વાણી અને વર્તન દ્વારા પરિચય

એકવાર એક રાજા પોતાના મંત્રી અને સૈનિક સાથે જંગલમાં શિકાર માટે નીકળ્યો. અનાયાસે ત્રણે ભૂલા પડી ગયા અને જુદા પણ પડી ગયા. કોઈ રીતે બહાર નીકળવાનો રસ્તો મળતો નહોતો. આ જંગલના મધ્યભાગમાં કોઈ અંધ તપસ્વી પોતાનો આશ્રમ બનાવીને નિવાસ કરતા હતા. સૌ પ્રથમ રાજા આ આશ્રમ પાસેથી પસાર થયો. એણે તપસ્વીને જોયા એટલે ત્યાં ગયા અને કહ્યું, મહાત્માજી, હું રસ્તો ભૂલી ગયો છું. મારે નગરમાં જવું છે. આપ મને રસ્તો બતાવશો? તપસ્વીએ રાજાને નગર તરફ જવાનો રસ્તો બતાવ્યો. રાજા આભાર માનીને જતો રહ્યો. થોડીવાર પછી મંત્રી ત્યાંથી પસાર થયા. એણે તપસ્વીને જોયા એટલે એ પણ એમની પાસે આવ્યા અને કહ્યું, સાધુ મહારાજ, હું રસ્તો ભૂલી ગયો છું. મને નગર તરફ જવાનો રસ્તો બતાવો. તપસ્વીએ કહ્યું, થોડીવાર પહેલા જ તમારા રાજા પણ આવ્યા હતા. એ આ તરફના રસ્તેથી જ ગયા છે. આપ પણ એ રસ્તે જાઓ એટલે નગર આવી જશે. હવે પેલો સૈનિક પણ આ આશ્રમ પાસેથી નીકળ્યો. એ પણ તપસ્વી પાસે ગયો અને કહ્યું, બાવાજી, મારે નગર તરફ જવું છે. મને રસ્તો નથી મળતો. મારી સાથે આવીને મને નગર સુધી પહોંચાડો. પેલા તપસ્વીએ કહ્યું, જો ભાઈ, હું તો અંધ છું એટલે સાથે નહીં આવી શકું. થોડા સમય પહેલા તમારા રાજા અને મંત્રી આ રસ્તેથી જ ગયા છે. ભાઈ સૈનિક, તું પણ એ રસ્તેથી જ નગર તરફ જઈ શકીશ. રાજા, મંત્રી અને સૈનિક ત્રણે નગરમાં પહોંચી ગયા. સાથે મળીને જંગલની વાત કરતા હતાં ત્યારે ખબર પડી કે, કોઈએ પેલા તપસ્વીને પોતાનો પરિચય આપ્યો નહોતો છતાં પણ એ અંધ તપસ્વી રાજા, મંત્રી અને સૈનિકને કઈ રીતે ઓળખી શક્યા ? આ રહસ્ય જાણવા ત્રણે જંગલમાં ગયા અને પેલા તપસ્વીને મળીને વાત કરી, આપ તો અંધ છો, અને અમે કોઈએ અમારો પરિચય આપ્યો નહોતો. છતાં તમે અમને કેમ ઓળખી ગયા? પેલા તપસ્વીએ હસતાં હસતાં કહ્યું, તમે મને જે રીતે બોલાવ્યો અને મારી સાથે વાત કરી એ પરથી જ મને તમારા સ્થાનનો પરિચય મળી ગયો હતો. તમે કેટલા મોટા કે નાના છો એ તમારા દેખાવ પરથી નહીં, તમારાં વર્તન અને વાતો પરથી ખબર પડે છે!

માણસના મનમાં જેવા વિચારો હોય તેવા તેની વાણીમાંથી બહાર નીકળી જાય છે

– શ્રી રામકૃષ્ણ પરમહંસ