સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નક્કી કરાયેલી સમયમર્યાદા પર રાષ્ટ્રપતિએ સવાલ ઉઠાવ્યા, “બંધારણમાં આવી કોઈ જોગવાઈ નથી”
તમિલનાડુ સરકાર વિરુદ્ધ રાજ્યપાલના કેસમાં બિલ પર નિર્ણય લેવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે નક્કી કરેલી સમયમર્યાદા વિશે ઘણું કહેવામાં આવ્યું હતું. ઉપરાષ્ટ્રપતિ જગદીપ ધનખડે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. હવે રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ પણ સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય પર અનેક સવાલો કર્યા છે. રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ 8 એપ્રિલ 2025 ના રોજ આપેલા સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. હકીકતમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે તમિલનાડુ સરકાર વિરુદ્ધ રાજ્યપાલ કેસમાં આદેશ આપ્યો હતો કે રાજ્યપાલ અને રાષ્ટ્રપતિએ તેમની સમક્ષ રજૂ કરાયેલા બિલો પર નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં નિર્ણય લેવો પડશે. સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણય પર ઘણો હોબાળો મચ્યો હતો. રાષ્ટ્રપતિએ તેનો વાંધો ઉઠાવ્યો છે અને કહ્યું છે કે જો દેશના બંધારણમાં આવી કોઈ જોગવાઈ નથી, તો સુપ્રીમ કોર્ટ કયા આધારે આ નિર્ણય આપી શકે છે.
- Advertisement -
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં મહત્વપૂર્ણ અવલોકનો કર્યા
રાષ્ટ્રપતિએ રાજ્યપાલની સત્તાઓ, ન્યાયિક હસ્તક્ષેપ અને સમય મર્યાદા નક્કી કરવા જેવા મુદ્દાઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટ પાસેથી સ્પષ્ટતા માંગી છે. ઉલ્લેખનીય છે કે તમિલનાડુ સરકાર વિરુદ્ધ રાજ્યપાલના કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં કહ્યું હતું કે રાજ્યપાલ પાસે કોઈ વીટો પાવર નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિએ રાજ્યપાલ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા બિલ પર ત્રણ મહિનાની અંદર નિર્ણય લેવો પડશે. જો નિર્ધારિત સમય મર્યાદામાં નિર્ણય લેવામાં ન આવે તો રાષ્ટ્રપતિએ રાજ્યને તેનું માન્ય કારણ આપવું પડશે.
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં એમ પણ કહ્યું હતું કે રાષ્ટ્રપતિ કોઈપણ બિલને પુનર્વિચાર માટે રાજ્ય વિધાનસભામાં પાછું મોકલી શકે છે. જો વિધાનસભા તે બિલ ફરીથી પસાર કરે છે તો રાષ્ટ્રપતિએ તેના પર અંતિમ નિર્ણય લેવો પડશે. ઉપરાંત રાષ્ટ્રપતિના નિર્ણયની કલમ 201 હેઠળ ન્યાયિક સમીક્ષા કરી શકાય છે. કોર્ટે કહ્યું કે જો રાજ્યપાલે મંત્રી પરિષદની સલાહ વિરુદ્ધ નિર્ણય લીધો હોય, તો સુપ્રીમ કોર્ટને તે બિલની કાયદેસર રીતે તપાસ કરવાનો અધિકાર રહેશે.
- Advertisement -
રાષ્ટ્રપતિ મુર્મુએ સુપ્રીમ કોર્ટને પૂછ્યા આ 14 પ્રશ્નો-
1. જો રાજ્યપાલ સમક્ષ બિલ રજૂ કરવામાં આવે, તો બંધારણની કલમ 200 હેઠળ તેમની પાસે કયા વિકલ્પો છે?
2. શું રાજ્યપાલ આ વિકલ્પો પર વિચાર કરતી વખતે મંત્રી પરિષદની સલાહથી બંધાયેલા છે?
૩. શું કલમ ૨૦૦ હેઠળ રાજ્યપાલ દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણયની ન્યાયિક સમીક્ષા થઈ શકે છે?
૪. શું કલમ ૩૬૧ કલમ ૨૦૦ હેઠળ રાજ્યપાલ દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણયોની ન્યાયિક સમીક્ષાને સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત કરી શકે છે?
૫. શું અદાલતો કલમ ૨૦૦ હેઠળ રાજ્યપાલ દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણયો માટે સમય મર્યાદા નક્કી કરી શકે છે, જ્યારે બંધારણમાં આવી કોઈ સમય મર્યાદા નિર્ધારિત કરવામાં આવી નથી?
૬. શું કલમ ૨૦૧ હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણયની સમીક્ષા કરી શકાય છે?
૭. શું અદાલતો કલમ ૨૦૧ હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ માટે નિર્ણય લેવા માટે સમય મર્યાદા નક્કી કરી શકે છે?
૮. જો રાજ્યપાલે બિલને નિર્ણય માટે અનામત રાખ્યું હોય, તો શું સુપ્રીમ કોર્ટે કલમ ૧૪૩ હેઠળ તેમની સલાહ લેવી જોઈએ?
9. શું રાજ્યપાલ અને રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા અનુક્રમે કલમ 200 અને 201 હેઠળ લેવામાં આવેલા નિર્ણયો અમલમાં આવે તે પહેલાં કોર્ટ દ્વારા સાંભળવામાં આવી શકે છે.
૧૦. શું સુપ્રીમ કોર્ટ કલમ ૧૪૨ દ્વારા રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલની બંધારણીય સત્તાઓમાં ફેરફાર કરી શકે છે?
૧૧. શું રાજ્ય સરકાર કલમ ૨૦૦ હેઠળ રાજ્યપાલની મંજૂરી વિના કાયદા ઘડી શકે છે?
૧૨. શું સુપ્રીમ કોર્ટની એક જ બેન્ચ કલમ ૧૪૫(૩) હેઠળ બંધારણના અર્થઘટનને લગતા કેસોને સુપ્રીમ કોર્ટની પાંચ જજોની બેન્ચને મોકલવાનો નિર્ણય લઈ શકે છે?
૧૩. શું સુપ્રીમ કોર્ટ એવા નિર્દેશો/આદેશો આપી શકે છે જે બંધારણ અથવા હાલના કાયદાઓ સાથે અસંગત હોય?
૧૪. શું બંધારણ કલમ ૧૩૧ હેઠળ મંજૂરી આપે છે કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચેના વિવાદો ફક્ત સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જ ઉકેલી શકાય?
ઉપરાષ્ટ્રપતિ જગદીપ ધનખડનું નિવેદન
અગાઉ 17 એપ્રિલના રોજ ઉપરાષ્ટ્રપતિ જગદીપ ધનખડે પણ સુપ્રીમ કોર્ટની સલાહ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો, જેમાં રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલો માટે બિલોને મંજૂરી આપવા માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી હતી. ધનખડે કહ્યું હતું કે “કોર્ટ રાષ્ટ્રપતિને આદેશ આપી શકતી નથી. બંધારણની કલમ 142 હેઠળ કોર્ટને આપવામાં આવેલી વિશેષ સત્તાઓ લોકશાહી શક્તિઓ સામે 24×7 ઉપલબ્ધ ન્યૂક્લિયર મિસાઇલ બની ગઈ છે. જજ એક સુપર પાર્લમેન્ટની જેમ કામ કરી રહ્યા છે.”
“રાષ્ટ્રપતિ એક નામના વડા છે. ન્યાયતંત્રએ હસ્તક્ષેપ કરવો પડશે.”
રાજ્યસભાના સાંસદ કપિલ સિબ્બલે કહ્યું કે જ્યારે કાર્યપાલિકા કામ ન કરે ત્યારે ન્યાયતંત્રએ હસ્તક્ષેપ કરવો પડશે. ભારતમાં રાષ્ટ્રપતિ એક નામના વડા છે. રાષ્ટ્રપતિ-રાજ્યપાલે સરકારોની સલાહ પર કામ કરવું પડે છે. ઉપરાષ્ટ્રપતિએ જે કહ્યું એ સાંભળીને મને આશ્ચર્ય અને દુઃખ થયું. તેમણે કોઈપણ પાર્ટીની તરફેણમાં બોલવું જોઈએ નહીં. સિબ્બલે 24 જૂન, 1975ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું, ‘લોકોને યાદ હશે કે જ્યારે ઇન્દિરા ગાંધીની ચૂંટણી અંગે નિર્ણય આવ્યો ત્યારે ફક્ત એક જ જજ, જસ્ટિસ કૃષ્ણા ઐયરે ચુકાદો આપ્યો હતો.’ એ સમયે ઈન્દિરાને પોતાનું સાંસદ પદ પણ ગુમાવવું પડ્યું હતું. ત્યારે ધનખડજીએ એ સ્વીકાર્યું, પરંતુ હવે બે જજની બેન્ચના સરકાર વિરુદ્ધના નિર્ણય પર સવાલો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે.
