ઈરાન અમેરિકા યુદ્ધને લીધે સ્ટ્રેઇટ ઓફ હોર્મુઝ નામનો જળમાર્ગ પ્રભાવિત થયો છે અને આખા જગતમાં પેટ્રોલ અને ગેસની સપ્લાયમાં રૂકાવટ આવી છે
પેટ્રોલ અને ગેસ જ નહિ પણ આપણે વાપરીએ છીએ એમાંથી મોટાભાગની વસ્તુઓ(અથવા એને બનાવવાનો કાચો માલ) કોઈ ને કોઈ માલવાહક જહાજના ક્ધટેનરમાં ભરાઈને આપણા સુધી પહોંચી હોય છે!!
- Advertisement -
બીજિંગ (ચાઇના)માં બનેલું એક ટીશર્ટ અમેરિકાના મોલમાં પહોચાડવાનો ખર્ચ કેટલો થાય ?
પચાસ રૂપિયા? સો રૂપિયા? દસ રૃપિયા??
ના…. માત્ર નેવું પૈસા. (પૂરો એક રૂપિયો પણ નહિ) !!!
આ શક્ય બન્યું છે ક્ધટેનર ક્રાંતિને લીધે! જગત આખાનો જે વેપાર થાય છે એમાં એંસી ટકા આસપાસ વેપાર આજેપણ જળમાર્ગ દ્વારા થાય છે . ક્રૂડ, ગેસ, કોલસો વગેરે સ્પેશિયલ પ્રકારના ટેન્કર દ્વારા પહોંચે છે જ્યારે અન્ય માલસામાન ટી ઇ યુ (ટ્વેન્ટી ફૂટ ઇકવિવેલેન્ટ યુનિટ) તરીકે ઓળખાતા સ્ટાન્ડર્ડ માપના ક્ધટેનર દ્વારા મોકલવામાં આવે છે.
- Advertisement -
આજે પણ ગ્લોબલ વેપાર જળમાર્ગ ઉપર નભે છે. પરંતુ હમણાં લગભગ 1956 સુધી આવું નહોતું. ત્યા સુધી આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર જળમાર્ગ થી થતો ખરો પણ એ માંદા માણસના જીવન જેવો સુસ્ત હતો.
આ માંદલા વેપારમાં પ્રાણ પૂર્યા માલ્કમ મેકલીન નામનાં એક અમેરિકન સંશોધક કમ વેપારી કમ ઉદ્યોગપતિ એ.. થયું એમ કે બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી અમેરિકામાં ફૂલગુલાબી તેજી આવી. યુરોપ સહિત આખા જગતને માલ બનાવીને પહોંચાડવાની સુવર્ણ તક અમેરિકાને મળી. જે એણે ઝડપી લીધી અને આખા જગતની સંપતિ અમેરિકામાં જમાં થવા લાગી , સમય જતાં આ એકચક્રી રાજને લીધે અમેરિકા મહાસત્તા અને ડોલર આંતરરાષ્ટ્રીય કરન્સી બનવાનું હતું.
પણ માલની માંગ સામે જે લોજિસ્ટિક વ્યવસ્થા હતી તે સાવ જુનવાણી અને થકવી દેનારી હતી. માલવાહક જહાજોમાં માલ (કપડાં, શસ્ત્રો, દારૂ, ચાય વગેરે કાંઇપણ) મજૂરો દ્વારા ભરવામાં આવતો. વળી જ્યા તે પહોંચે ત્યાં પણ અનેક મજૂરો દિવસો સુધી એને ઉતારે. વળી બીજા વાહનમાં લોડ કરે.. આ બધું સાવ બિન કાર્યક્ષમ અને સમય નાણાં બેયનો બગાડ કરનારું હતું.
માલ્કમ મેકલીનને થયું કે માલવાહક જહાજોમાં વસ્તુઓ ભલે અનેક જાય પણ એની માટે જે ક્ધટેનર હોય તે એવા હોવા જોઈએ કે તે સીધા ટ્રકની ઉપર ગોઠવાઈ શકે. એણે એવા ક્ધટેનર બનાવ્યા.
ધીમે ધીમે જહાજોમાં ક્ધટેનર ની સંખ્યા વધતી ચાલી. સમય જતાં આ ક્ધટેનર ની સાઈઝ ને એક કોમન માપ આપી દેવાયું જેથી બધા પોર્ટ ઉપર બધી કંપનીઓના ક્ધટેનર સરળતાથી લોડ કે અનલોડ થઈ શકે.
આ આઈડિયા ભલે સાધારણ હતો પણ એણે આખા જગતની દશા દિશા બદલી નાખ્યાં!!
સ્ટાન્ડર્ડ માપ વાળા ક્ધટેનર બનવાને લીધે હવે એની માટે વિશાળ ક્રેન બનવા લાગી. હવે મોટાભાગના પોર્ટ ઉપર માણસો ની જરૂર સાવ નહિવત હોય છે. પોર્ટ ઉપર મજૂરોનો તો કોઈ ખપ નથી રહ્યો.
આ નાનકડા વિચારે કેવું પરિવર્તન કર્યું એનો એક દાખલો આપીએ તો અમેરિકન કપાસને ચીન મોકલીને ત્યાં ટીશર્ટ બનાવીને અમેરિકા પાછું મોકલવાનો ખર્ચ એટલો ઓછો પડવા લાગ્યો કે અમેરિકન કાપડ મિલો બંધ પડવા લાગી.
અમેરિકાનું મોટાભાગનું પ્રોડક્શન હવે ચીન મલેશિયા બાંગ્લાદેશ જેવા દેશો કરવા લાગ્યા. વિશાળ ને વિશાળ માલવાહક જહાજો નિર્માણ થવા લાગ્યા.
એક હોંગકોંગ એકસપ્રેસ નામનાં જર્મન વહાણનો દાખલો લઈએ. આ બારસો ફૂટ લાંબુ માલવાહક જહાજ ચાલીસ કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે સતત બે મહિના યાત્રા કરે છે, અગિયાર પોર્ટસ ની મુલાકાત કરે છે .. જર્મનીથી ઇંગ્લેન્ડ અને ત્યાંથી છેક સિંગાપોર. સિંગાપોરથી કોરિયા અને ત્યાંથી ચીન અને ત્યાંથી માલ લઈને ફરી સિંગાપોર અને ત્યાંથી યુરોપ પરત.. આવડી મોટી , લગભગ વીસ હજાર કીમિથી વધુની યાત્રા બે મહિનામાં પૂર્ણ કરે છે.
બોઇંગના જેટ પ્લેનના પાર્ટ્સ આખા જગતમાંથી બનીને આવા વિશાળ માલવાહક જહાજોમાં એની ફેકટરી પર પહોંચે છે. આખી પ્રોસેસ એટલી ફાસ્ટ અને કાર્યક્ષમ છે કે પરિવહન ખર્ચ સાવ નગણ્ય થઈ ગયો છે. હવે પ્રોડક્શન ક્યા થાય છે એનું કોઈ ખાસ મહત્વ નથી કેમકે માલવાહક જહાજોની ક્ધટેનર ક્રાંતિને લીધે કચો કે તૈયાર માલ ફટાફટ જગતને બીજે છેડે પહોંચી જાય છે.
ઘણાંને લાગે છે કે આજના યુગની ઝડપ સંદેશાવ્યવહાર , કમ્પ્યુટર વગેરેને આભારી છે પરંતુ એ સાવ સત્ય નથી. એક સામાન્ય માણસને આવેલા વિચારે ક્ધટેનર ની સાઈઝ અને ડીઝાઈન એવી રીતે બદલી કે ગ્લોબલાઈઝેશનના દરવાજા ખુલી ગયા અને વેપાર અનેક ગણો વધી ગયો.
આ આઇડિયાને કારણે અમેરિકન વેપાર ઉધોગોને જોકે ખાસ્સુ નુકસાન થયું સામે ચીન જેવા દેશો સમૃદ્ધ બનવા લાગ્યા.
આજે અમેરિકા ફરી પોતાના દેશમાં ઉદ્યોગગૃહો શરૂ કરવા માંગે છે, ચીન અમેરિકા સામે આંખો કાઢે છે.. આ બધી ઘટનાઓ પાછળ એક સામાન્ય સ્ટીલના વિશાળ ડબ્બાનો આઈડિયા કારણભૂત છે એવી કોઈને પણ શંકા જાય ??
