ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈ અને ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, વિક્રમ નાથ, પી.એસ. નરસિંહા અને એ.એસ. ચાંદુરકરની બનેલી બેન્ચે આ કેસની સુનાવણી કરી
રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા સંદર્ભ પર સુપ્રીમ કોર્ટની બંધારણીય બેન્ચે કેન્દ્ર સરકાર અને દેશના તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને નોટિસ જારી કરી છે અને એક અઠવાડિયામાં જવાબ માંગ્યો છે. બંધારણીય બેન્ચમાં CJI બીઆર ગવઈ, ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, ન્યાયાધીશ વિક્રમનાથ, ન્યાયાધીશ પીએસ નરસિંહા અને ન્યાયાધીશ અતુલ એસ ચાંદુરકરનો સમાવેશ થાય છે.
29 જુલાઈએ આગામી સુનાવણી
CJI બીઆર ગવઈએ કહ્યું કે અમે આગામી સુનાવણીમાં સમય મર્યાદા નક્કી કરીશું. કોર્ટ આ કેસની આગામી સુનાવણી 29 જુલાઈએ કરશે. કેસની સુનાવણી દરમિયાન, કેરળ સરકાર વતી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ કેકે વેણુગોપાલે રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા સંદર્ભ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો અને કહ્યું કે આ મુદ્દો સાંભળવા યોગ્ય નથી. તે જ સમયે, સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ કહ્યું કે આજે આ મુદ્દો ઉઠાવવો ઉતાવળ હશે. વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલ પણ આ સાથે સંમત થયા.
સુપ્રીમ કોર્ટનો અભિપ્રાય માંગ્યો
તમિલનાડુ સરકાર વતી હાજર રહેલા વકીલે રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા સંદર્ભની યોગ્યતા પર પણ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે અમે સીધા પ્રભાવિત પક્ષકારો છીએ. તેથી, તે સાંભળવા યોગ્ય નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે 8 એપ્રિલના રોજ આ નિર્ણય આપ્યો હતો. રાષ્ટ્રપતિએ આ નિર્ણયોને બંધારણીય મૂલ્યો અને પ્રણાલીઓની વિરુદ્ધ ગણાવ્યા છે અને તેને બંધારણીય મર્યાદાઓનું અતિક્રમણ ગણાવ્યું છે.
14 બંધારણીય પ્રશ્નો પર અભિપ્રાય માંગ્યો
બંધારણના અનુચ્છેદ 143 (1) હેઠળ, રાષ્ટ્રપતિએ સુપ્રીમ કોર્ટ પાસેથી 14 બંધારણીય પ્રશ્નો પર અભિપ્રાય માંગ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિએ પૂછ્યું છે કે જ્યારે ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ 200 હેઠળ રાજ્યપાલ સમક્ષ બિલ રજૂ કરવામાં આવે છે ત્યારે તેમની પાસે કયા બંધારણીય વિકલ્પો હોય છે? શું રાજ્યપાલ ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ 200 હેઠળ બિલ રજૂ કરવામાં આવે ત્યારે તેમની પાસે ઉપલબ્ધ તમામ વિકલ્પોનો ઉપયોગ કરતી વખતે મંત્રી પરિષદ દ્વારા આપવામાં આવતી સહાય અને સલાહથી બંધાયેલા છે? રાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું કે બંધારણ રાષ્ટ્રપતિ કે રાજ્યપાલના વિવેકાધીન નિર્ણય માટે કોઈ સમય મર્યાદાનો ઉલ્લેખ કરતું નથી.
બહુપક્ષીય વિચારણાઓ પર આધારિત
આ નિર્ણય બંધારણના સંઘીય માળખા, કાયદાઓની એકરૂપતા, રાષ્ટ્રની સુરક્ષા અને સત્તાઓનું વિભાજન જેવા બહુપક્ષીય વિચારણાઓ પર આધારિત છે. શું ભારતના બંધારણની કલમ 361 ભારતના બંધારણની કલમ 200 હેઠળ રાજ્યપાલની કાર્યવાહીની ન્યાયિક સમીક્ષા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદે છે? શું ભારતના બંધારણની કલમ 201 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા બંધારણીય વિવેકબુદ્ધિનો ઉપયોગ વાજબી છે?
રાષ્ટ્રપતિએ શું કહ્યું?
તેમણે કહ્યું કે બંધારણના અનુચ્છેદ 200 અને 201 હેઠળ રાજ્યપાલ અને રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા બંધારણીય વિવેકાધિકારનો ઉપયોગ મૂળભૂત રીતે બહુલવાદી વિચારો દ્વારા સંચાલિત થાય છે, જેમાં સંઘવાદ, કાયદાઓની એકરૂપતા, રાષ્ટ્રની અખંડિતતા અને સુરક્ષા, સત્તાઓના વિભાજનનો સિદ્ધાંતનો સમાવેશ થાય છે. શું ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ 142 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ/રાજ્યપાલની બંધારણીય સત્તાઓ અને આદેશોનો ઉપયોગ કોઈપણ રીતે બદલી શકાય છે?
રાષ્ટ્રપતિને બિલ પર નિર્ણય લેવાનો અધિકાર
કલમ 200 મુજબ, રાજ્યપાલે વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા બિલ, નાણાં બિલ સિવાય, રજૂ કરવામાં આવે ત્યારે તેને મંજૂરી આપવી પડશે અથવા શક્ય તેટલી વહેલી તકે ગૃહ દ્વારા પુનર્વિચાર માટે પાછું મોકલવું પડશે. જોગવાઈમાં એવી પણ જોગવાઈ છે કે જ્યારે રાજ્યપાલ પુનર્વિચારણા પછી બિલ મોકલવામાં આવે ત્યારે સંમતિ રોકી શકશે નહીં. રાષ્ટ્રપતિએ એમ પણ પૂછ્યું છે કે જ્યારે દેશનું બંધારણ રાષ્ટ્રપતિને બિલ પર નિર્ણય લેવાનો વિવેકાધિકાર આપે છે, તો સુપ્રીમ કોર્ટ આ પ્રક્રિયામાં કેવી રીતે દખલ કરી શકે છે.
વાત ક્યાંથી શરૂ થઈ?
આ સુપ્રીમ કોર્ટના 8 એપ્રિલના ચુકાદાને અનુસરે છે, જેમાં ન્યાયાધીશ જેબી પારડીવાલા અને આર મહાદેવનની બેન્ચે તમિલનાડુ સરકારના કેસની સુનાવણી કરતી વખતે ચુકાદો આપ્યો હતો કે રાજ્યના રાજ્યપાલે બિલોને અનિશ્ચિત સમય માટે વિલંબિત કર્યા વિના “શરૂઆતમાં વહેલી તકે” કાર્યવાહી કરવી જોઈએ. કોર્ટે કહ્યું હતું કે રાજ્યપાલ “વ્યક્તિગત અસંતોષ, રાજકીય અનુકૂળતા, અથવા અન્ય કોઈ બાહ્ય અથવા અપ્રસ્તુત વિચારણા” ના આધારે તેમની સંમતિ રોકી શકતા નથી અને આવી બાબતોને ગેરબંધારણીય ગણાવી હતી.
કોર્ટે એવો પણ ચુકાદો આપ્યો હતો કે રાષ્ટ્રપતિએ રાજ્યપાલ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા કોઈપણ બિલ પર ત્રણ મહિનાની અંદર નિર્ણય લેવો જોઈએ અને કહ્યું હતું કે બંધારણીય માળખા હેઠળ “સંપૂર્ણ વીટો” અને “પોકેટ વીટો” બંને અસ્વીકાર્ય છે.
