મહારાષ્ટ્રમાં જાહેર પરિવહન સેવાઓને સ્થાનિક સંસ્કૃતિ અને ભાષા સાથે જોડવા માટે રાજ્ય સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ અભિયાન હાથ ધર્યું છે. રિક્ષા અને ટેક્સી ચાલકોને મરાઠી ભાષાનું પાયાનું જ્ઞાન હોવું જોઈએ તે હેતુથી શરૂ કરાયેલા આ અભિયાનના હવે ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટ સામે આવી રહ્યા છે. મીરા-ભાઈંદરમાં હાથ ધરવામાં આવેલા પાયલોટ પ્રોજેક્ટમાં ચોંકાવનારી વિગતો બહાર આવી છે, જે બાદ હવે આ ઝુંબેશને સમગ્ર રાજ્યમાં વિસ્તારવામાં આવી છે.
મીરા-ભાઈંદર પાયલોટ પ્રોજેક્ટના તારણો
- Advertisement -
રાજ્યવ્યાપી અભિયાન શરૂ કરતા પહેલા મીરા-ભાઈંદર વિસ્તારમાં 2 એપ્રિલથી 1 મે દરમિયાન એક પાયલોટ ડ્રાઈવ ચલાવવામાં આવી હતી. આ વિસ્તારના આશરે 12,000 નોંધાયેલા ઓટોરિક્ષા ચાલકોમાંથી 3,760 ડ્રાઈવરોની તપાસ કરવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું કે લગભગ 20 ટકા (587 ડ્રાઈવરો) મરાઠીમાં વાતચીત કરવા સક્ષમ નહોતા. જોકે, રાહતની વાત એ હતી કે જે ડ્રાઈવરોની તપાસ થઈ તે તમામ પાસે માન્ય લાયસન્સ અને બેજ ઉપલબ્ધ હતા. આ ડેટાના આધારે હવે મહારાષ્ટ્રના તમામ 59 RTO (રીજનલ ટ્રાન્સપોર્ટ ઓફિસ) માં 1 મે થી 15 ઓગસ્ટ સુધી સઘન તપાસ અભિયાન ચલાવવામાં આવશે.
નિયમ શું કહે છે?
મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા મહારાષ્ટ્ર મોટર વ્હીકલ રૂલ્સના નિયમ 24ને કડક રીતે લાગુ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. 2019માં કરવામાં આવેલા સુધારા મુજબ જાહેર પરિવહન ચાલકો પાસે મરાઠીનું કાર્યકારી જ્ઞાન હોવું અનિવાર્ય છે. ડ્રાઈવરને મેટલ બેજ ત્યારે જ આપવામાં આવશે જ્યારે તે સ્થાનિક રૂટની જાણકારીની સાથે મરાઠી અને અન્ય એક પ્રચલિત ભાષા જાણતો હોય.
- Advertisement -
સરકારનો અભિગમ દંડ નહીં, પણ તાલીમ
રાજ્યના પરિવહન મંત્રી પ્રતાપ સરનાઈક અને મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, આ અભિયાનનો હેતુ કોઈની રોજીરોટી છીનવવાનો નથી. અમારો હેતુ ડ્રાઈવરોને ડરાવવાનો નથી, પરંતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે તેઓ પેસેન્જરો સાથે યોગ્ય રીતે વાતચીત કરી શકે. ઘણા ડ્રાઈવરોએ મરાઠી શીખવાની ઈચ્છા પણ વ્યક્ત કરી છે.
CMનું વલણ: સીએમ ફડણવીસે જણાવ્યું કે, મરાઠી ભાષાને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ, પરંતુ તે જબરદસ્તી કે હિંસા દ્વારા નહીં. જેમને મરાઠી નથી આવડતી તેમને સરકાર તાલીમ આપવામાં મદદ કરશે.
મુંબઈના રસ્તાઓ પર કેવી છે સ્થિતિ?
મુંબઈના અંધેરી (જેપી રોડ) અને મુંબઈ સેન્ટ્રલ જેવા વિસ્તારોમાં RTOની ફ્લાઈંગ સ્ક્વોડ સક્રિય જોવા મળી રહી છે. અધિકારીઓ રિક્ષા થોભાવીને માત્ર કાગળો જ નથી તપાસતા, પરંતુ ડ્રાઈવરો સાથે મરાઠીમાં વાતચીત કરીને તેમની ભાષાકીય ક્ષમતા પણ ચકાસી રહ્યા છે. ડ્રાઈવરોને તેમના વતન, મુંબઈમાં રહેવાનો સમય અને મુસાફરો વિશે પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે. જે ડ્રાઈવરો મરાઠીમાં કાચા છે, તેમને સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી મરાઠી ગાઈડબુક લેવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.
યુનિયનોનો વિરોધ અને કોર્ટની દખલ
આ અગાઉ 2016માં પણ આવો પ્રયાસ થયો હતો, પરંતુ ત્યારે બોમ્બે હાઈકોર્ટે મરાઠી જ્ઞાનને પરમિટ માટેની અનિવાર્ય શરત બનાવવાની બાબતને ગેરકાયદેસર ગણાવી હતી. આ વખતે પણ ટેક્સી અને રિક્ષા યુનિયનોએ ભીતિ વ્યક્ત કરી છે કે આ મુદ્દાનું રાજનીતિકરણ ન થવું જોઈએ અને પરપ્રાંતીય ડ્રાઈવરોને ટાર્ગેટ ન કરવા જોઈએ. યુનિયનોની રજૂઆતના પગલે સરકારે નમતું જોખ્યું છે અને સ્પષ્ટતા કરી છે કે 15 ઓગસ્ટ સુધી ભાષાના મુદ્દે કોઈ શિક્ષાત્મક કાર્યવાહી (Punitive Action) કરવામાં આવશે નહીં. હાલમાં માત્ર દસ્તાવેજોની ચકાસણી અને ભાષાકીય જાગૃતિ પર ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
સરકારનું અનોખું અભિયાન
આ અભિયાન મહારાષ્ટ્રમાં ભાષાકીય ઓળખ અને જાહેર સેવાની સુવિધા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો એક પ્રયાસ છે. જો સરકાર ડ્રાઈવરોને ખરેખર તાલીમ આપીને સક્ષમ બનાવશે, તો તેનાથી મુસાફરો અને ડ્રાઈવરો વચ્ચેના સંવાદમાં સુધારો થશે. પરંતુ જો આ શરત કડક અમલીકરણના નામે દંડ વસૂલવાનું સાધન બનશે, તો ફરી એકવાર કાયદાકીય અને રાજકીય વિવાદો સર્જાઈ શકે છે. હાલ તો, મહારાષ્ટ્રના રિક્ષાચાલકો માટે મરાઠી શીખો એ માત્ર સૂચન નથી, પણ વ્યવસાયમાં ટકી રહેવા માટેની એક જરૂરિયાત બની રહી છે.
