ઘૂંટણની સમસ્યાઓ અટકાવી કેવી રીતે તેની સર્જરી ટાળી શકાય

આપણે શુદ્ધ અને યોગ્ય ખોરાક લેતા હોઈએ તો અને આપણા જીવનમાં યોગ્ય કસરત હોય તો આ ઘૂંટણ આપણને જીવનની અંતિમ ઘડી સુધી સાથ આપે છે

એ વાત તો સાચી જ છે કે આધુનિક ચિકિત્સા વિજ્ઞાન શરીરને તેની સમગ્રતામાં નથી જોતું, તો બીજી તરફ લોકો પણ પોતાના શરીરની ચિંતા તેની સમગ્રતામાં કરતા નથી. તેઓ આંખ કાન નાક ત્વચા લીવર અંગે તો થોડી ઘણી ચીંતા કરી લે છે પણ શરીરમાં હાડકા સાંધા ઘૂંટણ જેવી બાબતે બીલકુલ બેખબર હોય છે. લોકો સતત દોડતા રહે છે મહેનત કરતા રહે છે ભૌતિક જીવનમાં ઉપલબ્ધિઓ માટે પોતાના શરીરનો બેફામ ઉપયોગ કરે છે, અને આખરે એક દિવસ ડોકટર કહે છે કે, તમારા ઘૂંટણ, ઢાંકણી ઘસાઈ ગયા છે, તમારે ની રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરી કરાવી પડશે! ઘૂંટણ આપણા શરીરમાં સૌથી મોટા સાંધા છે. હલનચલન અને ભાર વહન કરવા માટે અત્યંત મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. આપણે ચાલીએ, કૂદતા હોઈએ, બેસતા હોઈએ, દોડીએ અથવા પગ પર એમ જ ઊભા હોઈએ હોય ત્યારે કે અન્ય કોઈપણ પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરીએ ત્યારે તે આપણા સમગ્ર શરીરનું વજન પોતાની ઉપર લઈ લે છે. જો આપણી જીવનશૈલી સાચી હોય, આપણે શુદ્ધ અને યોગ્ય ખોરાક લેતા હોઈએ તો અને આપણા જીવનમાં યોગ્ય કસરત હોય તો આ ઘૂંટણ આપણને જીવનની અંતિમ ઘડી સુધી સાથ આપે છે પરંતુ, વાસ્તવમાં ન તો આજે જીવનશૈલી સાચી રહી છે ન તો આહાર સાચો રહ્યો છે એ તો યોગ્ય પર્યાવરણ છે અને તે બધા ઉપર એલોપેથિક દવાઓની જાત જાતની આડઅસર અને વિપરીત અસરને કારણે ગોઠણ બહુ વહેલા ખતમ થઈ જાય છે. 50 વર્ષથી વધુ ઉંમરના ઘણા લોકોને ઘૂંટણની સર્જરી અથવા ઘૂંટણ બદલવાની સર્જરીની જરૂર પડે છે. જો કે, એવી ઘણી વસ્તુઓ છે જે તમે આને ટાળવા માટે કરી શકો છો. શરીરના અન્ય સાંધાઓની જેમ ઘૂંટણ પણ વર્ષોના બેફામ ઉપયોગ અને બીજા અનેક કારણસર ઘસારો પામે છે. આ ઘસારાના કારણે તેને એક પ્રકારની ઇજા પહોંચે છે સદભાગ્યે એવા ઉપાય છે જે ઘૂંટણની ઈજાના જોખમને ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. તમે તમારી જીવનશૈલીની કેટલીક આદતો બદલીને સ્નાયુઓની લવચીકતા અને લંબાઈ વધારવા માટે અમુક કસરતોની આદત કેળવી નુકસાન ઘટાડી શકો છો અને તે રીતે ઇજાઓમાંથી પુન: સ્વાસ્થ્ય પ્રાપ્તિને ઝડપી બનાવી શકો છો.

ની રિપ્લેસમેન્ટ સૂચવવામાં આવી હોય તો પણ કસરતો દ્વારા એ સ્થિતિમાં બહુ મોટો લાભ મળે છે

ઘૂંટણને નુકસાનથી બચવા માટે કેટલાક ઉપાય

તમારી ઊંચાઈના સંદર્ભમાં તમારૂ આદર્શ વજન જાળવી રાખો
અગાઉ જણાવ્યા મુજબ, ઘૂંટણ તેમના ઉપરના સમગ્ર શરીરના વજનને ઝીલી લે છે. જ્યારે ઘૂંટણને વધુ વજન ઝીલવું પડે છે ત્યારે સ્વાભાવિક રીતે તે વધુ ઘસારો પામે છે. કોઈપણ વ્યક્તિનું વજન થોડું ઘણું વધારે હોય તો બરાબર છે પરંતુ લોકો પોતાના વજનના આદર્શ આંખથી દોઢા કે ડબલ વજને પહોંચી જતા હોય છે. આ સ્થિતિ ગોઠણ માટે બહુ જોખમી છે. તમારા શરીરનું પરનું દરેક પાંચ પાઉન્ડ વજન તમારા સાંધા પર 25 પાઉન્ડનું દબાણ કરે છે. તેથી વધુ વજન હોવાને કારણે સાંધાનું નુકસાન થવાનું જોખમ વધારે છે અને આગળ જત સંધિવા અને અસ્થિવા જેવી બિમારીઓ થાય છે. વધારાનું વજન ઘટાડીને ઘૂંટણ પરના લોડને ઘટાડી ઘસારો ઓછો કરી શકાય છે. તમારી ઊંચાઈ માટે આદર્શ વજનની શ્રેણી શું હશે તે નિર્ધારિત કરવા માટે બોડી માસ ઇન્ડેક્સ (ઇખઈં) ચાર્ટ જોઈ લેવો ઈચ્છનીય છે. તંદુરસ્ત વજન જાળવવામાં અને ઘૂંટણ પરનું દબાણ ઘટાડવામાં મદદ કરવા માટે આનો માર્ગદર્શિકા તરીકે ઉપયોગ કરો.

પગને મજબૂત કરવાની કસરત કરતા રહો
શરીરના સૌથી મોટા સાંધા હોવાને કારણે, ઘૂંટણ મોટા સ્નાયુઓ દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે અને તે રીતે તેને એ ટેકો આપે છે. આ સ્નાયુઓ ઘૂંટણને હલન ચલન માટે સક્ષમ બનાવે છે , આમ ઘૂંટણના સાંધાને ટેકો આપવા અને ઘૂંટણના નુકશાનને રોકવા માટે પગના સ્નાયુઓમાં પર્યાપ્ત તાકાત જાળવવી મહત્વપૂર્ણ છે. સ્ટ્રેન્થ ટ્રેનિંગ એક્સરસાઇઝ પણ હાડકાની ઘનતામાં સુધારો કરવા અને વૃદ્ધત્વની પ્રક્રિયા સાથે સંકળાયેલ સ્નાયુઓ અને હાડકાના નુકશાનના દરને ધીમું કરવા માટે ઉપયોગી છે. ઘૂંટણની સાર સંભાળ માટે કસરતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જરૂરી છે.તે ક્વાડ્રિસેપ્સ, હેમસ્ટ્રિંગ્સ અને ગ્લુટ્સ સ્નાયુઓને મજબૂત બનાવશે. આ મોટા સ્નાયુઓ ઘૂંટણને ટેકો આપવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. કેટલીક મહત્વપૂર્ણ કસરતોમાં સ્ક્વોટ્સ, વોલ સ્ક્વોટ્સ, લંગ્સ અને બ્રિજનો સમાવેશ થાય છે.

સ્ટ્રેચિંગ અને ફ્લેક્સિબિલિટી તાલીમ સતત રાખો
નિયમિત સ્ટ્રેચિંગ અને લવચીકતા તાલીમ ઘૂંટણને ટેકો આપતા સ્નાયુઓને લંબાવવામાં મદદ કરશે. ઘૂંટણની ગતિની શ્રેણી તે વધારશે અને તેથી સ્નાયુઓમાં જડતા સાથે સંકળાયેલી ઇજાઓથી રક્ષણ થશે. ઘુટણની સમસ્યાથી પીડાતી વ્યક્તિએ કેટલાક સ્ટ્રેચનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ જેમાં હિપ ફ્લેક્સર પર ભાર મૂકવા માટે નીચે સૂતી વખતે હિપ ફ્લેક્સર સ્ટ્રેચ, સ્ટેન્ડિંગ ક્વોડ સ્ટ્રેચ અને કાફ સ્ટ્રેચનો સમાવેશ થાય છે. સ્ટ્રેચિંગ કરતી વખતે સાવચેત રહેવું જરૂરી છે. અયોગ્ય સ્ટ્રેચિંગ પ્રેક્ટિસના પરિણામે ઘૂંટણને ઇજા પહોંચે છે. તમારે ફક્ત તે જ બિંદુને ખેંચવું જોઈએ જ્યાં તમને ખેંચનો અનુભવ થાય છે. ખૂબ ઝડપથી આગળ વધવાનો પ્રયાસ કરશો નહીં. જ્યારે તમને દુખાવો થાય ત્યારે ખેંચવાનું બંધ કરો.

કાર્ડિયો કસરતો કરતા રહો
ઘણા લોકો કાર્ડિયો એક્સરસાઇઝ ટાળે છે કારણ કે તેઓ માને છે કે તેનાથી ઘૂંટણની ઇજાઓ થશે. તેઓ માને છે કે પ્રવૃત્તિઓમાં વ્યસ્ત રહેવાથી સાંધા પર ઘસારો વધશે. જો કે, કાર્ડિયો કસરતો ખરેખર તમારા ઘૂંટણ માટે ફાયદાકારક છે. તેઓ ઘૂંટણની આસપાસના કોમલાસ્થિ અને સ્નાયુઓમાં ઓક્સિજન અને પોષક તત્વોથી ભરપૂર રક્તનું પરિભ્રમણ વધારવામાં મદદ કરશે.

આવી સર્જરીને આયુર્વેદ અને પ્રાકૃતિક ચિકિત્સા દ્વારા સો ટકા ટાળી શકાય છે

વ્યાયામ કોમલાસ્થિના એટ્રોફીને રોકવામાં પણ મદદ કરશે. તમે જે પ્રકારની કાર્ડિયો પ્રવૃત્તિઓમાં વ્યસ્ત છો તેના વિશે સાવચેત રહેવું મહત્વપૂર્ણ છે. તમારા ઘૂંટણ પર વધુ પડતી અસર ન થાય તે માટે સ્વિમિંગ અને સાયકલિંગ જેવી ઓછી અસરવાળી પ્રવૃત્તિઓ કરતા રહેવી. ઘુટણની સર્જરી ટાળવામાં આયુર્વેદ પણ ઘણો ઉપયોગી બની શકે. આવા કેટલાક ઉપાયો જોઈએ તો, એક તો કાળા તલ અને લાલ સરસવ બજારમાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે અને તે ખૂબ જ સસ્તી અને ચિરંજીવી સારવાર પદ્ધતિ છે. 10 ગ્રામ કાળા તલ અને 10 ગ્રામ લાલ સરસવના મિશ્રણમાંથી તૈયાર કરેલી પેસ્ટને દિવસમાં બે વાર લગાવવાની સાથે લાક્ષાદી ગૂગળ લેવી. આ પ્રયોગ 45 દિવસ કરવાનો હોય છે. આ સ્થિતિમાં એલોપેથિક ડોકટરો દ્વારા આપવામાં આવતી પેઇનકિલર્સ શરીરમાં ખૂબ દાહ અને એસિડ પેદા કરે છે. તેની કિડની પર આડઅસર થઈ શકે છે. પરંતુ આયુર્વેદમાં એવો કોઈ ભય નથી અને પીડા પણ અસરકારક રીતે દૂર થાય છે. એલોપેથિક મેડિકલ સિસ્ટમમાં ઓસ્ટિઓઆર્થરાઈટિસના દર્દીઓને લાંબા સમય સુધી દુખાવાની દવાઓ આપવામાં આવે છે અને જો સમસ્યા વધી જાય તો ઘૂંટણ બદલવાનો છેલ્લો ઉપાય છે, પરંતુ આ બંને સારવારની પ્રક્રિયાઓ કાયમી નથી હોતી અને તેનાથી સ્વાસ્થ્ય પર પણ વિપરીત અસરો થાય છે. બીજું, આર્થિક રીતે નબળા લોકો માટે ઘૂંટણ બદલવાનું કામ સરળ નથી. આ બધાની વચ્ચે આયુર્વેદિક ઉપચાર પદ્ધતિ દર્દીને દર્દથી તો રાહત આપે જ છે, પરંતુ જો આ પદ્ધતિઓ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રાખવામાં આવે તો સમસ્યાને આગળ વધતી અટકાવી શકાય છે અને ઘૂંટણમાં રહેલ ગેપને ભરી શકાય છે. ઉપરાંત, દર્દીઓને શસ્ત્રક્રિયાથી બચાવી શકાય છે અને તેમના જીવનની ગુણવત્તા સુધારી શકાય છે. આ બધાની વચ્ચે, આયુર્વેદ ચિકિત્સા પદ્ધતિમાં, દર્દીને માત્ર દર્દથી રાહત મળતી નથી, પરંતુ જો આ પદ્ધતિઓ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રાખવામાં આવે તો સમસ્યાને વધતી અટકાવી શકાય છે. ઉપરાંત, દર્દીઓ શસ્ત્રક્રિયાથી બચી શકે છે અને તેમના જીવનની ગુણવત્તામાં સુધારો કરી શકે છે. સામાન્ય રીતે, આયુર્વેદમાં, માત્ર દશાંગ લેપ અને લાક્ષાદી ગુગલ દવાને ઘૂંટણના દુખાવાની સમસ્યા એટલે કે અસ્થિવા માટે માન્ય છે. પરંતુ તાજેતરના સંશોધનમાં કાળા તલ અને લાલ સરસવને મિક્સ કરીને તૈયાર કરવામાં આવેલી પેસ્ટના વધુ સારા પરિણામો જોવા મળ્યા છે. ફિઝિકલ થેરાપીસ્ટ સાથેના અનુભવોમાં ઓસ્ટિઓઆર્થરાઈટિસની સમસ્યા સાથે આવેલા અનેક દર્દીઓને આ સારવારથી અત્યંત નોંધપાત્ર પરિણામો મળ્યા છે. કાળા તલ અને લાલ સરસવનો ઉપયોગ કરતા દર્દીઓમાં પરિણામ 20 થી 40 ટકા વધુ સારું હતું. 20 ગ્રામ દશાંગ પેસ્ટ ઘૂંટણ પર દિવસમાં બે વાર બે કલાક સુધી લગાવવી જોઈએ. એ જ રીતે દસ ગ્રામ કાળા તલ અને દસ ગ્રામ લાલ સરસવને પીસીને તૈયાર કરેલી પેસ્ટને પણ ઘૂંટણ પર દિવસમાં બે વાર બે કલાક સુધી લગાવવી જોઈએ. બંને પેસ્ટ સાથે લાક્ષાદિ ગૂગળ દિવસમાં ત્રણ વખત ગરમ પાણી સાથે લેવાની હોય છે.

ઑસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસ

આ રોગ 40 થી 50 કે તેથી વધુ ઉંમરના લોકોને થવાની શક્યતા વધુ હોય છે, પરંતુ શહેરી જીવનમાં આ રોગ યુવાનો અને બાળકોમાં પણ જોવા મળે છે

મુખ્ય લક્ષણો: સાંધામાં દુખાવો, વફ સાંધાના વળાંક, ચાલવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો

ઑસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસ શું છે ?
ઑસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસ એ આર્થરાઇટિસનો એક પ્રકાર છે જેમાં હાડકાં પરના સાંધા-પેશીઓમાં લવચીકતા ઘટે છે. આ રોગમાં હાડકાના સાંધાનું કોમલાસ્થિ ઘસાઈ જાય છે અને તેમાં લુબ્રિકેશન ઓછું થવા લાગે છે. સામાન્ય રીતે આ રોગ આધેડ એટલે કે 40 થી 50 કે તેથી વધુ ઉંમરના લોકોને થવાની શક્યતા વધુ હોય છે, પરંતુ શહેરી જીવનમાં આ રોગ યુવાનો અને બાળકોમાં પણ જોવા મળે છે. તેના મુખ્ય લક્ષણો સાંધામાં દુખાવો, વફ સાંધાના વળાંક, અશક્ત ચાલ, ચાલવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો છે. અસ્થિવામાં પાંચ તબક્કા હોય છે અને દરેક તબક્કામાં અલગ અલગ લક્ષણો હોય છે. સતત ઉપયોગથી ઘૂંટણના વિવિધ ભાગોમાં સોજો આવવા લાગે છે.શરૂઆતમાં શરીર તેને પોતાની રીતે નિષ્ક્રિય કરે છે, પરંતુ સમય જતાં શરીરની આ પ્રક્રિયા બિનઅસરકારક બની જાય છે. પછી સાંધામાં સતત કોલિક અને સોજો રહે છે જેના કારણે સાંધાના પોષણ પર અસર થાય છે. પોષણની અછતને કારણે, વાતાનો સ્થાનિક પ્રકોપ થાય છે, જેના કારણે પીડા વધે છે. કાળા તલ અને લાલ સરસવના મિશ્રણમાંથી તૈયાર કરવામાં આવેલી પેસ્ટ સાંધામાં નરમ અને ગરમ હોવાને કારણે વાટ વિરોધી છે અને તે સ્થાનિક રીતે ઉશ્કેરાયેલી વાતને રાહત આપવામાં મદદ કરે છે. તે આંતરિક સોજો પણ ઘટાડે છે. તે જ સમયે, અશ્વગંધા, શતાવરી, લક્ષ્ય ગુગ્ગુલુ જેવી દવાઓનો આંતરિક ઉપયોગ હાડકાંને મજબૂત બનાવે છે. આ સારવાર પદ્ધતિ દર્દીને વા વર્ષો સુધી ઘૂંટણના દુખાવાની સમસ્યામાંથી રાહત આપે છે. આવી સ્થિતિમાં, પીડામાંથી રાહત મેળવ્યા પછી, દર્દી આ સારવાર પદ્ધતિ બંધ કરી શકે છે અને ભવિષ્યમાં જરૂર પડે તો તેને ફરીથી શરૂ કરી શકે છે. નોંધનીય બાબત એ છે કે આ સારવાર પદ્ધતિ માત્ર અસ્થિવાના પ્રારંભિક તબક્કામાં જ અસરકારક છે. જ્યાં સુધી દશાંગ પેસ્ટનો સંબંધ છે, તે કોલેરેટિક અને બળતરા જેવી સમસ્યાઓથી રાહત આપવામાં વધુ અસરકારક છે, તેથી જો સાંધામાં સોજો, લાલાશ અને ગરમી હોય તો આ પેસ્ટ વધુ અસરકારક રહેશે. અભ્યાસમાં માત્ર ઘૂંટણના દુખાવાના દર્દીઓનો સમાવેશ થતો હતો, તેથી તલ-સરસવની પેસ્ટ વધુ અસરકારક હોવાનું જણાયું હતું. દર્દશામક દવાઓની મદદથી ઘૂંટણ પર સોજો અને લાલાશ જેવી સમસ્યાઓને ઘણી હદ સુધી ઠીક કરી શકાય છે.