મેટાના રે-બેન સ્માર્ટ ગ્લાસ હાલમાં ખૂબ જ મોટી કન્ટ્રોવર્સીમાં ફસાયું છે. આ સ્માર્ટ ગ્લાસ પર આરોપ લગાવવામાં આવી રહ્યો છે કે એના કેમેરા દ્વારા મેટાના AI ટ્રેનર બાથરૂમથી લઈને બેડરૂમ સુધીના તમામ વીડિયો જોઈ રહ્યાં છે. AI જેમ-જેમ આગળ વધી રહ્યું છે તેમ-તેમ એમાં નવી-નવી પ્રોડક્ટનો સમાવેશ થઈ રહ્યો છે. સ્માર્ટ ગ્લાસ બનાવવા પાછળ હવે ઘણી કંપનીઓ મંડી પડી છે. જોકે હવે આ જ સ્માર્ટ ગ્લાસ ચર્ચાનો વિષય બન્યું છે.
એક રિપોર્ટ અનુસાર મેટા રે-બેન ગ્લાસ પહેરનાર યુઝર્સના તમામ વીડિયોને AI ટ્રેનર જોઈ રહ્યાં છે. એટલે કે ચશ્મા પહેરવાની સાથે જ યુઝર જે વીડિયો જુએ છે એ વીડિયોને મેટાની ઓફિસમાં બેસેલા લોકો પણ જુએ છે. આથી ચશ્મા પહેરનાર યુઝર્સને પણ લોકો જોઈ રહ્યાં છે. 27 ફેબ્રુઆરીએ સ્વીડનમાં રજૂ થયેલા એક ઇન્વેસ્ટિગેશન રિપોર્ટમાં મેટા રે-બેન સ્માર્ટ ગ્લાસીસ અને એ કેવી રીતે કામ કરે છે એ વિશે વાત કરવામાં આવી હતી. આ ઇન્વેસ્ટિગેશનમાં સામે આવ્યું હતું કે સ્માર્ટ ગ્લાસ દ્વારા રેકોર્ડ કરવામાં આવેલા વીડિયોને AIને ટ્રેન કરનાર AI ટ્રેનર પણ જોઈ રહ્યાં છે.
- Advertisement -
કપડાં પહેરવાથી લઈને દરેક બાબત થઈ રહી છે રેકોર્ડ?
કેન્યાની નૈરોબીમાં આવેલી એક કંપનીના એક વ્યક્તિએ નામ નહીં જણાવવાની શરતે કહ્યું હતું કે તેમણે એવા વીડિયો જોયા છે જેમાં વ્યક્તિઓ ખૂબ જ સંવેદનશીલ સ્થિતિમાં પણ જોવા મળ્યાં છે. રિપોર્ટમાં એ પણ જણાવવામાં આવ્યું છે કે સ્માર્ટ ગ્લાસ દ્વારા લોકોના કપડાં બદલતા વીડિયો પણ રેકોર્ડ કરવામાં આવ્યાં છે. તેમ જ ઘણી પ્રાઇવેટ મૂમેન્ટ્સ પણ રેકોર્ડ થઈ ગઈ છે. મેટા કંપનીમાં ટ્રેનિંગના નામ પર હ્યુમન ટ્રેનર આ વીડિયોને જોઈ રહ્યાં છે. આથી મેટા યુઝર્સને જ્યારે ખબર પડશે ત્યારે તેઓ પણ નહીં ઇચ્છતા હોય કે તેમનો કેમેરા ચાલુ રહે.
આ રિપોર્ટમાં કેન્યાની કંપની Samaનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ કંપની મેટાની સબ-કોન્ટ્રેક્ટર તરીકે કામ કરે છે. આ કંપની મેટાને ટ્રેન કરવા માટેના વ્યક્તિઓ પૂરા પાડવાનું કામ કરે છે. આ ટ્રેનર વીડિયોમાં જોવા મળેલી વસ્તુઓને ઓળખીને AIને ટ્રેન કરે છે. હજારો લોકો સ્ક્રીન પર બોક્સ બનાવીને અલગ-અલગ વસ્તુઓ ઓળખવા માટે AIને ટ્રેન કરે છે. આ ડેટા ત્યાર બાદ મેટાને આપવામાં આવે છે જેથી તેઓ વધુ સારી રીતે AI મોડલને ટ્રેન કરી શકે.
- Advertisement -
બાથરૂમથી લઈને સેક્સ સુધીના તમામ વીડિયો થયા રેકોર્ડ
આ રિપોર્ટમાં એક કર્મચારીએ એ પણ કહ્યું છે કે તેણે બાથરૂમમાં જવાથી લઈને કપડાં બદલવા સુધીના વીડિયો જોયા છે. જોકે આ વ્યક્તિએ એ પણ કહ્યું હતું કે તેને નથી ખબર કે ચશ્મા પહેરનાર યુઝર્સને ખબર હોય કે તેમના વીડિયો રેકોર્ડ થઈ રહ્યાં છે. જોકે તેઓ પણ નહીં ઇચ્છતા હોય કે તેમના વીડિયો કોઈ પણ જુએ.
આ રિપોર્ટમાં અન્ય એક કર્મચારીએ કહ્યું હતું કે એક વીડિયોમાં એક પુરુષ બેડરૂમમાં આવીને બેડસાઇડ કેબિનેટ પર તેના સ્માર્ટ ગ્લાસ મૂકે છે અને બહાર જાય છે. ત્યાર બાદ એક મહિલા રૂમમાં આવે છે અને કપડાં બદલે છે. ડેટા એનોટેટર્સને દેખાડવામાં આવતાં વીડિયોમાં ક્રેડિટ કાર્ડથી લઈને સેક્સ સુધીના ફૂટેજનો સમાવેશ થાય છે. કેટલાક વીડિયો યુઝરે જાણી જોઈને રેકોર્ડ કર્યા હોય એવું પણ બની શકે છે. જોકે મોટાભાગના વીડિયોમાં એવું માનવામાં આવી રહ્યું છે કે આ વીડિયો યુઝરની સહમતી વગર અને તેની જાણ બહાર શૂટ કરવામાં આવ્યાં છે. આ પ્રકારના વીડિયો જો લીક થઈ જાય તો ખૂબ જ શરમજનક પરિસ્થિતિનો સામનો યુઝરે કરવો પડી શકે છે.
સ્માર્ટ ગ્લાસ શું છે અને કેવી રીતે કામ કરે છે?
મેટાએ રે-બેન સાથે મળીને આ સ્માર્ટ ગ્લાસ બનાવ્યા છે. જોવામાં આ સામાન્ય ચશ્મા જેવા દેખાય છે. જોકે એની અંદર નાના કેમેરા, માઇક્રોફોન અને સ્પીકર્સનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. યુઝર્સ આ ચશ્માની મદદથી વીડિયો અને ફોટો રેકોર્ડ કરી શકે છે. લાઇવ સ્ટ્રીમ પણ કરી શકે છે અને વોયસ કમાન્ડ સાથે AIને સવાલ પણ કરી શકે છે. યુઝર કોઈ અન્ય દેશમાં ટ્રાવેલ કરી રહ્યો હોય ત્યારે કોઈ જગ્યા અથવા તો બિલ્ડિંગ વિશે પણ ચશ્માને પૂછી શકે છે. AI આ વિશે તરત જ જાણકારી આપે છે. મેટા અને અન્ય કંપનીઓ સમજી રહી છે કે સ્માર્ટ ગ્લાસ હવે ભવિષ્ય છે અને એથી જ એના પર વધુ કામ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
સ્માર્ટ ગ્લાસને લઈને રહેલું છે જોખમ
સ્માર્ટ ગ્લાસ સારા છે, પરંતુ એ હંમેશાં ચહેરા પર હોય તો જોખમ આવે છે. રેકોર્ડિંગ ક્યારે થઈ રહી છે એ વિશે કોઈને ખબર પણ નથી પડી રહી. સ્માર્ટફોનથી રેકોર્ડિંગ કરવામાં આવે ત્યારે લોકોને ખબર પડે છે, પરંતુ ચશ્માથી એ વિશે કોઈ માહિતી નથી મળતી. ચશ્મામાં આ કેમેરા સાઇડ પર હોય છે અને એથી એ વિશે સામેની વ્યક્તિને ખબર નહીં પડે એ બની શકે છે. મેટાએ એમાં એક નાની લાઇટ આપી છે અને રેકોર્ડિંગ સમયે એ ચાલુ હોય છે. કંપનીનું કહેવું છે કે આ લાઇટ લોકોને જાણ માટે આપવામાં આવી છે. જોકે એક્સપર્ટનું કહેવું છે કે આ લાઇટ પ્રકાશમાં અને ભીડમાં સરળતાથી નથી દેખાતી. એટલે કે ઘણી વાર લોકોની જાણ બહાર વીડિયો રેકોર્ડ થઈ શકે છે.
AI ટ્રેનિંગના નામ પર ડેટાનો ઉપયોગ
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ સિસ્ટમને ટ્રેન કરવા માટે ખૂબ ડેટા જરૂરી છે. ફોટો, વીડિયો, અવાજ, ટેક્સ્ટ દરેક વસ્તુ દ્વારા AIને ટ્રેન કરવામાં આવે છે. જેટલો વધુ ડેટા એટલું AI વધુ સારી રીતે કામ કરી શકે છે. આથી જ AI કંપનીઓ અલગ-અલગ સોર્સથી ડેટા ભેગા કરી રહી છે. મેટાનું સ્માર્ટ ગ્લાસ પર એક સોર્સ બની શકે છે કારણ કે આ ચશ્મા રોજિંદા જીવનની તમામ બાબતોને રેકોર્ડ કરે છે. રસ્તા, ઘર, દુકાન, લોકો, બાઇક, કાર અને ભોજન દરેક વસ્તુનો ડેટા આ ચશ્મામાંથી મળી શકે છે.
ફેસ રિકગ્નિશનને લઈને છે ડર
સ્માર્ટ ગ્લાસને લઈને વધુ એક ચિંતા લોકોને છે. આ ચશ્માના કેમેરામાં ફેસ રિકગ્નિશન ટેક્નોલોજીનો સમાવેશ કરી નાખવામાં આવ્યો તો સામેની વ્યક્તિને તરત જ ઓળખી શકાશે. કેટલીક ટેક કંપનીઓએ દેખાડ્યું છે કે કેમેરાથી લેવામાં આવેલા ફોટોને ઇન્ટરનેટ ડેટાબેઝ સાથે સરખાવવામાં આવે તો જે-તે વ્યક્તિનું નામ પણ મળી શકે છે. કેટલાક કેસમાં સોશ્યલ મીડિયા પરથી નંબર પણ મળી શકે છે. જો આ ટેક્નોલોજી ચશ્મા સાથે જોડવામાં આવી તો રસ્તા પર ચાલતાં કોઈ પણ વ્યક્તિની ઓળખ કરવી ખૂબ જ સરળ બની જશે.
પહેલાં પણ જોવા મળ્યાં છે આવા કેસ
અમેરિકામાં કેટલીક જગ્યાએ સ્માર્ટ ગ્લાસને લઈને ઘણી ફરિયાદ થઈ ચૂકી છે. એક યુનિવર્સિટીમાં ચેતવણી જાહેર કરવામાં આવી હતી કે એક વ્યક્તિ મેટાના ચશ્મા પહેરીને મહિલાઓને રેકોર્ડ કરી રહ્યો હતો. ત્યાર બાદ આ વીડિયોને ઓનલાઇન શેર કરી દેવામાં આવ્યાં હતાં. આ ઘટના બાદ સ્ટુડન્ટ્સ અને ટીચર્સમાં ચશ્માને લઈને ચિંતા વધી ગઈ હતી કારણ કે સામાન્ય કેમેરાની જેમ આ કેમેરાને ઓળખી નથી શકાતું.
આ માટે એવી એપ્લિકેશન બની રહી છે જે તેમની આસપાસ રહેલાં સ્માર્ટ કેમેરાને ઓળખી શકે છે. આથી એની વધતી જતી ચિંતાને કારણે આ પ્રકારની એપ્લિકેશન ખૂબ જ મહત્ત્વની બની શકે છે. બ્લૂટૂથ સિગ્નલના આધારે આ એપ્લિકેશન શોધે છે કે તેમની આસપાસ કોઈ મેટા સ્માર્ટ ગ્લાસ છે કે નહીં. જોકે આ ટેક્નોલોજી હજી સુધી ભરોસાપાત્ર નથી, પરંતુ લોકોમાં ડર જોવા મળી રહ્યો છે.
ટેક કંપનીઓ શું કહી રહી છે?
મેટાનું કહેવું છે કે કંપની પ્રાઇવસીને લઈને ખૂબ જ ગંભીર છે. કંપની એવો દાવો કરી રહી છે કે યુઝરના ડેટાને પ્રોટેક્ટ કરવા માટે કંપની સતત સિક્યોરિટીમાં વધારો કરી રહી છે. કંપનીએ ફરી કહ્યું છે કે તેમણે ચશ્મામાં એક લાઇટ આપી છે જે રેકોર્ડિંગ સમયે ચાલુ થાય છે જેથી લોકોને ખબર પડે. જોકે પ્રાઇવસીને લઈને ઝૂંબેશ ચલાવનારાઓનું કહેવું છે કે આ લાઇટ પૂરતી નથી. તેમનું કહેવું છે કે આ સમસ્યા ફક્ત રેકોર્ડિંગ પૂરતી નથી. આ ડેટાનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવામાં આવે એ પણ એટલું જ મહત્ત્વનું છે.
કાયદામાં નથી આવતી નવી ટેક્નોલોજી
નવી ટેક્નોલોજી ઘણી વાર કાયદાથી દૂર હોય છે. સ્માર્ટ ગ્લાસ પણ એનું જ ઉદાહરણ છે. ભારત સહિત ઘણાં દેશમાં જાહેર જગ્યાએ રેકોર્ડિંગ કરવું કાયદામાં આવે છે. જોકે કેમેરા કોઈના ચહેરા પર હોય, રેકોર્ડિંગ ચાલુ હોય અને એની સામેની વ્યક્તિને ખબર ન હોય ત્યારે વાત અલગ છે. આ પ્રકારની ડિવાઇસનો સમાવેશ હજી કાયદામાં નથી થતો.
ભવિષ્ય શું છે?
ટેક કંપનીઓ સ્માર્ટ ગ્લાસને ભવિષ્યના ખૂબ જ મોટા કમ્પ્યુટિંગ પ્લેટફોર્મ તરીકે જુએ છે. સ્માર્ટફોન આવ્યા બાદ જીવન જે રીતે બદલાઈ ગયું હતું એ જ રીતે સ્માર્ટ ગ્લાસ આવ્યા બાદ પણ રોજિંદું જીવન બદલાઈ જશે. જોકે એની સાથે એક મોટો સવાલ પણ ઊભો થઈ રહ્યો છે. જો દરેક વ્યક્તિના ચહેરા પર કેમેરા હોય તો શું દુનિયા એક સર્વેલન્સ નેટવર્ક બની જશે? જોકે આ એક એવો સવાલ છે જેનો જવાબ હજી સુધી કોઈ પાસે નથી.
