કાર્તિક મહેતા : કાર્તિકોલોજી
ફ્રેડરિક નિતશે નામનો એક ખૂંખાર વિચારક થયો.. બહુ મોટો દાર્શનિક, જેનો આજના યુગ ઉપર બહુ મોટો પ્રભાવ છે.. નિતશે એ કહ્યું કે જે માણસ પોતાના સમયનો બે તૃતિયાંશ (લગભગ સડસઠ ટકા) ભાગ પોતાના માટે નથી કાઢી શકતો તે આખરે તો ગુલામ છે અને કોઈ ને કોઈ રીતે ગુલામીમાં જોતરાયેલો છે એમ ગણવું.
નીતશે એ એમ પણ કહ્યું કે નવરા બેસવું, કશું કર્યા વિના સમય ગાળવો, પોતે એક ઉમદા ગુણ છે.આળસ ખરાબ છે પણ નવરા બેસવાનો વૈભવ માણવો એક અનિવાર્ય જરરીયાત છે.
બરટ્રાન્ડ રસેલ નામનાં એવા જ વિચારકે તો નવરા બેસવાની મજા ઉપર એક સુંદર નિબંધ લખી કાઢ્યો.. નિબંધ નું શીર્ષક હતું :ઈન પ્રેઈઝ ઓફ આઇડલનેસ અર્થા નવરાશની પ્રસંશા !! રસેલે પણ કહ્યું કે કામના કલાકો ઘટાડીને ચાર કલાક કરી દેવા જોઈએ અને લોકોને નવરાશ ને એન્જોય કરવા પ્રેરિત કરવા જોઈએ! જાપાન સહિત અનેક વિકસિત દેશો કામના કલાકો ઘટાડવા ઉપર ગંભીર રીતે વિચારી રહ્યા છે અને અનેક દેશોએ એના ઉપર પ્રાયોગિક રીતે કામ પણ શરૂ કર્યું છે. આ પ્રયોગોના પરિણામો પણ એમને ઉત્સાહજનક મળ્યા છે.
ભારતમાં સીતેર કલાક કામ કરવાની વણમાગી સલાહો ફેંકવાવાળા મળી આવે છે તે બીજી વાત છે..જોકે નવી પેઢી આ જૂનવાણી લોકોને ગણકારતી નથી તે પણ નોંધવા જેવું છે.
ટેકનોલોજી અને વિજ્ઞાન છેલ્લા કેટલાક સમયમાં ક્યાના ક્યા પહોંચી ગ્યા પણ એને કારણે માણસનું જીવન ઘડિયાળને કાંટે બંધાઈ ગયું છે તે પણ મોટી વિસંગતિ છે… માણસ પાસે પોતાના સ્વજનો સાથે વાત કરવા સમય નથી હોતો, પોતાના બાળકોની કાળજી કરવા સમય નથી હોતો, એવો સમય આવ્યો છે..દરેકને ક્યાંક પહોચવું છે, ક્યાંક પહોંચી જવાની ઉતાવળ છે.. પણ પહોંચવાનો સંતોષ નથી.. પહોંચવાની યાત્રાને માણવાનો ઉત્સાહ કે સુધબુધ નથી.
ટેકનોલોજી અને આધુનિકીકરણ થી આવેલ સમૃદ્ધિ એ માણસના નવરાશના વૈભવને જાણે છીનવી લીધો છે. નાના બાળકો થી લઈને વૃદ્ધો મોબાઈલ વિના ઘડીભર બેસી શકતા નથી.. આજથી માંડ પચ્ચીસ વર્ષ પહેલાં સુધી લોકો કશું કર્યા વિના પણ આનંદનો અનુભવ કરી શકતા… કોઈને મોબાઈલ નહોતો જોઈતો.. કોઈને સતત ટીવી કે સિરીઝ કે સોશિયલ મીડિયા ઉપર કશુંક જ્ઞાન મેળવવાની ખંજવાળ નહોતી.. કોઈ રમકડાં કે મોબાઈલ કે ગેમ વિના બાળકો આખા દિવસ રાત એકબીજા સાથે ઉમંગથી રમતા.. લોકો પાડોશીઓ કે સગા સંબંધીઓ સાથે રૂબરૂ મળીને ગલ ગપાટા મારીને ક્યા કલાકો કાઢી નાખતા એની ખબર રહેતી નહોતી.
પછી હળવે થી ટીવી આવ્યું, સાથે હલકી કક્ષાની ફિલ્મો સિરીઝ વગેરે લાવ્યું.. એની પાછળ આવ્યું સોશિયલ મીડિયા અને સ્ટ્રીમિંગ.. લોકો અકારણ “બિઝિ’ રહેવા લાગ્યા.. એકસાથે બેઠા હોય પણ બધા પાસે પોતાના મોબાઈલ હોય અને દરેક પોતાના મોબાઈલની સાવ આભાસી દુનિયામાં ડૂબેલ હોય એવા દ્રશ્યો કોમન બન્યા.
બહાર ફરવા જાય તો પણ સતત ફોટા પાડીને અપલોડ કરવાની અદમ્ય ખંજવાળ જાણે મહામારી હોય એમ ફેલાઈ. બહાર જઈને ત્યાંના વાતાવરણને, વાઇબ્સને, કલચરને, લોકોને, ત્યાંની પ્રકૃતિને માણવાની, જાણવાની નવરાશ ઉડીને બાષ્પ થઈ ગઈ અને સેલ્ફી, ફોટા પાડીને સતત ફરતા રહેવાનો અજંપો લોકોને વળગી ગયો.
તહેવારોમાં ઘરે બેસીને (કે બહાર જઈને) રિલેક્સ થવાને બદલે સતત કોઈ ઉન્માદી ની જેમ તહેવારોને લાઉડ રીતે મનાવવાનો ચાળો અને ચીલો એવો ફેલાયો છે કે એની માટે કોઈ માનસિક ચિકિત્સા કેન્દ્રો ખોલવા પડે એવી સ્થિતિ આવી છે.
ઉન્માદી લોકો સતત કાઇક “નવું’ ઈચ્છે છે જેમ એમના મોબાઈલમાં સતત નવી નવી રિલ્સ અને નવા નવા ફોટા પોસ્ટ કમેન્ટ આવતા રહે છે.. એમને સતત કાઇક કરવા, જોવા, જાણવા જોઈએ છે.. એને ખબર નથી કે કશું પણ નહિ કરવું તે પણ એક યોગાસન છે.. શવાસન નામનું આસન યોગ આસનનું અતિ મહત્વનું આસન છે જેમાં કશું પણ કર્યા વિના શવ (શબ)ની જેમ બસ પડ્યા રહેવાનું હોય છે.
આ ઉન્માદી લોકોને એટલે તો એનર્જી ડ્રીંક અને દારૂ ડ્રગ જેવા નશા કરવાની જરૂર પડે છે.. કૃષ્ણ કહે છે કે જે આત્મા વડે આત્મામાં સંતોષ માને છે એને મારો પ્રિય ભક્ત જાણવો.. પણ આત્મા વડે આત્મામાં સંતોષ માનવા વાળાની વસ્તી હવે નામશેષ થવાના આરે છે.. હવે તો ફસાદી ઉન્માદી લોકોને સતત “કિક” ની જરૂર પડે છે.
અઈં ને કારણે આવતા સમયમાં માણસ પાસે બહુ વખત રહેશે, જીવનને જાણવા એને માણવા માટે .. આવી આગાહીઓ નિષ્ણાતો કરી રહ્યા છે.. પણ આજના ફાસ્ટ યુગે માણસને એટલો બહાવરો, એટલો ઉતાવળો અથરો અને એટલો અધીરો કરી દિધો છે કે કદાચ એને ફરી નોર્મલ માણસ બનવા માટે કાઇક થેરાપી કે ટ્રીટમેન્ટની જરૂર પડશે એમ લાગે છે.



