દેશના પ્રખ્યાત કથ્થક ડાન્સર અને પદ્મ વિભૂષણ એવોર્ડ વિજેતા પંડિત બિરજુ મહારાજનું હાર્ટ એટેકથી નિધન થયું છે.
જાણીતા કથ્થક ડાન્સર પંડિત બિરજુ મહારાજનું નિધન થયું છે. પદ્મ વિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા બિરજુ મહારાજે ગઈકાલ રાત્રે અંતિમ શ્વાસ લીધા. તેમના પૌત્ર સ્વરાંશ મિશ્રાએ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ દ્વારા આ અંગેની માહિતી આપી હતી. બિરજુ મહારાજની તસવીર પોસ્ટ કરતા તેમણે લખ્યું, ‘અત્યંત દુખ સાથે જણાવવામાં આવે છે કે, અમારા પરિવારના સૌથી પ્રિય સભ્ય બિરજુ મહારાજનું 17 જાન્યુઆરીએ દુઃખદ અને અકાળે અવસાન થયું છે.’
- Advertisement -
સિંગર અદનાન સામીએ પણ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ દ્વારા તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપી છે.
પંડિત બિરજુ મહારાજ ગઈકાલ રાત્રે 12 વાગ્યા સુધી તેમના પૌત્રો સાથે અંતાક્ષરી રમતા હતા. અંતાક્ષરી રમતી વખતે અચાનક તેની તબિયત લથડી અને તે બેહોશ થઈ ગયા હતા. તેમને દિલ્હીની સાકેત હોસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં તેમને મૃત જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.
પંડિત બિરજુ મહારાજને થોડા દિવસો પહેલા કિડનીની બીમારી હોવાનું નિદાન થયું હતું. તેઓ ડાયાલિસિસ પર હતા પરંતુ ગઈકાલે રાત્રે અચાનક તેમની તબિયત લથડી અને તેમનું અવસાન થયું હતું.
- Advertisement -
ભારતીય લોક ગાયિકા માલિની અવસ્થીએ પણ બિરજુ મહારાજના નિધન પર શોક વ્યક્ત કર્યો છે. તેમણે ટ્વિટર પર લખ્યું, ‘આજે ભારતીય સંગીતની લય બંધ થઈ ગઈ છે. અવાજો શાંત થઈ ગયા. ભાવ ઘટીને શૂન્ય થઈ ગયા. કથકના સરતાજ પંડિત બિરજુ મહારાજ હવે નથી રહ્યા. લખનૌની દેવધી આજે નિર્જન બની ગઈ હતી. કાલિકાબિંદાદિન જીની ભવ્ય પરંપરાની સુવાસ સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાવનાર મહારાજજી અનંતમાં વિલીન થઈ ગયા. આ એક પૂરી ન શકાય તેવી ખોટ છે.’
બિરજુ મહારાજનો જન્મ 4 ફેબ્રુઆરી 1938ના રોજ લખનૌમાં થયો હતો. તેમનું સાચું નામ પંડિત બ્રીજમોહન મિશ્રા હતું. કથક નૃત્યાંગના ઉપરાંત તેઓ શાસ્ત્રીય ગાયક પણ હતા. બિરજુ મહારાજના પિતા અને ગુરુ અચ્છન મહારાજ, કાકા શંભુ મહારાજ અને લચ્છુ મહારાજ પણ પ્રખ્યાત કથક ડાન્સર હતા.
બિરજુ મહારાજને 1983માં પદ્મ વિભૂષણથી નવાજવામાં આવ્યા હતા. આ સાથે તેમને સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર અને કાલિદાસ સન્માન પણ મળી ચૂક્યા છે. બનારસ હિંદુ યુનિવર્સિટી અને ખૈરાગઢ યુનિવર્સિટીએ પણ બિરજુ મહારાજને માનદ ડોક્ટરેટની પદવી એનાયત કરી હતી.
2012 માં તેમને વિશ્વરૂપમ ફિલ્મમાં ડાન્સ કોરિયોગ્રાફી માટે રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. 2016 માં, ફિલ્મ બાજીરાવ મસ્તાનીના સુપ્રસિદ્ધ ગીત ‘મોહે રંગ દો લાલ’ માં તેમની કોરિયોગ્રાફી માટે ફિલ્મફેર એવોર્ડ મળ્યો હતો.
બિરજુ મહારાજે દેવદાસ, દેઢ ઇશ્કિયા, ઉમરાવ જાન અને બાજીરાવ મસ્તાની જેવી ફિલ્મો માટે ડાન્સ કોરિયોગ્રાફી પણ કરી હતી. આ સિવાય તેમણે સત્યજીત રેની ફિલ્મ ‘શતરંજ કે ખિલાડી’ માં પણ મ્યુઝિક આપ્યું હતું.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ટ્વિટર પર લખ્યું, ‘ભારતીય નૃત્ય કલાને સમગ્ર વિશ્વમાં વિશેષ ઓળખ અપાવનાર પંડિત બિરજુ મહારાજજીના નિધનથી ખૂબ જ દુઃખી છું. તેમનું અવસાન સમગ્ર કલા જગત માટે અપુરતી ખોટ છે. દુઃખની આ ઘડીમાં તેમના પરિવાર અને ચાહકો પ્રત્યે મારી સંવેદના.’
ફિલ્મ નિર્માતા અશોક પંડિતે લખ્યું, ‘કથકના દિગ્ગજ અને ગાયક પદ્મ વિભૂષણ પંડિત બિરજુ મહારાજજીના દિલ્હીમાં હાર્ટ એટેકના કારણે નિધન વિશે જાણીને દુઃખ થયું. ભારતે એક રત્ન ગુમાવ્યું છે. તેમના પરિવાર અને નજીકના લોકો પ્રત્યે મારી દિલથી સંવેદના.’
બીજેપી સાંસદ રવિ કિશને લખ્યું, ‘કથક સમ્રાટ પંડિત બિરજુ મહારાજ નથી રહ્યા. હું તેમનો મોટો ચાહક હતો. સવારે જ્યારે મારી આંખ ખુલી ત્યારે આ દુઃખદ સમાચાર મળ્યા. તેઓ રાત્રે 12 વાગ્યા સુધી પૌત્ર સાથે અંતાક્ષરી રમતા હતા.’
બિરજુ મહારાજના નિધન પર તેમની પૌત્રી રાગિણી મહારાજે કહ્યું, ‘મારા હાથે ભોજન ખાધું. મને કોફી પણ પીવડાવી. આ દરમિયાન તેમને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડી રહી હતી. અમે તેમને હોસ્પિટલ લઈ ગયા પરંતુ તેમને બચાવી શક્યા નહીં.’
