વસ્તી ગણતરીને લઈને આવ્યું મોટું અપડેટ: 2025માં વસતી ગણતરી શરૂ થશે

2025માં વસતી ગણતરી શરૂ થશે, ધર્મ અંગે પૂછાશે સવાલ, 2028માં થશે સીમાંકન: સૂત્રોનો દાવો

અત્યાર સુધી 1991, 2001, 2011ની જેમ દાયકાની શરૂઆતમાં દર દસ વર્ષે વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવતી હતી. તેવી જ રીતે વસ્તી ગણતરી 2021માં થવાની હતી પરંતુ કોવિડ રોગચાળાને કારણે તેને સ્થગિત કરવી પડી હતી

દર 10 વર્ષે કરવામાં આવતી વસ્તી ગણતરીને લઈને એક મોટું અપડેટ બહાર આવ્યું છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર વસ્તી ગણતરી આવતા વર્ષે (2025માં) શરૂ થશે જે એક વર્ષ (2026 સુધી) ચાલશે. આ પછી આગામી 10 વર્ષમાં યોજાનારી વસ્તી ગણતરી હવે 2035 માં થશે. નોંધનિય છે કે, અત્યાર સુધી 1991, 2001, 2011ની જેમ દાયકાની શરૂઆતમાં દર દસ વર્ષે વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવતી હતી. તેવી જ રીતે વસ્તી ગણતરી 2021 માં થવાની હતી પરંતુ કોવિડ રોગચાળાને કારણે તેને સ્થગિત કરવી પડી હતી. આ પછી વસ્તી ગણતરીનું ચક્ર પણ બદલાવા જઈ રહ્યું છે. હવે 2025 પછી 2035માં અને ત્યાર બાદ 2045, 2055માં વસ્તી ગણતરી થશે.

સીમાંકન 2028 સુધીમાં પૂર્ણ થશે

વસ્તી ગણતરી પૂર્ણ થયા બાદ લોકસભા સીટોનું સીમાંકન શરૂ થશે. સીમાંકનની પ્રક્રિયા 2028 સુધીમાં પૂર્ણ થવાની સંભાવના છે. વાસ્તવમાં, ઘણા વિરોધ પક્ષો દ્વારા જાતિ ગણતરીની પણ માંગ કરવામાં આવી રહી છે, પરંતુ સરકારે હજુ સુધી આ અંગે નિર્ણય લીધો નથી.

તો શું આ માંગ પર વિચાર કરી રહી છે સરકાર ?

અત્યાર સુધી વસ્તી ગણતરીમાં ધર્મ અને વર્ગ પૂછવામાં આવતા હતા. ઉપરાંત સામાન્ય, અનુસૂચિત જાતિ અને જનજાતિની ગણતરી કરવામાં આવે છે. પરંતુ આ વખતે લોકોને એ પણ પૂછી શકાય છે કે, તેઓ કયા સંપ્રદાયના અનુયાયી છે. ઉદાહરણ તરીકે કર્ણાટકમાં લિંગાયતો જેઓ સામાન્ય વર્ગના છે તેઓ પોતાને એક અલગ સંપ્રદાય માને છે. તેવી જ રીતે અનુસૂચિત જાતિઓમાં પણ વિવિધ સંપ્રદાયો છે જેમ કે વાલ્મીકિ, રવિદાસી વગેરે. એટલે કે સરકાર ધર્મ, વર્ગ અને સંપ્રદાયના આધારે વસ્તી ગણતરીની માંગ પર વિચાર કરી રહી છે.

જ્ઞાતિની વસ્તી ગણતરી અંગે હજુ કોઈ નિર્ણય નથી

હાલમાં કેન્દ્ર સરકારે વસ્તી ગણતરીની સાથે જ્ઞાતિવાર વસ્તી ગણતરી કરવા અંગે ઔપચારિક નિર્ણય લીધો નથી. પરંતુ વિપક્ષના જાતિવાર વસ્તી ગણતરીને રાજકીય મુદ્દો બનાવવાના પ્રયાસને જોતા મોદી સરકાર જાતિવાર વસ્તી ગણતરી કરવાનો નિર્ણય લઈ શકે છે. કારણ કે સરકાર પણ ઈચ્છે છે કે આ મુદ્દે NDAમાં કોઈ મતભેદ ન હોવા જોઈએ પરંતુ તમામ ધર્મોની વસ્તીમાં હાજર જાતિ વ્યવસ્થાના મૂળ પણ જાણવા જોઈએ. ત્યારબાદ અનામત સહિતની કોઈપણ સુવિધા માટે જો કોઈ વિશેષ યોજના ચલાવવી હોય તો આ અભિયાન સાથે ત્રિપલ ટેસ્ટની પ્રથમ અને મહત્વની કસોટી પૂર્ણ થશે.

તારીખ નક્કી નથી પરંતુ તૈયારીઓ ચાલુ

2021 માં યોજાનારી વસ્તી ગણતરી હવે 2025 માં શરૂ થવાની સંભાવના છે. જોકે વસ્તી ગણતરી શરૂ કરવાની તારીખ હજુ નક્કી થઈ નથી પરંતુ રજિસ્ટ્રાર જનરલની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે, વસ્તી ગણતરીમાં ઓછામાં ઓછા 2 વર્ષ લાગશે. વસ્તી ગણતરી અંગેના કેટલાક નીતિવિષયક નિર્ણયો પણ સરકારી સ્તરે લેવાના હોય છે. વસ્તી ગણતરી પૂર્ણ થયા બાદ લોકસભા સીટોનું સીમાંકન શરૂ થશે. સીમાંકન પ્રક્રિયા 2028 સુધીમાં પૂર્ણ થવાની સંભાવના છે. અનેક વિપક્ષી પાર્ટીઓ તરફથી પણ જાતિ ગણતરીની માંગ કરવામાં આવી રહી છે, પરંતુ સરકારે હજુ સુધી આ અંગે નિર્ણય લીધો નથી.

વસ્તી ગણતરીનો ઇતિહાસ

ભારતમાં પ્રથમ વસ્તીગણતરી વર્ષ 1872માં ગવર્નર-જનરલ લોર્ડ મેયોના શાસન દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવી હતી. ભારતની પ્રથમ સંપૂર્ણ વસ્તી ગણતરી 1881માં કમિશનર ડબલ્યુ.સી. દ્વારા હાથ ધરવામાં આવી હતી. તેનું આયોજન પ્લોડેન દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ પછી તે દર 10 વર્ષમાં એકવાર થતું હતું. જો કે થોડી વાર તેમાં ગેપ પણ જોવા મળ્યો હતો. સ્વતંત્ર ભારતની પ્રથમ વસ્તી ગણતરી વર્ષ 1951માં હાથ ધરવામાં આવી હતી. આ પછી ભારતમાં છ વખત વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવી.