આજે સમગ્ર વિશ્વમાં વિશ્વ વસ્તી દિવસ ઉજવવામાં આવી રહ્યો છે. વધતી વસ્તીને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે કઈ સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે તેની ચર્ચા કરવાના ઉદ્દેશ્યથી આ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. આ વર્ષની થીમ શું છે અને દેશમાં શિક્ષણ માટે બાળકોની સ્થિતિ શું છે, ચાલો વિગતવાર જાણીએ.
ડિજિટલ યુગમાં, ભારતમાં આજે પણ શાળાએ ન જતા બાળકો એક મોટી સમસ્યા છે. દેશમાં કિશોરાવસ્થામાં શાળા છોડી દેનારાઓની સંખ્યા સૌથી વધુ છે. આજે વિશ્વ વસ્તી દિવસ છે. આ દિવસ પહેલીવાર 1987 માં ઉજવવામાં આવ્યો હતો. આ દિવસની શરૂઆત એટલા માટે થઈ હતી કારણ કે, તે વર્ષે વિશ્વની વસ્તી 5 અબજ સુધી પહોંચી ગઈ હતી. આ વર્ષની થીમ “યુવાનોને ન્યાયી અને આશાસ્પદ વિશ્વમાં ઇચ્છિત પરિવાર બનાવવા માટે સશક્ત બનાવવું” છે.
- Advertisement -
146 કરોડ ભારતીયો
આજે દેશની કુલ વસ્તી 146 કરોડ છે. આમ, વસ્તી અનુસાર, ભારત સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ બન્યો છે. આમાંથી, બાળકોની વસ્તી 24% છે. UNFPA ના અહેવાલ મુજબ, આ સંખ્યા 35.13 કરોડ છે. ભારતમાં બાળકોની વસ્તીને ધ્યાનમાં રાખીને, સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું આ બધા બાળકોને યોગ્ય શિક્ષણ મળી રહ્યું છે કે નહીં.
દેશમાં શિક્ષણનું સ્તર શું છે?
- Advertisement -
જોકે, ભારતમાં સાક્ષરતા દર 77.7 છે. અહીં કેરળને સૌથી વધુ શિક્ષિત રાજ્ય માનવામાં આવે છે. પરંતુ આ હોવા છતાં, દેશના તમામ બાળકો સુધી શિક્ષણ પહોંચી રહ્યું નથી. આનું કારણ સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે 21મી સદીમાં જ્યાં શિક્ષણના ઘણા સાધનો ઉપલબ્ધ છે, છતાં બાળકોને યોગ્ય શિક્ષણ ન મળવાનું કારણ શું છે.
શિક્ષણ ન મળવાનું કારણ
દેશમાં બાળકોને શિક્ષણ ન મળવા પાછળ ઘણા કારણો સામે આવ્યા છે. નાણાકીય મુશ્કેલીઓ અહીં એક મોટું કારણ છે. જેના કારણે આજે પણ ગરીબ પરિવારોના બાળકોને યોગ્ય અને પૂરતું શિક્ષણ મળી રહ્યું નથી. આજે પણ દેશમાં કેટલાક વિસ્તારો એવા છે જ્યાં શાળાઓ ઉપલબ્ધ નથી. બાળ મજૂરી એ દેશમાં વધતી જતી બીજી એક ગંભીર સમસ્યા છે, જેનો ઉકેલ શોધવો જરૂરી બની ગયો છે.
ડ્રોપ આઉટ રેશિયો સૌથી મોટો પડકાર
ડ્રોપ આઉટ રેશિયો સૌથી મોટો પડકાર
કેટલાક મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, દેશમાં બાળકો પ્રાથમિક શિક્ષણ મેળવી રહ્યા છે, પરંતુ ડ્રોપઆઉટ, જે કિશોરાવસ્થામાં ખૂબ જોવા મળે છે, તે શિક્ષણના અભાવનું સૌથી મોટું કારણ છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, 15 થી 17 વર્ષની વય વચ્ચે છોકરીઓનું ડ્રોપઆઉટ સૌથી સામાન્ય છે. આંધ્રપ્રદેશ, બિહાર અને યુપીમાં આ સૌથી સામાન્ય છે. આ છોકરીઓ શાળા છોડી દેવાના કારણો હાલમાં સ્પષ્ટ નથી, પરંતુ કેટલાક રાજ્યોમાં, બળજબરીથી લગ્ન પણ અભ્યાસ પૂર્ણ ન કરવાનું કારણ બને છે.
સરકારી શાળાઓની ભૂમિકા?
જો કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દેશમાં શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વ્યાપકપણે કામ કરી રહી છે, તેમ છતાં ઘણી જગ્યાએ સરકારી શાળાઓ શિક્ષણનું માધ્યમ છે, પરંતુ અહીં સુવિધાઓના અભાવને કારણે બાળકો અભ્યાસ કરતા નથી અથવા અશિક્ષિત રહે છે.
શું કોઈ ઉકેલ છે?
જો મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર દેશમાં શિક્ષણનો અભાવ મહિલાઓમાં વધુ છે, તેથી તેના ઉકેલ પર કામ કરવું જરૂરી બની ગયું છે. આને રોકવા માટે, દેશની શિક્ષિત મહિલાઓ વધુ લોકોને કુટુંબ નિયોજન વિશે જાગૃત કરી શકે છે. બાળ લગ્ન અને નાની ઉંમરે માતા બનવાની ઘટનાઓને નિયંત્રિત કરવી જોઈએ.
સરકાર પ્રયાસ કરી રહી છે
કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોની જવાબદારી છે કે તેઓ સુનિશ્ચિત કરે કે બધા માટે શિક્ષણ, રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ, મધ્યાહન ભોજન યોજના, બેટી બચાવો-બેટી પઢાઓ જેવા અભિયાનો યોગ્ય રીતે અમલમાં મુકવામાં આવે. રાજ્યોમાં ડિજિટલ શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિકલ્પો શોધવા જેથી દેશના તે વિસ્તારોમાં પણ ઓનલાઇન શિક્ષણ પૂરું પાડી શકાય જ્યાં ઇન્ટરનેટ સુવિધાઓ ઓછી છે.
