ઞઅઊ સાથે ઊર્જા અને નૌકાદળ સુરક્ષા ભાગીદારી: સેમિક્ધડક્ટર મિશન અને નોર્ડિક દેશો સાથે ગ્રીન પાર્ટનરશિપ: ઇટાલી સાથે ‘સ્પેશિયલ સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપ’ અને મહત્વના આઉટકમ્સ
વડા પ્રધાન મોદીની વિદેશયાત્રા આર્થિક મોરચે ભારતને કેટલો ફાયદો કરાવશે?
- Advertisement -
સૌજન્ય ઈં ઑપ્પ ઈન્ડિયા, ગુજરાતી
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સંયુક્ત આરબ અમીરાત (ઞઅઊ), નેધરલેન્ડ, સ્વીડન, નોર્વે અને ઇટાલી સહિત પાંચ દેશોનો પોતાનો સત્તાવાર પ્રવાસ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરીને નવી દિલ્હી પરત ફર્યા છે. વૈશ્વિક સ્તરે વધતી ભૌગોલિક-રાજકીય અસ્થિરતા, આર્થિક પુનર્ગઠન અને ઊર્જા સંકટ વચ્ચે યોજાયેલો આ રાજદ્વારી પ્રવાસ ભારતની વૈશ્વિક શાખ વધારવામાં અત્યંત સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થયો છે.
પીએમ મોદીના આ પ્રવાસનું સૌથી મોટું અને પ્રત્યક્ષ પરિણામ આર્થિક ક્ષેત્રે જોવા મળ્યું છે. સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, આ પ્રવાસ દરમિયાન ભારતમાં અંદાજે ₹3.5 લાખ કરોડ (લગભગ 40 અબજ યુએસ ડોલર) જેટલા જંગી વિદેશી રોકાણની નવી પ્રતિબદ્ધતાઓ, વ્યાપારી કરારો અને બિઝનેસ વિસ્તરણ યોજનાઓ ફાઇનલ કરવામાં આવી છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક મંદીની આશંકાઓ વચ્ચે પણ વિદેશી રોકાણકારો માટે ભારત સૌથી આકર્ષક અને સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન બની રહ્યું છે.
પ્રવાસ દરમિયાન વડા પ્રધાને 50થી વધુ અગ્રણી આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓના ઈઊઘત અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે મહત્વની બેઠકો યોજી હતી. આ કંપનીઓની સંયુક્ત બજાર કિંમત લગભગ 3 ટ્રિલિયન ડોલર જેટલી થવા જાય છે, જેમાંથી ઘણી વૈશ્વિક કંપનીઓ પહેલેથી જ ભારતના વિકાસમાં ભાગીદાર છે અને દેશમાં આશરે 180 અબજ ડોલરનું રોકાણ તથા વ્યાપારી એક્સપોઝર ધરાવે છે.
નોંધનીય છે કે વૈશ્વિક સ્તરે ચીન સિવાયના અન્ય દેશોમાં પોતાના ઉત્પાદન એકમો સ્થાપવા માટે જ્યારે મલ્ટીનેશનલ કંપનીઓ ‘ચીન-પ્લસ-વન’ની (ઈવશક્ષફ-ઙહીત-ઘક્ષય) વ્યૂહરચના અપનાવી રહી છે, ત્યારે ભારતે પોતાની આર્થિક નીતિઓ અને વિશાળ સ્થાનિક બજારનો મજબૂત પક્ષ રજૂ કર્યો છે. આ બેઠકોના પરિણામે ભારતમાં સેમિક્ધડક્ટર્સ, એડવાન્સ ટેકનોલોજી, લોજિસ્ટિક્સ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં અનેક નવા પ્રોજેક્ટ્સ પાઇપલાઇનમાં આવ્યા છે.
આ પ્રવાસ દરમિયાન ઞઅઊ સાથેની વાટાઘાટોમાં ઉર્જા સુરક્ષાનો મુદ્દો કેન્દ્રસ્થાને રહ્યો હતો. ભારત પોતાની ક્રૂડ ઓઈલની જરૂરિયાતોનો મોટો હિસ્સો આયાત કરતો હોવાથી ખાડી દેશો તેની ઉર્જા સ્થિરતા માટે અનિવાર્ય છે, જેને ધ્યાનમાં રાખીને લાંબા ગાળાના સહકાર પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. બંને દેશો વચ્ચે કાચા તેલના સતત પુરવઠા, કગૠ ભાગીદારી અને વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ અનામતના વિકાસ સંબંધિત ભવિષ્યનાં રોકાણો પર વ્યાપક સહમતી સધાઈ હતી જે ભારતના આર્થિક હિતોના રક્ષણ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. પીએમ મોદીની મુલાકાત દરમિયાન સંયુક્ત આરબ અમીરાતે (ઞઅઊ) ભારતમાં 5 અબજ ડોલરના (આશરે 45,000 કરોડ) નવા રોકાણની સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે. પશ્ચિમ એશિયામાં પ્રવર્તતા ભૌગોલિક તણાવ વચ્ચે ભારતની લાંબા ગાળાની ઊર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ખાડી દેશોનો આ સહયોગ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વનો છે. ભારત અને ઞઅઊ વચ્ચે ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાય, એલએનજી (કગૠ) ભાગીદારી અને વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ અનામત અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા થઈ હતી. આ બેઠકોમાં એક મહત્વપૂર્ણ ખજ્ઞઞ કરવામાં આવ્યા છે, જેના હેઠળ ગેસ બજારની અસ્થિરતા વચ્ચે પણ દેશની જરૂરિયાતોને સુરક્ષિત કરવા માટે ઞઅઊ ભારતમાં એક ખાસ ગેસ રિઝર્વ જાળવી રાખવા માટે સહમત થયું છે.
આ સિવાય ઊર્જા ક્ષેત્ર ઉપરાંત બંને દેશોએ સંરક્ષણ, સાયબર સંકલન અને દરિયાઈ સુરક્ષાના મોરચે દ્વિપક્ષીય સંબંધોને એક નવા તબક્કામાં પ્રવેશ કરાવ્યો છે. ભારત અને ઞઅઊ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ એવા હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં નૌકાદળ સહયોગ મજબૂત કરવા તેમજ આધુનિક સંરક્ષણ ઉત્પાદન અને ઉભરતી ટેકનોલોજીના સંયુક્ત વિકાસ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
આ પ્રવાસનો એક પ્રભાવશાળી હિસ્સો ભારતના સ્થાનિક સેમિક્ધડક્ટર મિશનને વેગ આપવાનો હતો. યુરોપના પ્રવાસ દરમિયાન ચિપ ઉત્પાદનની સપ્લાય ચેઈન અને એડવાન્સ ટેકનોલોજી પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. જેના ભાગરૂપે ભારતમાં સ્થાનિક ચિપ ઉત્પાદનની મજબૂત ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવા માટે વડાપ્રધાને યુરોપના અગ્રણી ચિપ ઉત્પાદકો અને તકનીકી સંસ્થાઓ સાથે વિશેષ બેઠકો યોજી હતી.
આ સેમિક્ધડક્ટર મિશનના ભાગરૂપે નેધરલેન્ડ્સની મુલાકાત દરમિયાન વૈશ્વિક સ્તરે ચિપ ઉત્પાદન મશીનરી ક્ષેત્રે એકચક્રી શાસન ધરાવતી કંપની અજખક અને ભારતના પ્રતિષ્ઠિત ટાટા (ઝફફિં) જૂથ વચ્ચે ખજ્ઞઞ થયા છે. આ હાઇ-ટેક સહયોગથી ભારતમાં સેમિક્ધડક્ટરના ઉત્પાદન, સંશોધન અને સપ્લાય ચેઇનના વિકાસને અભૂતપૂર્વ પ્રોત્સાહન મળશે. નેધરલેન્ડ્સ સાથે થયેલો આ કરાર માત્ર વ્યાપારી સોદો નથી પરંતુ તે ભારતના તકનીકી સશક્તિકરણની દિશામાં એક મજબુત પગલું છે જે આવનારી પેઢીઓ માટે ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત કરશે.
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના આ સમગ્ર પ્રવાસનો અંતિમ અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ પડાવ ઇટાલીની મુલાકાત હતો, જે તેમની ઇટાલીની પ્રથમ દ્વિપક્ષીય (અને એકંદર ત્રીજી) સત્તાવાર મુલાકાત હતી. ઇટાલીનાં વડાં પ્રધાન જ્યોર્જિયા મેલોની સાથે રોમમાં યોજાયેલી પ્રતિનિધિ મંડળ સ્તરની વાટાઘાટો બાદ બંને દેશોના પરસ્પર સંબંધોને સત્તાવાર રીતે ‘સ્પેશિયલ સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપ’નો સર્વોચ્ચ દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે.
આ ઐતિહાસિક મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ ક્ષેત્ર માટે ‘ઇન્ડિયા-ઇટાલી ડિફેન્સ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ રોડમેપ’ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આ સમજૂતીથી બંને દેશો સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સ્વનિર્ભરતા લાવવા માટે અદ્યતન સંરક્ષણ પ્રણાલીઓના સંયુક્ત વિકાસ, સંયુક્ત ઉત્પાદન અને સ્વદેશી ક્ષમતા નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપશે.
