સરકારે કહ્યું કે વસ્તી ગણતરી બે તબક્કામાં થશે. તેણે પોતાના જાહેરનામામાં વસ્તી ગણતરી – 2027 માટેની સંદર્ભ તારીખ પણ શેર કરી
ગૃહ મંત્રાલયે સોમવાર, 16 જૂનના રોજ 2027 માં વસ્તી ગણતરી હાથ ધરવાના હેતુથી એક જાહેરનામું બહાર પાડ્યું હતું. સરકારે કહ્યું હતું કે વસ્તી ગણતરી બે તબક્કામાં થશે. તેણે પોતાના જાહેરનામામાં વસ્તી ગણતરી -2027 માટેની સંદર્ભ તારીખ પણ શેર કરી હતી. સરકારે માહિતી આપી હતી કે 1 માર્ચ, 2027, બધા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો (લદ્દાખ અને જમ્મુ અને કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના બરફથી ઘેરાયેલા વિસ્તારો સિવાય) માટે સંદર્ભ તારીખ છે. બાકીના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે 1 ઓક્ટોબર, 2026 સંદર્ભ તારીખ છે.
- Advertisement -
ગૃહ મંત્રાલયના જાહેરનામામાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, “ઉપરોક્ત વસ્તી ગણતરી માટેની સંદર્ભ તારીખ 1 માર્ચ, 2027ના હશે, જેમાં કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ લદ્દાખ અને જમ્મુ અને કાશ્મીર અને હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડ રાજ્યોના બરફથી બંધાયેલા બિન-સમકાલીન વિસ્તારો સિવાયનો સમાવેશ થાય છે.” તેમાં ઉમેર્યું હતું કે, “કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ લદ્દાખ અને જમ્મુ અને કાશ્મીર અને હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડ રાજ્યોના બરફથી બંધાયેલા બિન-સમકાલીન વિસ્તારોના સંદર્ભમાં, સંદર્ભ તારીખ 1 ઓક્ટોબર, 2026 ના રોજ 12 :00 કલાક રહેશે.”
ભારતની વસ્તી ગણતરી વસ્તી ગણતરી અધિનિયમ, 1948 અને વસ્તી ગણતરી નિયમો, 1990ની જોગવાઈઓ હેઠળ હાથ ધરવામાં આવે છે. સત્તાવાર ગેઝેટમાં લખ્યું હતું કે, “જનગણના અધિનિયમ, 1948 1948નો39)ની કલમ 3 દ્વારા આપવામાં આવેલી સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને, અને ભારત સરકારના ગૃહ મંત્રાલય (રજિસ્ટ્રાર જનરલનું કાર્યાલય, ભારત) નંબર S.O. 1455(E) માં 26 માર્ચ, 2019 ના રોજ પ્રકાશિત થયેલા જાહેરનામાને રદ કરીને, ભારતના ગેઝેટ, અસાધારણ, ભાગ II, કલમ ૩, પેટા-કલમ (ii), તારીખ 28 માર્ચ, 2019, સિવાય કે આવા સુપરસેશન પહેલાં કરવામાં આવેલી અથવા અવગણવામાં આવેલી બાબતોના સંદર્ભમાં, કેન્દ્ર સરકાર આથી જાહેર કરે છે કે ભારતની વસ્તી ગણતરી વર્ષ 2027 દરમિયાન લેવામાં આવશે.”
વસતી ગણતરીનો પ્રોફોર્મા અને ડિજિટલ પ્રક્રિયા
- Advertisement -
વસતી ગણતરી પહેલા એક પ્રોફોર્મા તૈયાર કરવામાં આવે છે. જેમાં આ વખતે જાતિ અને ધર્મ સંબંધિત પ્રોફોર્માનો (પ્રશ્નાવલી) સમાવેશ થઈ શકે છે. તેમજ આ વસતી ગણતરીમાં લગભગ 34 લાખ કર્મચારીઓ ભાગ લઈ રહ્યા છે, જેમને તાલીમ ડિજિટલ ડિવાઈસ અને મોબાઇલ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરવાની બે મહિના સુધી તાલીમ આપવામાં આવશે. આ માટે સુપરવાઇઝરની પણ નિમણૂક કરવામાં આવશે.
આ પ્રક્રિયામાં, વસતી ગણતરી કરતા કર્મચારીઓ ઘરે ઘરે જઈને પરિવારોને પ્રશ્નો પૂછે છે. ઘરનો ઉપયોગ રહેણાંક/વ્યાપારી રીતે થાય છે, પીવાના પાણીની સુવિધા, શૌચાલય, વીજળી અને અન્ય સુવિધાઓ, મિલકતની માલિકી, વાહનોની સંખ્યા અંગે ડેટા એકઠો કરવામાં આવે છે.
આ વખતે 30 પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે તેવી શક્યતા છે, જેમાં નામ, ઉંમર, લિંગ, જન્મ તારીખ, વૈવાહિક સ્થિતિ, શિક્ષણ, રોજગાર, ધર્મ, જાતિ અને ઉપ-જાતિ, પરિવારના વડા સાથેનો સંબંધ, રહેણાંક સ્થિતિ અને સ્થળાંતર સંબંધિત પ્રશ્નોનો સમાવેશ થશે.
નીતિઓ અને આરક્ષણ માટે મહત્વપૂર્ણ
સ્વતંત્રતા પછી પહેલી વાર વસતી ગણતરીની સાથે જાતિ ગણતરી પણ હાથ ધરવામાં આવશે, જેમાં OBC, SC, ST અને સામાન્ય શ્રેણીની તમામ જાતિઓની ગણતરી કરવામાં આવશે. આ અંતર્ગત, આવક, શિક્ષણ, રોજગાર જેવી સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિનો ડેટા પણ એકત્રિત કરવામાં આવશે. આ ડેટા સરકારી યોજનાઓ, અનામત નીતિઓ અને સામાજિક ન્યાય સંબંધિત યોજનાઓનો આધાર બનશે. આ ડેટા સામાજિક-આર્થિક નીતિઓ અને અનામત માટે ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
છેલ્લી વસ્તી ગણતરી ક્યારે હાથ ધરવામાં આવી હતી?
ભારતની છેલ્લી વસ્તી ગણતરી 2011માં બે તબક્કામાં હાથ ધરવામાં આવી હતી, એટલે કે i) તબક્કો I – ઘર યાદી (HLO) (1 એપ્રિલ થી 30 સપ્ટેમ્બર 2010) અને (ii) તબક્કો II – વસ્તી ગણતરી (PE) (09 ફેબ્રુઆરી થી 28 ફેબ્રુઆરી 2011). સરકારે એક અખબારી યાદીમાં જણાવ્યું હતું કે વસ્તી ગણતરી 2021 પણ બે તબક્કામાં હાથ ધરવાનો પ્રસ્તાવ છે, જે રીતે એપ્રિલ-સપ્ટેમ્બર 2020 દરમિયાન પ્રથમ તબક્કો અને ફેબ્રુઆરી 2021 માં બીજો તબક્કો યોજાશે.
“2021 માં હાથ ધરાનારી વસ્તી ગણતરીના પ્રથમ તબક્કા માટેની તમામ તૈયારીઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે અને 1 એપ્રિલ, 2020 થી કેટલાક રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ફિલ્ડ વર્ક શરૂ થવાનું હતું. જોકે, દેશભરમાં કોવિડ-19 રોગચાળો ફાટી નીકળવાના કારણે, વસ્તી ગણતરીનું કાર્ય મુલતવી રાખવામાં આવ્યું હતું,” સરકારે જણાવ્યું હતું.
