોસ 2582 પાછળથી અનુસરી રહ્યો હતો, જ્યારે અન્ય એક છોડાયેલી વસ્તુ નજીકથી પસાર થઈ હતી પરંતુ તેણે કોઈ મેન્યુવર કર્યું નહોતું.
રહસ્યમય “Object F”
એક્સપર્ટ્સ મુજબ કોસ્મોસ 2583 એ માર્ચ 2025માં “Object F” તરીકે ઓળખાતી એક નાની વસ્તુ, જેને સબસેટેલાઇટ પણ કહેવામાં આવી છે, એને પણ બહાર મૂકી હતી. ત્યારબાદ તેણે આ વસ્તુ સાથે પણ નજીક જઈને નિયંત્રિત ગતિવિધિઓ કરી હતી. સેટેલાઇટ્સ માત્ર નજીક આવ્યા નહોતા, પરંતુ સતત સૂક્ષ્મ ગતિઓ કરીને એ સ્થિતિ જાળવી રાખી રહ્યા હતા. આવી ચોકસાઈથી નિયંત્રણ રાખવું ટેક્નિકલી ખૂબ જ મુશ્કેલ માનવામાં આવે છે અને તે ઉચ્ચ સ્તરની અંતરિક્ષ ટેક્નોલોજી દર્શાવે છે.
શું રશિયા કોઈ સૈન્ય પરીક્ષણ કરી રહ્યું છે?
ઘણા અંતરિક્ષ એક્સપર્ટ્સ માને છે કે આ ટેસ્ટ પાછળ નીચેના સંભવિત હેતુઓ હોઈ શકે:
- અંતરિક્ષમાં docking ટેક્નોલોજીનું પરીક્ષણ
- અન્ય સેટેલાઇટની તપાસ
- સૈન્ય જાસૂસી
- anti-satellite (ASAT) ટેક્નોલોજી
- ફ્યુચર સ્પેસ સ્ટેશન ઓપરેશન્સ માટે ફોર્મેશન ફ્લાઈંગ ટ્રેનિંગ
રશિયા પોતાનું નવું અંતરિક્ષ સ્ટેશન બનાવવાની કામગીરી પણ કરી રહ્યું છે, અને કેટલાક એક્સપર્ટ્સ માને છે કે આ ટેસ્ટ ડોકિંગ તથા ફોર્મેશન ફ્લાઈંગ માટેની ટેક્નોલોજી સુધારવાનો ભાગ હોઈ શકે છે. જોકે, બંને સેટેલાઇટ્સે અંતરિક્ષમાં ડોકિંગ કર્યું હોવાના કોઈ સત્તાવાર અહેવાલ નથી.
અમેરિકાની ચિંતા કેમ વધી?
અમેરિકાએ અગાઉ પણ રશિયા પર ઇન્સપેક્ટર સેટેલાઇટ્સ અને સંભવિત એન્ટી-સેટેલાઇટ ક્ષમતાવાળા સિસ્ટમોના પરીક્ષણના આરોપ લગાવ્યા હતા. 2020માં પણ એક રશિયન ઉપગ્રહ અમેરિકન જાસૂસી ઉપગ્રહની ખૂબ નજીક ગયો હતો, જેના કારણે અમેરિકાએ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. જોકે, મોસ્કોએ આવા તમામ દાવાઓ નકારી કાઢ્યા છે. આ ઘટનાએ પૃથ્વીની નીચી કક્ષામાં વધતી સૈન્ય પ્રવૃત્તિ અંગે નવી ચિંતાઓ ઉભી કરી છે, કારણ કે વિશ્વની મોટી શક્તિઓ એવી ટેક્નોલોજી વિકસાવી રહી છે જે અન્ય સેટેલાઇટની નજીક જઈને તેમની તપાસ કરી શકે અથવા તેમાં દખલ કરી શકે.
અંતરિક્ષમાં ટક્કરનું જોખમ
એક્સપર્ટ્સ કહે છે કે પૃથ્વીની આસપાસનું અંતરિક્ષ વધુ ભીડભર્યું બનતું જઈ રહ્યું છે. એને કારણે નજીકની કક્ષીય ગતિઓ હવે વધુ સામાન્ય બની રહી છે. છતાં, માત્ર થોડા મીટરના અંતરે થતી આવી નજીક આવવાની ઘટનાઓ હજુ પણ અત્યંત દુર્લભ છે, કારણ કે નાનામાં નાની ભૂલ પણ ટક્કર અને જોખમી અંતરિક્ષ કચરાનું સર્જન કરી શકે છે. COMSPOC મુજબ, આ મિશન દાયકાઓમાં થયેલા સૌથી જટિલ Russian low-Earth-orbit proximity operations પૈકીનું એક હોઈ શકે છે.
2009માં Iridium communication satellite અને એક નિષ્ક્રિય રશિયન અંતરિક્ષયાન વચ્ચે થયેલી ટક્કરે સમગ્ર દુનિયાને orbital accidentsના જોખમ અંગે ચેતવી દીધું હતું. તે ટક્કર પછી હજારો debris pieces ઉત્પન્ન થયા હતા, જે આજે પણ અંતરિક્ષમાં ફરતા રહે છે. હાલ સુધી રશિયાએ આ સેટેલાઇટ્સના સાચા મિશન વિશે કોઈ સત્તાવાર માહિતી જાહેર કરી નથી, જેના કારણે રહસ્ય અને અટકળો વધુ વધી રહી છે.
