બ્યુટીપાર્લર બ્રેઇનસ્ટ્રોક સિન્ડ્રોમ શું છે?

બ્યુટીપાર્લર બ્રેઇનસ્ટ્રોક સિન્ડ્રોમનું જોખમ અને સાવચેતી

બ્યુટીપાર્લરમાં માથું ધોવડાવવા કે તેલ નખાવવાં જવાય એ બાબત હજુ થોડા વર્ષો પહેલા નવાઈની વાત હતી. પણ આજકાલ પાર્લરમાં હેરમસાજ હેરવોશ, હેર સ્પા કરાવવાનો ટ્રેન્ડ ખૂબ વધ્યો છે. આજકાલ લોકો હેરવોશથી લઈને નેક મસાજ, ફૂટ મસાજ માટે પાર્લર કે સલૂનમાં જાય છે. કોમ્પ્યુટર પર કામ કરવાનાં અઠવાડિયા આખાનો થાક ઉતારવાના લોભે , પાર્લર/સલૂનમાં નેક મસાજ હેંડ મસાજ કરાવવાનો મોટા શહેરોમાં ટ્રેન્ડમાં છે. પણ આ કરતાં પહેલાં થોડી સાવચેતી થોડું ધ્યાન રાખવાની જરૂર એ છે કે હેરવોશ કે હેર સ્પા આ ટ્રીટમેન્ટ દરમ્યાન જો માથાનો તીવ્ર દુખાવો, ચકકર કે આંખે અંધારા આવવા, ઉલ્ટી કે ઉબકા વગેરે અનુભવાય તો તેને હળવાશમાં ન લેશો. થોડા સમય પહેલાં હૈદરાબાદમાં એવો કિસ્સો બન્યો છે કે એક પચાસ વર્ષીય મહિલાને બ્યુટીપાર્લરમાં હેયર વોશ કરાવતી વખતે અચાનક ચક્કર, ઉબકા અને ઉલ્ટીની સમસ્યા શરૂ થઈ. આ સમસ્યા કલાકો સુધી ચાલું રહી એટલે મહિલાએ આ ફરિયાદ માટે ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજિસ્ટને ક્ધસલ્ટ કર્યું પણ લક્ષણોમાં સુધારો થયો નથી. બીજા દિવસે તેને ચાલવામાં તકલીફ થવા લાગી. એમઆરઆઇમાં નિદાન થયું કે મહિલાને બ્રેઇનસ્ટ્રોક આવ્યો હતો. મહિલાએ લાંબી સારવાર લેવી પડી. એપોલો હોસ્પિટલનાં સિનિયર ડોક્ટર સુધીરકુમાર ઉપરોકત લક્ષણોને બ્યુટી0પાર્લર સ્ટ્રોક સિન્ડ્રોમ ગણાવે છે. ડોક્ટર રાજેશ્વરનું કહેવું છે કે વાળ ધોતી વખતે, કેટલાકને ગરદનમાં દુખાવો અથવા અસ્વસ્થતા અનુભવાય છે. સલૂનમાં માથું ધોતી વખતે ગરદનનું હાયપરએક્સટેન્શન ક્યારેક સ્ટ્રોક તરફ દોરી શકે છે. આ સિન્ડ્રોમ પચાસ વર્ષથી વધુ ઉંમરની સ્ત્રીઓમાં વધુ જોવા મળે છે. 1993માં સૌ પ્રથમ અમેરિકામાં બ્યુટીપાર્લરસ્ટ્રોક સિન્ડ્રોમ નો કેસ બન્યો હતો જ્યારે એક મહિલાને, ઉપરોક્ત મહિલા જેવી જ સમસ્યા થઈ હતી. ત્યારથી આ વિશેષ પરિસ્થિતીમાં ઉદભવતા બ્રેઇનસ્ટ્રોકનાં આ પ્રકારને ‘બ્યુટીપાર્લરસ્ટ્રોક સિન્ડ્રોમ’ નામ આપવામાં આવ્યું. આમ થવાનું કારણ સમજવતા ડોક્ટરે કહ્યું કે, સેરીબૈલમ મગજનો એ ભાગ છે જે માથાના પાછળના ભાગમાં હોય છે અને જ્યાંથી કરોડરજ્જુ મગજ સાથે જોડાય છે. આ કેસમાં વધુ સમય સુધી ગરદન પાછળની બાજુએ ઝુકેલી રહી હોવાને કારણે સેરેબૈલમમાં લોહીનાં ગઠ્ઠા જેવું જમાં થયું. જેના કારણે આ મહિલાને સ્ટ્રોક આવવાની સમસ્યા થઈ.

હેયર વોશ દરમિયાન ગરદન પાછળની તરફ સતત ઝુકેલી રહેતી હોવાથી ર્વટેબલ આર્ટરી સંકોચાઈ છે

40-45 મિનિટ સુધી ગરદનને એક જ સ્થિતિમાં પાછળ રાખવાથી, કરોડરજ્જુની ધમની સંકોચાઈ જાય છે જે લોહીના ગંઠાવા તરફ દોરી જાય છે જે સ્ટ્રોકનું કારણ બને છે

સામાન્ય રીતે બધા સાથે આવું થતું નથી, આવું થવાની સંભાવનાની ટકાવારી ખૂબ જ ઓછી છે

પાર્લરમાં હેયર વોશ અને ત્યારબાદ તેને સૂકવવાની પ્રક્રિયામાં લગભગ 30થી 45 મિનિટ લાગે છે આ દરમ્યાન ગરદન પાછળની તરફ સતત ઝુકેલી રહે છે.જેના કારણે ર્વટેબલ આર્ટરી સંકોચાઈ જાય છે. લાંબો સમય તે જગ્યા પર લોહીનું ભ્રમણ અવરોધાય છે. નિષ્ણાતોના મતે, જ્યારે પાર્લરમાં વાળ ધોવા માટે ગરદનને પાછળની તરફ ઝુકાવવામાં આવે છે, ત્યારે ગરદન અને માથાની નસો પર ભાર આવે છે. ક્યારેક મસાજ વખતે પણ ગરદનની નસો પર દબાણ આવે છે, જેનાથી લોહીની સપ્લાય કરતી નસો પર દબાણ આવે છે. 40-45 મિનિટ સુધી ગરદનને એક જ સ્થિતિમાં પાછળ રાખવાથી, કરોડરજ્જુની ધમની સંકોચાઈ જાય છે જે લોહીના ગંઠાવા તરફ દોરી જાય છે જે સ્ટ્રોકનું કારણ બને છે. ડો. સુધીર કુમાર કહે છે કે 10-20 ટકા લોકોમાં, એક બાજુની ધમની પાતળી હોય છે, જે સ્ટ્રોકનું જોખમ વધારી શકે છે. એનો અર્થ એવો નથી કે પાર્લરમાં/સલૂનમાં હેર વોશ કરાવવા જ ન જોઈએ. પણ ધ્યાન રાખવું કે દસ -પંદર મિનિટથી વધુ સમય, ગરદન એકધારી ઝુકેલી ન રહે. ગરદન નીચે ટુવાલ કે પેડ જેવો સપોર્ટ પણ રાખી શકાય. વળી, અણઘડ, શિખાઉ કે જેના પર યોગ્ય વ્યક્તિની દેખરેખ ન હોય તેવી જગ્યાએ ટ્રીટમેન્ટ ન લેતાં, પ્રશિક્ષિત લોકો પાસે ટ્રીટમેન્ટ કરાવવી હિતાવહ છે.
યાદ રહે કે સામાન્ય રીતે બધા સાથે આવું થતું નથી. આવું થવાની સંભાવનાની ટકાવારી ખૂબ જ ઓછી છે. મોટાભાગના લોકોને ઉપરોકત બ્યુટી ટ્રીટમેન્ટમાં કોઈ સમસ્યા ઉભી થતી નથી, અને એ કહેવું અગત્યનું છે કે બ્યુટી પાર્લર સ્ટ્રોક સિન્ડ્રોમનું પ્રમાણ અતિ ન્યુનતમ છે. મુખ્યત્વે, વ્યક્તિને કોઈ મોટી બીમારી અને ત્યારબાદની નબળાઈ હોય અને જેમને કનેક્ટિવ ટિશ્યુની સમસ્યા હોય એવી વ્યક્તિઓમાં વધુ જોવા મળે છે.
અપ્રશિક્ષિત લોકો દ્વારા કે અયોગ્ય રીતે ગરદનનું માલિશ અને ઘણીવાર ડાન્સ કરતી વખતે ખોટી રીતે દબાણ આવી જવાથી પણ બ્રેઈનસ્ટ્રોક થઈ શકે છે. મેદાંતા હોસ્પિટલના ડાયરેક્ટર અને ન્યુરો-ઇન્ટરવેન્શનલ સર્જરીના વડા ડો. ગૌરવ ગોયલના જણાવ્યા અનુસાર, હોસ્પિટલમાં સ્ટ્રોકના એવા દર્દીઓ જેના સ્ટ્રોકનું કારણ ગરદનનું માલિશ હોય. ગરદન પર માલિશ હંમેશા હળવા હાથથી કરવુ જોઈએ. જોરશોરથી માલિશ કરવાથી ઘણીવાર તે જગ્યા પર અસહ્ય પ્રેશર આવવાથી પીડા અને બળતરા ઉપરાંત ધમનીને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, અને સ્ટ્રોકનું કારણ પણ બની શકે છે.
યાદ રહે કે, એ જ રીતે, ડાન્સ કરતી વખતે માથાને વધુ પડતાં ઝટકા દેવાથી તેમજ ટેનિસ રમતાં, એકધારા વધુ સમયની ડેન્ટલ ટ્રીટમેન્ટમાં, જાણકારી કે તાલીમ વગર, વધુ પડતા અને અયોગ્ય રીતે યોગ અથવા કસરત દરમ્યાન પણ સ્ટ્રોકની શકયતા વધી જાય છે.
નિષ્ણાતોએ મહિલાઓને પાર્લરો અને સલૂનમાં કાળજી લેવાની સલાહ આપી છે કે તેઓ તેમના વાળ ધોતી વખતે અથવા હેર તરીત વખતે જોરશોરથી માથું ન ઘુમાવે. વાળ ધોતી વખતે જો ચક્કર આવે કે ઉપરોક્ત લક્ષણો અનુભવાય તો ટ્રીટમેન્ટ હરગીઝ ચાલુ ન રાખવી અને તુરંત લાંબા થઈને સીધા સુઈ જવું.આવી સ્થિતિમાં વિલંબ કર્યા વિના ડોક્ટરની સલાહ લેવી. કારણ કે આ પરિસ્થિતિમાં સમય અત્યંત મહત્વનો છે, સફળ પરિણામ માટે તાત્કાલિક તબીબી સારવારની જરૂર પડી શકે છે. અલબત્ત, ઇચ્છનીય તો એ છે કે ટ્રીટમેન્ટ શરુ કરતાં પહેલાં જ સૌંદર્ય વ્યાવસાયિકો સાથે તમારી હાલની કોઈપણ ચોક્કસ મેડિકલ કન્ડિશન, ગરદનની અગાઉની સમસ્યાઓ અથવા સ્ટ્રોકના ઇતિહાસ વિશે વાતચીત કરવી મહત્વપૂર્ણ છે. આ સંવાદ તેમને સારવારમાં યોગ્ય રીતે ફેરફાર કરવામાં અને યોગ્ય સલામતીનાં પગલાં લેવામાં મદદરુપ થશે. બીજું,સૌંદર્ય નિષ્ણાતોએ પણ સાવધાની માટે એ ખાતરી કરવી જોઈએ કે પ્રક્રિયાઓ કરતી વખતે ગ્રાહકોની ગરદન કુદરતી અને યોગ્ય સ્થિતિમાં રહે. ઈજાના જોખમને ઘટાડવા માટે, અતિશય હાયપરએક્સટેન્શન અને લાંબા સમય સુધી ગરદનનું વિસ્તરણ ટાળવું જોઈએ. વળી આવા અકસ્માત ટાળવા માટે સૌંદર્ય ઉદ્યોગના કર્મચારીઓએ જે-તે ટ્રીટમેન્ટ સાથે સંકળાયેલ સંભવિત જોખમો અંગે યોગ્ય સૂચના અને તાલીમ મેળવવી આવશ્યક છે.