જસદણની સદીઓ જૂની ‘પટારી’ હસ્તકલાને મળ્યો વૈશ્વિક GI ટેગ

રાજકોટ જિલ્લા માટે ઐતિહાસિક ક્ષણ: નકલી ઉત્પાદનો સામે મળશે કાનૂની રક્ષણ

ગુજરાતના સમૃદ્ધ અને પરંપરાગત હસ્તકલા વારસાને વૈશ્વિક સ્તરે વધુ એક મોટું ગૌરવ પ્રાપ્ત થયું છે. રાજકોટ જિલ્લાના જસદણ શહેર અને પંથકની સદીઓ જૂની તેમજ અત્યંત લોકપ્રિય ‘જસદણ પટારી’ (પરંપરાગત રીતે સુશોભિત કરવામાં આવતી કલાત્મક પેટી/પટારા)ની અનોખી હસ્તકલાને ભારત સરકાર દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે સત્તાવાર રીતે ‘જિયોગ્રાફિકલ ઇન્ડિકેશન’ (GI Tag) રજિસ્ટ્રેશન મંજૂર કરવામાં આવ્યું છે. ભૌગોલિક ઓળખ આપતા આ પ્રતિષ્ઠિત જીઆઈ ટેગ મળવાને કારણે સ્થાનિક કારીગરો દ્વારા પેઢીઓથી જીવંત રાખવામાં આવેલી આ અનન્ય અને વિશિષ્ટ કલાને હવે રાષ્ટ્રીય તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મજબૂત કાયદાકીય રક્ષણ અને લાંબા સમયથી પ્રતિક્ષિત એવી વૈશ્વિક ઓળખ પ્રાપ્ત થઈ છે, જે સમગ્ર રાજકોટ જિલ્લા અને જસદણ પંથકના કારીગર સમુદાય માટે એક ઐતિહાસિક સીમાચિહ્ન સમાન છે.

જસદણ પ્રદેશના આ અનોખા ક્રાફ્ટને મળેલી આ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્વીકૃતિ પાછળ રાષ્ટ્રીય કૃષિ અને ગ્રામીણ વિકાસ બેંક એટલે કે નાબાર્ડ (NABARD), સેન્ટર ફોર એન્વાયરમેન્ટ એજ્યુકેશન (CEE) અને એન્ટરપ્રિન્યોરશિપ ડેવલપમેન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ઇન્ડિયા (EDII) નો સંયુક્ત તેમજ મહત્વપૂર્ણ સહયોગ રહ્યો છે. આ સમગ્ર નોંધણી પ્રક્રિયા દરમિયાન સ્થાનિક હસ્તકલા કારીગરોમાં વ્યાપક જાગૃતિ લાવવા, આ પરંપરાગત કલાના ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો અને પુરાવાઓ તૈયાર કરવાથી લઈને જીઆઈ રજિસ્ટ્રીમાં સત્તાવાર અરજી કરવા સુધીની તમામ જટિલ કામગીરી આ સંસ્થાઓના માધ્યમથી સફળતાપૂર્વક હાથ ધરવામાં આવી હતી. નાબાર્ડની ‘ગ્રામ્ય વિકાસ નિધિ’ યોજના અંતર્ગત આ કલાને જીઆઈ ટેગ અપાવવા માટે જરૂરી તમામ આર્થિક, તકનીકી અને વહીવટી પીઠબળ પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું, જેના પરિણામે આ સિદ્ધિ હાંસલ થઈ છે.

આ ઐતિહાસિક જીઆઈ રજિસ્ટ્રેશન મળ્યા બાદ હવે બજારમાં જસદણ પટારીના બ્રાન્ડિંગ, માર્કેટિંગ અને ગ્લોબલ એક્સેસમાં મોટો સુધારો જોવા મળશે. આ ટેગ મળવાનો સૌથી મોટો ફાયદો એ થશે કે હવે આ કલાત્મક પટારીના વ્યાપારી ઉત્પાદન અને વેચાણ માટે માત્ર જસદણના સ્થાનિક અધિકૃત કારીગરો પાસે જ કાનૂની હક અબાધિત રહેશે, જેથી બજારમાં થતી નકલ, છેતરપિંડી કે નકલી માલના વેચાણ પર કાયદાકીય રીતે સંપૂર્ણ રોક લગાવી શકાશે. આ વૈશ્વિક ઓળખથી આધુનિક યુગમાં લુપ્ત થવાના આરે પહોંચેલી આ પરંપરાગત કલાનું જતન થશે, સ્થાનિક ગ્રામીણ આજીવિકા વધુ મજબૂત બનશે અને કારીગરોને તેમની અદ્ભુત કુશળતા તેમજ સખત મહેનતનો વૈશ્વિક બજારમાં સાચો અને ઉચિત ભાવ મળી રહેશે, જે તેમના આર્થિક ઉત્થાન માટે નવી દિશા ખોલશે.